- Το πολυδιαφημισμένο «brain regain» της κυβέρνησης δέχεται νέο πλήγμα, με το «Trust your Stars» να εξελίσσεται σε φιάσκο. Το πρόγραμμα των 80 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση νέων επιστημόνων αποσύρθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, χωρίς οι επιλεγμένοι ερευνητές να ενημερωθούν εγκαίρως.
Με τίτλο «Η Ελλάδα σαμποτάρει τα ίδια τα σχέδιά της για την αντιστροφή του brain drain», το άρθρο αναφέρεται στο «τραύμα» της μαζικής μετανάστευσης επιστημόνων – και όχι μόνο – την περίοδο της κρίσης, και στο γεγονός ότι η πληγή παραμένει ανοιχτή και σήμερα παρά το γεγονός ότι η οικονομική κατάσταση στη χώρα έχει σταθεροποιηθεί.
Ένα από τα ζητήματα που αναδεικνύονται, πέρα από τους χαμηλούς μισθούς στην Ελλάδα σε σχέση με το εξωτερικό, είναι η δυσκολία για τους νέους επιστήμονες να ασχοληθούν με την έρευνα, γεγονός που επιδρά αρνητικά στους ίδιους αλλά έχει ευρύτερες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.
Το πρόγραμμα «Trust your Stars» υποτίθεται ότι θα ενίσχυε την έρευνα και τη δυνατότητα νέων επιστημόνων να ασχοληθούν απερίσπαστοι με το ερευνητικό τους έργο.
Όπως έχει γράψει το in το εν λόγω πρόγραμμα που θα διέθετε 80 εκατ. στην έρευνα από το Ταμείο Ανάκαμψης, μέσω χρηματοδότησης συγκεκριμένων επιστημονικών προτάσεων που θα προέκυπταν μετά από αξιολόγηση, έγινε δεκτό εξαρχής με επιφύλαξη και αμφισβήτηση από μεγάλο μέρος της επιστημονικής κοινότητας.
Αλλά η όλη ιστορία εξελίχθηκε σε φιάσκο όταν αυτοί που τελικά επελέγησαν για χρηματοδότηση διαπίστωσαν ότι το έργο απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και επομένως ο σχεδιασμός τους πήγαινε στον βρόντο, ενώ το κράτος δεν μπήκε καν στον κόπο να τους ενημερώσει.
Το θέμα έφτασε στη Βουλή με σχεδόν όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης να υποβάλουν ερωτήσεις ενώ στην επιστημονική κοινότητα επικρατεί αναβρασμός και αγανάκτηση. Σε αυτό το κλίμα αναφέρεται και το Politico που περιγράφει όσα κωμικοτραγικά συνέβησαν ενώ φιλοξενεί και δηλώσεις καθηγητών που καταγγέλλουν τα όσα συνέβησαν.
Το χρονικό του φιάσκο
«Οι ερευνητικές ομάδες κλήθηκαν να υποβάλουν τις προτάσεις τους (σ.σ. για την ένταξή τους στο «Trust your Stars» με προϋπολογισμό 80 εκατ. ευρώ), με 145 από τις συνολικά 1.241 υποβολές να επιλέγονται. Δεκατρείς μήνες αργότερα, μετά από αρκετές καταγγελίες σχετικά με την καθυστέρηση, η επιλεγμένη λίστα των προτεινόμενων έργων δημοσιεύθηκε τελικά στις 22 Ιουλίου 2025.
Στη συνέχεια, όλα άρχισαν να ξετυλίγονται», αναφέρει το Politico εξιστορώντας το χρονικό της υπόθεσης.
«Όσοι δεν επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση αντέδρασαν έντονα, με περίπου 203 να υποβάλλουν αντιρρήσεις και αιτήματα για επαναξιολόγηση. Οι επιστήμονες εξέφρασαν τις ανησυχίες τους σχετικά με την ίδια τη διαδικασία αξιολόγησης, και ορισμένοι υπέβαλαν ακόμη και καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Τον Ιανουάριο του 2026, το υπουργείο Ανάπτυξης της Ελλάδας εξέδωσε ανακοίνωση, λέγοντας ότι είχαν ήδη πραγματοποιηθεί πληρωμές περίπου 40 εκατομμυρίων ευρώ και ότι το υπόλοιπο μισό του προϋπολογισμού του προγράμματος είχε προβλεφθεί για ολοκλήρωση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029.
Αλλά τα παράπονα κλιμακώθηκαν, με ορισμένους από αυτούς που επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση να στέλνουν εξώδικα στο υπουργείο Παιδείας, ζητώντας λεπτομέρειες σχετικά με το πού είχαν δαπανηθεί τα χρήματα, καθώς το πρόγραμμα δεν είχε ακόμη ξεκινήσει.
Στη συνέχεια, έπεσε η τελευταία βόμβα: Το «Trust your Stars» δεν θα λάμβανε πλέον τα κονδύλια της ΕΕ.
Σε δήλωση που δημοσιεύθηκε τον Μάιο, το υπουργείο Παιδείας της Ελλάδας δήλωσε ότι το υπουργείο Οικονομικών της χώρας αποφάσισε να «αποσύρει το έργο κατά την αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ελλάδας».
Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι την ημέρα που δημοσιεύθηκε επίσημα ο κατάλογος των επιλεγμένων προτάσεων, η κυβέρνηση απέσυρε επίσης το πρόγραμμα — αλλά κανείς δεν ενημέρωσε τους αιτούντες για 10 μήνες».
«Δεν ήταν δυνατόν να υλοποιηθεί το πρόγραμμα «Trust your Stars» στο χρονικό πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης», είπε το υπουργείο Παιδείας και ενημέρωσε χωρίς να δώσει άλλες λεπτομέρειες ότι τα χρήματα ανακατευθύνθηκαν για τη χρηματοδότηση άλλων δράσεων του υπουργείου.
«Μείνε στο εξωτερικό»
Αναφορικά δε με τις διαμαρτυρίες των επιστημόνων ότι επί μήνες δεν είχαν πάρει καμία απάντηση ενώ τα έργα τους επιλέχθηκαν και απεντάχθηκαν την ίδια μέρα από το πρόγραμμα, το υπουργείο Παιδείας αρκέστηκε στο να δώσει κάποιες γενικόλογες υποσχέσεις για «εξόφληση εκκρεμών οικονομικών υποχρεώσεων που προκύπτουν από νομικές δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά την ανάκληση του προγράμματος».
Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ, Αριστείδης Χατζής, που ήταν ένας από όσους είχαν επιλεγεί για ένταξη στο πρόγραμμα, επανέφερε στην επικαιρότητα το όλο θέμα με ανάρτησή του τον περασμένο Ιούλιο.
Ο ίδιος μίλησε στο Politico και μεταξύ άλλων σχολίασε τις υποσχέσεις του υπουργείου Παιδείας, επισημαίνοντας ότι στην ουσία πρόκειται για νομικό κόλπο καθώς το υπουργείο δεν έχει καμία νομική δέσμευση μιας και δεν έχουν υπογραφεί συμβάσεις μετά την αρχική ανακοίνωση των επιτυχόντων.
«Αυτό που συνέβη παραβιάζει μια θεμελιώδη αρχή, μια αρχή που είναι ιερή σε κράτη όπου επικρατεί το κράτος δικαίου: την “εμπιστοσύνη”, τη νόμιμη εμπιστοσύνη του πολίτη στο κράτος», είπε.
«Μπορεί να μην υπάρχει συμβατική ευθύνη, αφού δεν υπογράψαμε συμφωνία, αλλά υπάρχει πολιτική, ηθική και ακόμη και νομική υποχρέωση. Πολλοί νέοι απέρριψαν άλλες προσφορές ή δεν δέχτηκαν θέσεις εργασίας αλλού, επειδή ήλπιζαν ότι θα πληρωθούν μέσω του προγράμματος».
Ο κ. Χατζής πρόσθεσε ότι με τον χειρισμό της κατάστασης, η κυβέρνηση κατάφερε να στρέψει ολόκληρη την επιστημονική κοινότητα εναντίον της – τόσο εκείνους που είχαν πετύχει όσο και εκείνους που δεν είχαν.
«Αν είσαι νέος επιστήμονας και βρίσκεσαι στο εξωτερικό, μείνε εκεί! Αν είσαι νέος επιστήμονας και σκέφτεσαι να μετακομίσεις στο εξωτερικό, κάνε το. Μην περιμένεις λεπτό!» είχε γράψει ο ίδιος στην ανάρτησή του συνοψίζοντας την αποτυχία του υποτιθέμενου στόχου του «Brain Regain».
Τα στοιχεία και η πραγματικότητα πίσω από το Brain Drain
Η κυβέρνηση έχει πολλές φορές επιμείνει ότι έχει επιτύχει τον στόχο του «Brain Regain» παρουσιάζοντας στοιχεία ή τμήμα στοιχείων ερευνών που όμως δεν περιγράφουν τη συνολική εικόνα.
Τον περασμένο Μάρτιο, η Νίκη Κεραμέως με αφορμή την εκδήλωση Rebrain Greece στο Λονδίνο, επανέλαβε για πολλοστή φορά ότι «σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Εurostat τα τελευταία 10–15 χρόνια έχουν φύγει από τη χώρα 730.000 πολίτες ενώ έχουν επιστρέψει 473.000, ποσοστό που μεταφράζεται σε μία αναστροφή του brain drain κατά 64%».
Μόνο που την ίδια στιγμή, σύμφωνα με εξίσου επίσημα στοιχεία, οι Έλληνες 20-64 ετών που διαμένουν σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΕ + Ελβετία, Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν), καταγράφουν ιστορικό υψηλό, όπως είχε αναδείξει σχετικό ρεπορτάζ του in.
Όπως είχε δηλώσει στο in ο κ. Λαμπριανίδης, αφ. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και πρώην Γενικός Γραμματέας Ιδιωτικών Επενδύσεων, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν τεκμηριώνουν σαφή αντιστροφή του brain drain.
Παρά την αύξηση της παλιννόστησης, το απόθεμα των Ελλήνων μεταναστών στις χώρες της ΕΖΕΣ συνεχίζει να αυξάνεται, ενώ οι μεθοδολογικές αδυναμίες των στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ οδηγούν πιθανώς σε υποεκτίμηση της εξερχόμενης μετανάστευσης.
Η επιστροφή επιστημόνων αποδίδεται κυρίως σε προσωπικούς λόγους και όχι σε δομικές αλλαγές της ελληνικής οικονομίας. Παράλληλα, οι επαναπατρισμένοι συχνά υφίστανται επαγγελματική και εισοδηματική υποβάθμιση, γεγονός που αναδεικνύει τις αδυναμίες του παραγωγικού προτύπου και των θεσμών της χώρας.
Πηγή: in.gr