ΗΠΑ – Ιράν: Πόλεμος φθοράς για τον έλεγχο των Ορμούζ – Το θεμελιώδες λάθος του Τραμπ και ο «δράκος» που ξυπνά

Σε νέα φάση εισέρχεται η αντιπαράθεση ΗΠΑ – Ιράν για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, με την κυβέρνηση Τραμπ να ποντάρει στον οικονομικό στραγγαλισμό της Τεχεράνης, που προειδοποιεί ότι θα ανταποδώσει.

Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν τη Δευτέρα νέες κυρώσεις κατά του Ιράν, καθώς και κατά μιας σειράς διεθνών φορέων που συνεργάζονται επιχειρηματικά με τη χώρα. Αμερικανοί αξιωματούχοι χαρακτήρισαν την κίνηση «οικονομική D-Day» και της έδωσαν επίσημα την ονομασία «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας»  σε μια προσπάθεια να αναγκάσουν την Τεχεράνη να διαπραγματευτεί τον τερματισμό του πολέμου.

Η ανακοίνωση ακολούθησε επανειλημμένες απαιτήσεις του Τραμπ προς την Τεχεράνη  να προβεί σε ενέργειες, όπως να εγκαταλείψει τις διεκδικήσεις της σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ και να επιστρέψει στις συνομιλίες για τον τερματισμό του πυρηνικού της προγράμματος, καθώς έξι μήνες μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν, οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να έχουν πετύχει τους διακηρυγμένους στόχους τους. Αντίθετα: τα αποθέματα κρίσιμων πυρομαχικών έχουν μειωθεί σημαντικά, ενώ σημαντικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την προβολή της αμερικανικής ισχύος παγκοσμίως έχουν ανακατευθυνθεί προς το Ιράν.

Η υποστήριξη του αμερικανικού κοινού στον πόλεμο εξάλλου, έχει πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο από τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης, ενώ η δημοτικότητα του Τραμπ βρίσκεται επίσης σε ιστορικό χαμηλό εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, σύμφωνα με δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos.

Αποτυχία

Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες του πολέμου, λένε αναλυτές, έχουν οδηγήσει την κυβέρνηση Τραμπ στην προσπάθεια να χρησιμοποιήσει οικονομικές κυρώσεις. Ωστόσο, είναι απίθανο αυτές να πείσουν το Ιράν να ικανοποιήσει τις αμερικανικές απαιτήσεις.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιστρέφουν στην οικονομική πίεση επειδή η στρατιωτική ισχύς απέτυχε να επιφέρει τη γρήγορη νίκη που ανέμεναν», δήλωσε στο Al Jazeera η Νεγκάρ Μορταζαβί, ανώτερη συνεργάτιδα του αμερικανικού Center for International Policy. «Η διακήρυξη της “οικονομικής D-Day” υπογραμμίζει την αποτυχία της Ουάσινγκτον να εξαναγκάσει το Ιράν σε παράδοση ή να επιτύχει τους πολιτικούς της στόχους».

«Στα χαρτιά, οι ΗΠΑ και το Ιράν παρουσιάζουν τεράστια στρατιωτική ανισορροπία», δήλωσε στην ίδια πηγή ο Ράιαν Κοστέλο, διευθυντής πολιτικής του National Iranian American Council (NIAC). «Οι ΗΠΑ προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές με τα πυρομαχικά τους, αλλά το ίδιο έκανε και το Ιράν με τους πυραύλους και τα drones του. Επομένως, είναι δύσκολο να περιγράψει κανείς τον πόλεμο μέχρι σήμερα ως κάτι διαφορετικό από ένα καταστροφικό λάθος».

Παρότι οι ΗΠΑ έχουν σκοτώσει σημαντικούς πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες του Ιράν, η Τεχεράνη έχει αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση και το τεράστιο οπλοστάσιο drones και πυραύλων, πλήττοντας κρίσιμες υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου σε μια περιοχή που βασιζόταν στην προσέλκυση επενδυτών προσφέροντας σταθερότητα.

Το θεμελιώδες λάθος του Τραμπ

Παράλληλα, ο περιορισμός της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ από την Τεχεράνη έχει προκαλέσει προβλήματα στους καταναλωτές ακόμη και τόσο μακριά όσο οι ΗΠΑ, όπου οι οδηγοί πληρώνουν πλέον περίπου 40% περισσότερο στα πρατήρια καυσίμων σε σχέση με πριν από τον πόλεμο.

«Ήταν ένας θεμελιώδης λανθασμένος υπολογισμός του Τραμπ από την αρχή, ότι η απειλή πολέμου θα ανάγκαζε τους Ιρανούς να παραδοθούν», δήλωσε στο Al Jazeera ο Τρίτα Πάρσι, επικεφαλής του Quincy Institute στην Ουάσινγκτον. «Αντί γι’ αυτό, αντεπιτέθηκαν — και αντεπιτέθηκαν πολύ σκληρά».

Σύμφωνα με ειδικούς, μεταξύ άλλων του Center for Strategic and International Studies στην Ουάσινγκτον, τα αμερικανικά αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων έχουν μειωθεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Στα τέλη Ιουλίου, το κέντρο εκτίμησε ότι το Πεντάγωνο θα χρειαστεί τουλάχιστον τρία χρόνια για να επαναφέρει τα αποθέματα στα προπολεμικά επίπεδα.

Ο Λευκός Οίκος έχει αρνηθεί ότι υπάρχει τέτοια έλλειψη, όμως οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι το πρόβλημα είναι πραγματικό, ακόμη κι αν είναι προσωρινό, και ότι το Πεντάγωνο έχει αναγκαστεί να ανακατευθύνει πόρους από άλλους αντιπάλους, όπως η Κίνα.

Αυτό έχει επηρεάσει και τα αμερικανικά αεροπλανοφόρα. Το Πεντάγωνο απομάκρυνε ένα σημαντικό μέσο από την περιοχή της Κίνας, στέλνοντας το USS George Washington από την Ιαπωνία στον Περσικό Κόλπο, προκειμένου να αντικαταστήσει το USS Abraham Lincoln. Οι ναύτες του τελευταίου βρίσκονται στη θάλασσα εδώ και μήνες περισσότερο από ό,τι είχε αρχικά προβλεφθεί, εξαιτίας του πολέμου.

Σημαντικές αμερικανικές βάσεις στην περιοχή — συμπεριλαμβανομένης της έδρας του 5ου Στόλου του Πολεμικού Ναυτικού στο Μπαχρέιν — έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστεί μη ασφαλείς για χρήση. Αυτό έχει προσθέσει εκατοντάδες χιλιόμετρα στις γραμμές ανεφοδιασμού, καθώς τα πλοία αναγκάζονται να αναζητούν εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού ακόμη και μέχρι το νησί Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό.

«Κατά την κρίση μου, οι Ένοπλες Δυνάμεις των ΗΠΑ πιθανότατα έχασαν μόνιμα την πρόσβαση σε 15 βάσεις στον Περσικό Κόλπο», έγραψε στο X ο απόστρατος στρατηγός τεσσάρων αστέρων του αμερικανικού στρατού Μπάρι Ρ. ΜακΚάφρεϊ.

«Νομίζω ότι έγινε σαφές πως οι ΗΠΑ εξαντλούν τα περιθώρια που είχαν σε αυτό το ζήτημα, και έτσι η κυβέρνηση στράφηκε σε αυτό που γνωρίζει καλύτερα ή θεωρεί ότι έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό στο παρελθόν: τα οικονομικά εργαλεία», δήλωσε ο Τζαμάλ Αμπντί, επικεφαλής του NIAC. «Στην πραγματικότητα, πρόκειται για έναν τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση μπορεί να περιορίσει τη δράση της και να επιστρέψει στην κατάσταση που υπήρχε πριν από αυτόν τον πόλεμο, παρουσιάζοντάς την όμως ως μια νέα, ενισχυμένη πολιτική πίεσης».

Η κατάσταση στο Ιράν και οι προειδοποιήσεις για αντίποινα

Τα νέα αμερικανικά μέτρα επιδιώκουν να διευρύνουν το ήδη εκτεταμένο καθεστώς περιορισμών κατά της ιρανικής οικονομίας, προσθέτοντας τη δυνατότητα επιβολής δευτερογενών κυρώσεων σε μη ιρανικούς φορείς που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, ο χρυσός, η τεχνολογία, η αεροπορία και η ναυτιλία.

Οι εντάσεις με την Ουάσινγκτον έχουν ήδη αναγκάσει τους Ιρανούς να αντιμετωπίσουν προβλήματα όπως ελλείψεις φαρμάκων και υψηλότερες τιμές καυσίμων.

Πολλοί από τους νέους τομείς που στοχοποιούνται είναι κρίσιμοι για τους απλούς Ιρανούς που αναζητούν τρόπους να παρακάμψουν τις προηγούμενες κυρώσεις, επισημαίνουν οι αναλυτές. Ο χρυσός μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της αξίας του πλούτου καθώς το ιρανικό ριάλ καταρρέει. Τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, όπως τα κρυπτονομίσματα, επιτρέπουν σε συγγενείς να στέλνουν και να λαμβάνουν χρήματα διασυνοριακά. Οι αεροπορικές εταιρείες επιτρέπουν στους Ιρανούς να επισκέπτονται συγγενείς στο εξωτερικό ή να ελέγχουν την κατάσταση αγαπημένων προσώπων που βρίσκονται μέσα στη χώρα.

Ο Πάρσι του Quincy Institute αμφιβάλλει ότι οι νέες κυρώσεις θα επηρεάσουν την ιρανική κυβέρνηση, θεωρεί όμως ότι θα επηρεάσουν τον ιρανικό λαό. «Αν ο στόχος αυτών των κυρώσεων είναι να τους αναγκάσουν να συνθηκολογήσουν, τότε, με βάση όσα έχουμε δει στο παρελθόν, οι Ιρανοί θα προτιμήσουν να κλιμακώσουν παρά να συνθηκολογήσουν», πρόσθεσε.

Αξίζει να σημειωθεί ρεπορτάζ των «Financial Times», σύμφωνα με το οποίο η ιρανική Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου απειλεί με διάφορες κυρώσεις 46 πλοία επειδή παραβίασαν τα «ιρανικά πρωτόκολλα» διέλευσης. Τα πλοία αυτά κινδυνεύουν με περιορισμούς στις μελλοντικές διελεύσεις τους, πρόστιμα, κράτηση ή κατάσχεση και ανάμεσά τους είναι πλοία που ανήκουν στην εμιρατινή πετρελαϊκή εταιρεία «Adnoc» και στη νοτιοκορεατική ναυτιλιακή εταιρεία «Sinokor».

Ο κινεζικός «δράκος»

Στο Ιράν, εμφανίζονται αποφασισμένοι να μην υποχωρήσουν. Ο υφυπουργός Οικονομικών, Αλί Μαντανιζαντέ, χαρακτήρισε τις νέες αμερικανικές κινήσεις ως ακόμη μία προσπάθεια που θα οδηγήσει σε αποτυχία. Παράλληλα, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Γκαλιμπάφ, διεμήνυσε ότι καμία χώρα δεν μπορεί να απαγορεύσει στο Ιράν να διατηρεί σχέσεις με άλλα κράτη.

Ιδιαίτερης σημασίας είναι η αντίδραση της Κίνας, που προειδοποίησε ότι θα κάνει τα πάντα προκειμένου να υπερασπισθεί τα συμφέροντά της αφού η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις σε δεκάδες κινεζικές οντότητες και απείλησε να βάλει στο στόχαστρο ένα «μεγάλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα», που δεν κατονομάστηκε, λόγω των συναλλαγών του με την Τεχεράνη.

Το Πεκίνο απάντησε δηλώνοντας ότι η σχέση του με το Ιράν «δεν πρέπει να διαταραχθεί ούτε να υπονομευθεί». Η Κίνα θα λάβει «όλα τα απαραίτητα μέτρα» για τη διασφάλιση των συμφερόντων της, προειδοποίησε ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Λιν Τζιάν. «Οι μέγιστες πιέσεις που ασκούνται στο πλαίσιο ενός οικονομικού πολέμου δεν διευθετούν σε τίποτα τα προβλήματα. Δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να υποδαυλίζουν τις εντάσεις και τις συγκρούσεις, να προκαλούν αποτελέσματα μετάδοσης, να αποσταθεροποιούν την παγκόσμια οικονομική και χρηματοπιστωτική τάξη και να πλήττουν νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα άλλων χωρών», σημείωσε.

Τα Στενά του Ορμούζ

Ιράν και Ομάν στο μεταξύ ανακοίνωσαν πρόοδο στις συνομιλίες τους για τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ. Συγκεκριμένα οι ΥΠΕΞ των δύο χωρών συζήτησαν για «έναν κοινό προσωρινό ναυτιλιακό διάδρομο» μέσω του στενών και συμφώνησαν να τον καθαρίσουν από νάρκες.

Ο υπουργός Εξωτερικών του σουλτανάτου του Ομάν Μπαντρ Αλμπουσάιντι σε ανάρτησή του δήλωσε πως ελπίζει να «ανακοινώσει σύντομα» έναν προσωρινό διάδρομο ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ καθώς και «πρακτικές ρυθμίσεις ώστε να αποκατασταθεί η ασφαλής ναυσιπλοΐα».  Οποιαδήποτε «μόνιμη λύση» θα πρέπει να βασίζεται στο πρωτόκολλο συμφωνίας που υπογράφηκε μεταξύ της Τεχεράνης και της Ουάσινγκτον τον Ιούνιο, η οποία έκτοτε κατάρρευσε, και στην οποία το Ιράν συνεχίζει να αναφέρεται, πρόσθεσε.

Ο Τραμπ δήλωσε μέσω truth social, ότι,  σύμφωνα με τον αμερικανικό Ναυτικό, «όλες οι νάρκες αφαιρέθηκαν και / ή καταστράφηκαν στα διεθνή ύδατα των Στενών του Ορμούζ. Το Ιράν ενημερώθηκε ότι κάθε πλοίο ή σκάφος που θα τοποθετεί νέες νάρκες θα καταστρέφεται», πρόσθεσε.

Ο Ιρανός αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Kazem Gharibabadi, πάντως, ξεκαθάρισε ότι τα Στενά παραμένουν κλειστά παρά την προσωρινή συμφωνία διέλευσης με το Ομάν, επιμένοντας ότι η Ουάσινγκτον πρέπει να επανέλθει στις δεσμεύσεις της βάσει του μνημονίου κατανόησης προτού ανοίξει πλήρως η θαλάσσια οδός.

Αν και οι ενεργές εχθροπραξίες μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν έχουν σε μεγάλο βαθμό υποχωρήσει, οι διπλωματικές προσπάθειες για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας έχουν επισήμως παγώσει και η διέλευση από τη θαλάσσια οδό παραμένει επικίνδυνη.

Σύμφωνα με  προκαταρκτικά στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης πλοίων Kpler, η κίνηση μέσω των Στενών παρέμεινε σταθερή στα πέντε  πλοία την Τρίτη, διατηρούμενη αρκετά κάτω από τον μέσο όρο, παρά το γεγονός ότι παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη σε σχέση με την προηγούμενη ημέρα, όπως αναφέρει το Reuters.

Οι ΗΠΑ, στέλνουν ξανά προσωπικό σε πρεσβείες τους στη Μέση Ανατολή

Παρά τις συνεχιζόμενες εντάσεις, οι ΗΠΑ αρχίζουν να αποστέλλουν ξανά προσωπικό σε ορισμένες διπλωματικές αποστολές στη Μέση Ανατολή, οι οποίες είχαν εκκενωθεί ή περιοριστεί λόγω των εντάσεων με το Ιράν, όπως δήλωσαν στο Reuters δύο άτομα που είναι εξοικειωμένα με το θέμα.

Η κίνηση αυτή υποδηλώνει ότι η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι υπάρχει μικρότερος κίνδυνος κλιμάκωσης της σύγκρουσης με το Ιράν στο εγγύς μέλλον, αναφέρει το δημοσίευμα, κάτι που καταδεικνύεται και από τις αναφορές του Axios, ότι ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε σε αρκετούς ομολόγους του πως οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αναμένεται προς το παρόν να εξαπολύσουν νέες επιθέσεις εναντίον του Ιράν.

Με πληροφορίες από Al Jazeera, Reuters