Τα τελευταία 24ωρα, όλοι έχουν στρέψει τα βλέμματα στις διαπραγματεύσεις ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, για τη μεταξύ τους συμφωνία αναφορικά με τα Στενά του Ορμούζ. Η Ουάσιγκτον προσπαθεί να πείσει ότι η πρόοδος είναι σημαντική και πως σήμερα-αύριο θα υπάρχει συμφωνία. Και μάλιστα, μια συμφωνία η οποία θα συμβαδίζει με τις απαιτήσεις των ΗΠΑ για τη ναυσιπλοΐα. Είναι όμως έτσι; Και πόσο βάρος έχουν οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ;
Η μεγάλη παραχώρηση στο Ιράν
Σύμφωνα με όλες τις διαρροές για το τι συζητούν Ιράν και Ομάν, αν τελικά υπάρξει συμφωνία, τα Στενά του Ορμούζ θα περάσουν στον έλεγχο της Τεχεράνης. Υπό την έννοια ότι το Ιράν θα ελέγχει ποιος θα μπαίνει και, σε ένα βαθμό, ποιος θα βγαίνει στον Περσικό Κόλπο. Αυτό, θα υπολείπεται κατά πολύ των στόχων που έθεσε ο Αμερικανός πρόεδρος όταν ξεκίνησε τον πόλεμο. Τον πλήρη και άνευ όρων ελεύθερο διάπλου του πορθμού, μέσω του οποίου διακινείται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.
Μία από τις περιφερειακές πηγές που μίλησε στο Reuters, εξήγησε ότι αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες παραχωρήσεις προς το Ιράν. Και πως «η παραχώρηση έχει ήδη γίνει σχετικά με κάποια μορφή ελέγχου επί του Ορμούζ». Άλλη περιφερειακή πηγή είπε ότι ναι, πρόοδος υπάρχει. Αλλά υπάρχουν ακόμη λεπτομέρειες που πρέπει να καθοριστούν σχετικά με τον τρόπο που θα ορίζεται ο «έλεγχος» στα Στενά του Ορμούζ. Οι διαπραγματευτές των χωρών του Κόλπου πρέπει να επιβλέπουν τις επιθεωρήσεις των πλοίων και ότι οποιαδήποτε καταβολή τελών πρέπει να είναι εθελοντική.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει στις απειλές, αλλά δεν φαίνεται να έχει λόγο στις συνομιλίες Ιράν-Ομάν / REUTERS/Evelyn Hockstein
Θα έχουμε συμφωνία την Παρασκευή;
Επίσης, οι πηγές διαψεύδουν τους ισχυρισμούς του Ντόναλντ Τραμπ ότι η σύμφωνία είναι σχεδόν έτοιμη για υπογραφή. Ανώτερος αξιωματούχος του Κόλπου που γνωρίζει τις συνομιλίες υποστήριξε ότι υπάρχει πιθανότητα περίπου 50:50 για μια συμφωνία μέχρι την Παρασκευή. Ο λόγος είναι ότι οι Φρουροί της Επανάστασης δεν συμμετέχουν στις συνομιλίες. Και θα πρέπει να εγκρίνουν το σχέδιο της συμφωνίας.
Και η Τεχεράνη ρίχνει τις ευθύνες για τις καθυστερήσεις στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, «η παρέμβαση των ΗΠΑ και οι απειλές του Τραμπ» δεν επιτρέπουν να επιτευχθεί συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ. Και το Fars ανέφερε ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι «έστειλαν ανάμεικτα μηνύματα. Και, είτε άμεσα είτε μέσω περιφερειακών εταίρων, έχουν διαταράξει την πορεία των διαπραγματεύσεων. Εξακολουθεί να υπάρχει ανησυχία ότι η παρεμπόδιση από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή ορισμένα περιφερειακά μέρη θα μπορούσε να παρατείνει τις διαπραγματεύσεις ή να επηρεάσει με άλλο τρόπο τη διαδικασία».
Επίσης, το Fars επανέλαβε ότι το Ιράν διαπραγματεύεται μόνο με το Ομάν. Και πως οι συνομιλίες «επικεντρώνονται σε έναν ενδιάμεσο διάδρομο που θα διαφυλάσσει τα δικαιώματα του Ιράν, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ανησυχίες του Ομάν».
Συρρικνώνοντας απαιτήσεις
Επί της ουσίας, οι ΗΠΑ, μετά τις μεγαλοστομίες και τις απειλές κατά του Ιράν, όταν ξεκινούσε ο πόλεμος, στην ουσία έχει μείνει με μία και μόνη απαίτηση. Να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ. Τα οποία πιθανότατα δεν θα είχαν κλείσει ποτέ αν δεν είχε ξεκινήσει ο πόλεμος.
U.S. President Donald Trump arrives at Los Angeles International Airport, in California, U.S., August 4, 2026. REUTERS/Evelyn Hockstein
Και αν αναφέρονται ρητορικά, οι άλλες απαιτήσεις φαίνεται ότι παραπέμπονται στις καλένδες. Και για το πυρηνικό πρόγραμμα, και για τους πυραύλους και για την υποστήριξη στους «αντιπροσώπους».
Την Τρίτη, και ενώ η φημολογία περί συμφωνίας κορυφωνόταν, ο Μάρκο Ρούμπιο το είπε: «Η αποπυρηνικοποίηση του Ιράν είναι η απόλυτη συμφωνία. Η άμεση συμφωνία, και αυτή στην οποία έχετε δει να δίνεται μεγάλη έμφαση, είναι τα Στενά». Μια τέτοια δήλωση θα φαινόταν αδιανόητη πριν από μερικούς μήνες.
Μιλώντας στους Financial Times, o Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην διαπραγματευτής των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή (σε Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικάνους προέδρους), είπε: «Αυτό που κάποτε ήταν ελεύθερο και απεριόριστο δεν είναι πλέον».
«Και δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα που μπορεί να αποσπάσει ο Τραμπ από μια συμφωνία που οι Ιρανοί είναι πρόθυμοι να αποδεχτούν και που αλλάζει αυτή την πραγματικότητα», πρόσθεσε αναφερόμενος στα Στενά του Ορμούζ.
Όσο για τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν, ο πόλεμος κατέστησε ακόμη πιο δύσκολη μια συμφωνία. Η «άνευ όρων παράδοση» που διατυμπάνιζε ως στόχο ο Ντόναλντ Τραμπ, δεν υπάρχει ως σενάριο. Το καθεστώς, αντί να καταρρεύσει, ενισχύθηκε και σκλήρυνε κι άλλο τη στάση του.
«Δεν βλέπω αυτή τη στιγμή έναν τρόπο να δημιουργηθεί μια ισορροπία συμφερόντων όπου η κυβέρνηση Τραμπ θα αποχωρήσει με κάτι που οι κανονικοί άνθρωποι θα θεωρούσαν νίκη», λέει ο Μίλερ.
Ένας εγκλωβισμένος πρόεδρος
Για τον Αμερικανό πρόεδρο, δεν υπάρχει εύκολη διέξοδος από τον πόλεμο. Που αποδείχθηκε δαπανηρός –και αναποτελεσματικός. Αν όχι αποτυχημένος. Και ο Ντόναλντ Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα πηγαίνουν στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου πιεζόμενοι από παντού.
- Από τον πληθωρισμό που προκάλεσε ο φόβος για ελλείψεις πετρελαίου. Οι διεθνείς τιμές έπεσαν τις τελευταίες μέρες, εν αναμονή μιας συμφωνίας για τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ είναι πάνω από 4 δολάρια το γαλόνι. Δηλαδή 35% υψηλότερες από το επίπεδό τους πριν από τον πόλεμο. Και το ντίζελ έχει ξεπεράσει τη μέση τιμή από αυτήν κατά τη διάρκεια της προεδρίας Μπάιντεν.
- Από τα μειούμενα πολεμικά μέσα. Τα αμερικανικά αποθέματα πυραύλων έχουν μειωθεί. Η αμερικανική κοινή γνώμη έχει κουραστεί και οι σύμμαχοι είναι εξαντλημένοι. Σύμφωνα με τον Μάικλ Ράτνεϊ, πρέσβη των ΗΠΑ στο Ριάντ επί Μπάιντεν, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μείνει με «περιορισμένες επιλογές».
Οι τιμές τις βενζίνης δεν λένε να πέσουν στις ΗΠΑ / REUTERS/Ken Cedeno/File Photo
«Η περαιτέρω κλιμάκωση ενέχει τον κίνδυνο να προκληθεί σοβαρή ζημιά στις περιφερειακές δυνάμεις, να αυξηθούν οι τιμές του πετρελαίου και να προκληθεί ζημιά στην παγκόσμια αγορά ενέργειας», είπε ο Ράτνεϊ στους FT. Και, μια συμφωνία που θα επέτρεπε «κάποιο μέτρο ιρανικού ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ θα είναι εξουθενωτική για όλους». Και για τους συμμάχους του Κόλπου και για τους Αμερικανούς φορολογούμενους.
Η διπλή πρόκληση του Τραμπ
Συνεπώς, ο Ντόναλντ Τραμπ, είναι αντιμέτωπος με μια διπλή πρόκληση: Πώς να συνεχίσει έναν πόλεμο που τον έχει φέρει σε δύσκολη θέση και πώς να «πουλήσει» μια συμφωνία που δεν θα αρέσει σε κανέναν.
Ο Ράτνεϊ λέει πως ο ισχυρισμός ότι οποιαδήποτε συμφωνία συνιστά επιτυχία δεν μπορεί να περάσει πια. Οι ΗΠΑ, έπειτα από μήνες πολέμου και διπλωματίας, εξαρτώνται από μια διαπραγμάτευσης, για την οποία –όπως όλα δείχνουν- απλώς ενημερώνονται μέσω των μεσολαβητών.
«Δεν είναι πραγματικά μια συμφωνία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ», επισημαίνει στους FT, ο Αλί Βαέζ, ειδικός σε θέματα Ιράν στην Διεθνή Ομάδα Κρίσεων. «Αυτή είναι μια συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν». Και ο Βάλι Νασρ, ειδικός σε θέματα Ιράν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, συμφωνεί: Το Ιράν «διευκρινίζει ότι ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ και αυτό δεν υπόκειται σε διαπραγματεύσεις», Η Τεχεράνη πιστεύει ότι πρέπει να δείξει στις ΗΠΑ ότι δεν θα ηττηθεί από τους βομβαρδισμούς και «δεν θα εγκαταλείψει τα Στενά», προσθέτει.
«Ελέγχουμε πλήρως τα Στενά του Ορμούζ»
Η Άννα Κέλι, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, δήλωσε ότι τα στενά «ελέγχεται πλήρως» από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ και τον αποκλεισμό που επιβάλλουν οι ΗΠΑ στα ιρανικά λιμάνια. Η αμερικανική εκστρατεία «άφησε το Ιράν σε εξαιρετικά υποβαθμισμένη κατάσταση και θα ήταν σοφό να κάνουν μια συμφωνία. Διαφορετικά, ξέρουν τι θα συμβεί», πρόσθεσε.
Η απειλή ήταν σαφής. Την επανέλαβε πολλές φορές και ο Ντόναλντ Τραμπ: «Θα τους εξαλείψουμε». Αλλά μπορεί να πείσει;
Διπλωμάτες ελπίζουν ότι η συμφωνία θα αναβιώσει το βραχύβιο μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν οι ΗΠΑ και το Ιράν στις 17 Ιουνίου. Αυτό είχε στόχο να παρατείνει την εκεχειρία του Απριλίου και να ανοίξει σταδιακά τα Στενά του Ορμούζ. Αλλά κατέρρευσε.
Αλλά μια συμφωνία τόσο σαφώς διαφορετική από τους αρχικούς πολεμικούς στόχους του Τραμπ είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα φέρει αντιδράσεις στις ΗΠΑ. Τόσο από τους Δημοκρατικούς, που κατακεραύνωναν τον πόλεμο από την αρχή. Όσο και από τα «γεράκια».
Κλιμάκωση ως απάντηση στο αδιέξοδο
Σύμφωνα με τον Νασρ, «ο Τραμπ έχει κολλήσει. Δεν μπορεί να κερδίσει στρατιωτικά σε αυτό το επίπεδο… Δεν μπορεί να επιλύσει το θέμα διπλωματικά χωρίς να πληρώσει πολιτικό κόστος».
Έτσι, «κάνει νέες επιθέσεις γιατί τα πράγματα δεν είναι ούτε απλά ούτε τόσο ξεκάθαρα όσο είχε υπολογίσει».
Ενώ ο Βάλι Βαέζ περιγράφει ένα φαύλο κύκλο μέσα στον οποίο έχει εγκλωβιστεί ο Αμερικανός πρόεδρος. Παρουσιάζει οποιαδήποτε νέα συμφωνία ως «πολιτική πρόοδο», λέει. «Στη συνέχεια, επειδή η κριτική τον ενοχλεί, καταφεύγει ξανά στον εξαναγκασμό. Και όταν ο εξαναγκασμός δεν αποφέρει αποτελέσματα, πρέπει να επιστρέψει σε μια άλλη ad hoc εκεχειρία και ο κύκλος επαναλαμβάνεται».
Αν αυτό δεν είναι «αιώνιος πόλεμος», από αυτούς που απεχθανόταν κάποτε, τι είναι;