Ξεκάθαρους κανόνες για τη φορολόγηση των συναλλαγών μέσω IRIS θέτει η ΑΑΔΕ, διαχωρίζοντας τις καθημερινές ανάγκες από τις δωρεές.
Η αυξημένη χρήση του συστήματος IRIS για την καθημερινή μεταφορά χρημάτων έχει δημιουργήσει ερωτήματα σχετικά με την ενδεχόμενη φορολόγηση αυτών των συναλλαγών. Η ΑΑΔΕ προχώρησε σε διευκρινίσεις, προκειμένου να αποσαφηνίσει το τοπίο και να εξηγήσει αναλυτικά πότε μια μεταφορά θεωρείται απλό χαρτζιλίκι και πότε ελέγχεται ως δωρεά ή γονική παροχή, επισύροντας φόρους που μπορούν να αγγίξουν ακόμη και το 40%.
Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε χαρτζιλίκι και δωρεά
Η βασική αρχή που ορίζει η φορολογική διοίκηση είναι ότι η πλατφόρμα πληρωμών αποτελεί απλώς το μέσο διεξαγωγής της συναλλαγής. Τα μικροποσά που αποστέλλονται για την κάλυψη καθημερινών αναγκών, όπως η οικονομική στήριξη φοιτητών για ενοίκιο και έξοδα διαβίωσης, το μοίρασμα λογαριασμών μεταξύ φίλων ή το κλασικό χαρτζιλίκι από γονείς και παππούδες, δεν μπαίνουν στο μικροσκόπιο των αρχών.
Αυτές οι κινήσεις δεν απαιτούν την υποβολή δήλωσης στην εφαρμογή myPROPERTY και παραμένουν στο απυρόβλητο, χωρίς να υπάρχει κάποιο αυστηρό όριο που να λειτουργεί ως «κόφτης». Ωστόσο, η προσοχή των ελεγκτών εστιάζεται σε συναλλαγές που παρουσιάζουν ένα σταθερό, επαναλαμβανόμενο μοτίβο με μεγάλα ποσά, τα οποία παραπέμπουν περισσότερο σε συστηματική μεταβίβαση περιουσίας παρά σε αντιμετώπιση άμεσων εξόδων.
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ και η δήλωση στο myPROPERTY
Για τις πραγματικές χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές προς τα πρόσωπα της πρώτης κατηγορίας (τέκνα, γονείς, σύζυγοι, εγγόνια), ο νόμος προβλέπει αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ. Βασική προϋπόθεση για να ισχύσει αυτή η απαλλαγή είναι τα χρήματα να μεταφέρονται υποχρεωτικά μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος και να υποβάλλεται η σχετική ηλεκτρονική δήλωση. Για το ποσό που τυχόν υπερβαίνει το συγκεκριμένο πλαφόν, επιβάλλεται φόρος 10%.
Στις περιπτώσεις που οι ελεγκτικοί μηχανισμοί δεν μπορούν να διασταυρώσουν την τραπεζική συναλλαγή και ο πολίτης δεν προσκομίσει τα απαραίτητα δικαιολογητικά, η εφορία μπορεί να αγνοήσει το αφορολόγητο και να επιβάλει φόρους 10%, 20% ή 40% από το πρώτο ευρώ, ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας των εμπλεκομένων.
Μια από τις σημαντικότερες λεπτομέρειες αφορά τη διακίνηση μετρητών. Εάν μια γονική παροχή δεν πραγματοποιηθεί μέσω τραπέζης αλλά δοθεί εκτός τραπεζικού συστήματος, τότε το αφορολόγητο όριο χάνεται οριστικά. Σε αυτή την περίπτωση, η συναλλαγή φορολογείται αυτοτελώς με 10% από το πρώτο ευρώ.
Παράλληλα, μεγάλο ρίσκο αποτελεί η λανθασμένη αιτιολογία σε μια απλή ηλεκτρονική μεταφορά. Αν ένας ιδιώτης χρησιμοποιήσει εκ παραδρομής λέξεις όπως «δωρεά» ή «δάνειο» στο πεδίο της μεταφοράς IRIS, χωρίς να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, κινδυνεύει να ενεργοποιήσει τη διαδικασία αυτοτελούς φορολόγησης που φτάνει έως το 40%.
Τι ισχύει για κοινούς λογαριασμούς και διαδοχικές δωρεές
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς. Εάν κατατεθεί ένα ποσό σε λογαριασμό όπου ο αποδέκτης είναι συνδικαιούχος με τρίτο πρόσωπο, η εφορία ερευνά ποιος έκανε την πραγματική χρήση των χρημάτων. Εάν αποδειχθεί ότι τα χρήματα αναλώθηκαν από το τρίτο πρόσωπο, επιβάλλεται ο ανάλογος φόρος δωρεάς.
Στο στόχαστρο των αρχών βρίσκονται και οι αποκαλούμενες διαδοχικές δωρεές. Όταν τα χρήματα μεταβιβάζονται, για παράδειγμα, από ένα τέκνο στον γονέα και εκείνος με τη σειρά του τα μεταφέρει σε άλλο τέκνο, εξετάζεται η πραγματική σκοπιμότητα της συναλλαγής. Εάν διαπιστωθεί ότι ο τελικός στόχος ήταν η μεταφορά χρημάτων μεταξύ αδελφών, η φορολογική διοίκηση επιβάλλει τον συντελεστή του 20% χωρίς αφορολόγητο όριο. Μάλιστα, εάν η χρονική απόσταση ανάμεσα στις δύο μεταφορές είναι μικρότερη των έξι μηνών, αυτό θεωρείται ισχυρή ένδειξη μεθόδευσης και προκαλεί φορολογικό έλεγχο.
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν καλύπτει όλους τους βαθμούς συγγένειας. Για τους συγγενείς δεύτερης κατηγορίας (π.χ. αδέλφια, θείοι), ο φόρος δωρεάς ανέρχεται στο 20% από το πρώτο ευρώ. Αντίστοιχα, για τα πρόσωπα της τρίτης κατηγορίας, όπου υπάγονται οι λοιποί συγγενείς και οι φίλοι, ο συντελεστής εκτοξεύεται στο 40%.
Εντελώς διαφορετικό είναι το πλαίσιο για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Η αποδοχή πληρωμών μέσω IRIS είναι πλέον υποχρεωτική και τα όποια ποσά εισπράττονται λογίζονται ξεκάθαρα ως επιχειρηματικά έσοδα, τα οποία υπόκεινται στους γενικούς κανόνες φορολογίας εισοδήματος.
Παραδείγματα καθημερινών συναλλαγών με IRIS
Διευκρινίσεις ΑΑΔΕ για τις μεταφορές με IRIS
Παράδειγμα 1: Το φοιτητικό «χαρτζιλίκι» έναντι της μεγάλης δωρεάς
Η περίπτωση: Μια μητέρα στέλνει μέσω IRIS 150 ευρώ στον φοιτητή γιο της για τα έξοδα του σούπερ μάρκετ ή 200 ευρώ για το ενοίκιο. Λίγους μήνες μετά, του στέλνει 10.000 ευρώ για την αγορά ενός μεταχειρισμένου αυτοκινήτου.
Η φορολογική αντιμετώπιση: Τα 150 ή 200 ευρώ θεωρούνται ξεκάθαρα «χαρτζιλίκι» και κάλυψη οικογενειακών αναγκών. Δεν ελέγχονται και δεν απαιτείται καμία δήλωση. Αντίθετα, τα 10.000 ευρώ θεωρούνται μεταβίβαση κεφαλαίου. Για να καλυφθούν από το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ, πρέπει η συναλλαγή να δηλωθεί ψηφιακά στην πλατφόρμα myPROPERTY. Αν δοθούν σε μετρητά, χάνεται το αφορολόγητο και επιβάλλεται φόρος 10%.
Παράδειγμα 2: Η παγίδα της λέξης «δάνειο» μεταξύ φίλων
Η περίπτωση: Δύο φίλοι βγαίνουν για φαγητό και ο ένας πληρώνει τον λογαριασμό των 80 ευρώ. Την επόμενη ημέρα, ο δεύτερος του επιστρέφει το μερίδιό του (40 ευρώ) μέσω IRIS και στο πεδίο της αιτιολογίας γράφει «επιστροφή δανεικών» ή «έναντι δανείου».
Η φορολογική αντιμετώπιση: Αυτή είναι μια από τις μεγαλύτερες παγίδες. Ο αλγόριθμος της ΑΑΔΕ μπορεί να «διαβάσει» τη λέξη και να θεωρήσει ότι υφίσταται άτυπο δάνειο μεταξύ ιδιωτών, το οποίο βάσει νόμου υπόκειται σε τέλος χαρτοσήμου, ή ακόμα και να το εκλάβει ως δωρεά (με φόρο 40% για πρόσωπα εκτός συγγένειας). Η σωστή πρακτική είναι η αναγραφή αιτιολογιών όπως «έξοδα φαγητού» ή «για τα χθεσινά», ώστε το σύστημα να αναγνωρίσει έναν απλό διαμοιρασμό καθημερινών εξόδων.
Παράδειγμα 3: Η «τριγωνική» μεταφορά μεταξύ αδελφών
Η περίπτωση: Ένας αδελφός θέλει να ενισχύσει οικονομικά την αδελφή του με 5.000 ευρώ. Επειδή η απευθείας μεταφορά μεταξύ αδελφών (Β’ κατηγορία συγγένειας) φορολογείται με 20% από το πρώτο ευρώ, στέλνει τα χρήματα στη μητέρα του (Α’ κατηγορία – αφορολόγητο) και εκείνη, μετά από έναν μήνα, τα μεταφέρει στην κόρη της.
Η φορολογική αντιμετώπιση: Η ΑΑΔΕ ονομάζει αυτή την πρακτική «διαδοχική δωρεά». Καθώς το χρονικό διάστημα είναι μικρότερο των έξι μηνών, ο έλεγχος θεωρεί την ενδιάμεση στάση στη μητέρα ως μεθόδευση για την αποφυγή του φόρου. Ακυρώνει το αφορολόγητο και επιβάλλει κανονικά τον φόρο του 20% στην αδελφή, σαν τα χρήματα να είχαν σταλεί απευθείας από τον αδελφό της.
Τα όρια και οι προμήθειες του IRIS
Από τις αρχές του έτους, τα όρια των συναλλαγών έχουν αναπροσαρμοστεί. Το ημερήσιο όριο για τους ιδιώτες ανέρχεται πλέον στα 1.000 ευρώ, καλύπτοντας τόσο τις μεταφορές μεταξύ φίλων όσο και τις πληρωμές σε επαγγελματίες, ενώ το μηνιαίο πλαφόν διαμορφώνεται στις 5.000 ευρώ.
Για τις μεταφορές αποκλειστικά μεταξύ ιδιωτών, δεν υφίσταται καμία τραπεζική προμήθεια. Αντίθετα, στις εμπορικές συναλλαγές, οι χρεώσεις αφορούν αποκλειστικά τον επαγγελματία που λαμβάνει τα χρήματα. Αυτή η προμήθεια κυμαίνεται από 0,2% έως 0,5% επί του ποσού της συναλλαγής και παραμένει αισθητά χαμηλότερη σε σχέση με το κόστος χρήσης των πιστωτικών ή χρεωστικών καρτών.