Οι πολιτικές πρέπει να έχουν ως στόχο τους τόπους και τους ανθρώπους και όχι την οικονομική μεγέθυνση
Άρθρο του Γιάννη Σπιλάνη *
Πρόσφατα, η ΕΕ, βλέποντας ότι μεγάλα τμήματα της ευρωπαϊκής υπαίθρου (νησιά, βουνά, πεδιάδες) αδειάζουν από μόνιμο πληθυσμό, άνοιξε μια διαβούλευση για «το δικαίωμα της παραμονής» στον τόπο που κάποιος γεννήθηκε ή επέλεξε να μείνει. Το ίδιο ερώτημα τέθηκε και στη διαβούλευση για την Ευρωπαϊκή Νησιωτική Στρατηγική σε ό,τι αφορά τους νέους. Είναι ένα ερώτημα που ξενίζει, γιατί προέρχεται από έναν θεσμό που -ειδικά τα τελευταία χρόνια- φημίζεται για τις νέο-φιλελεύθερες απόψεις του. Γιατί τώρα ανοίγει τη συζήτηση αυτή; Ίσως γιατί, όπως και στις μεταπολεμικές δεκαετίες, έτσι και τώρα το πρόβλημα επανέρχεται με την ίδια ένταση.
Όλα τα προηγούμενα χρόνια, οι εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη συνοχή κατέγραφαν πρόοδο με βάση τις χρηματοδοτήσεις που δίνονταν στις περιφέρειες και τη μείωση των διαφορών μεταξύ των περιφερειών, σε όρους κατά κεφαλήν ΑΕΠ, αλλά τα προβλήματα -ειδικά τα δημογραφικά- δεν έπαψαν να υπάρχουν. Συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά τα νησιά, η μελέτη του ESPON EUROISLANDS (Σπιλάνης Γ., 2012, Ευρωπαϊκά Νησιά και Πολιτικής Συνοχής, εκδ. Gutenberg) εστίασε στο έλλειμα ελκυστικότητας των νησιών που οφειλόταν στην έλλειψη κατάλληλων πολιτικών, που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικότητας (μικρό μέγεθος, απομόνωση και περιφερειακότητα, ιδιαίτερο αλλά εύθραυστο φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο, ιδιαίτερος τρόπος συμπεριφοράς των κατοίκων). Η πρόταση για το μέλλον των νησιών ήταν… ποιοτικά, πράσινα και ίσων ευκαιριών νησιά.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα χρόνια που ακολούθησαν αρνήθηκε να δημιουργήσει μια ειδική πολιτική για τα νησιά, επικαλούμενη τη διαφορετικότητα μεταξύ των νησιών, χωρίς να ακούει το αντεπιχείρημα ότι η πρώτη και κυριότερη ευρωπαϊκή πολιτική, που είχε οριζόντιο χαρακτήρα και αφορούσε στο σύνολο των χωρών-μελών, η Κοινή Αγροτική Πολιτική, κάλυπτε πολύ μεγαλύτερες διαφορές.
Να δημιουργήσουμε ελκυστικότητα
Η απόφαση της ΕΕ για μια Νησιωτική Στρατηγική ήταν μια έκπληξη. Μια ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη ήταν το ερώτημα «Νεολαία και δικαίωμα παραμονής» δίνοντας του έντονο κοινωνικό πρόσημο, αφού καταρχάς το χαρακτηρίζει ως «δικαίωμα». Αν και η πρόταση που κατέθεσε τελικά η ΕΕ προς συζήτηση στα άλλα ευρωπαϊκά όργανα δεν απομακρύνεται ιδιαίτερα από τη συνολική προσέγγιση της, το θέμα του δικαιώματος για παραμονή παραμένει στη συζήτηση (και θα διευρυνθεί αφού η ΕΕ ετοιμάζει στρατηγική για το σύνολο των χωρών-μελών) και πρέπει να αξιοποιηθεί από εμάς, τους νησιώτες.
Με βάση τη θέση αυτή, η ελκυστικότητα δεν έχει απλά οικονομικό πρόσημο, ούτε καν μόνο πρόσημο βιωσιμότητας. Είναι δικαίωμα για κάθε τόπο. Οφείλουμε να δημιουργήσουμε ελκυστικότητα, ώστε οι άνθρωποι (με έμφαση στους νέους) να μπορούν να μείνουν σε έναν τόπο, γιατί οι πολιτικές θα φροντίσουν να τους παρέχουν:
Ποιότητα ζωής, με έμφαση στην ασφάλεια που παρέχουν οι ποιοτικές υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος (ενέργεια, μεταφορές, επικοινωνίες, υγεία, παιδεία, κοινωνικές υπηρεσίες) και ένα υγιές περιβάλλον που παρέχει οικοσυστημικές υπηρεσίες
Ποιότητα εργασίας και προοπτικές, με έμφαση στην ανθεκτικότητα των δραστηριοτήτων που επιλέγονται να αναπτυχθούν και στο παραγωγικό τους
μοντέλο.
Με βάση, λοιπόν, τον στόχο «δικαίωμα παραμονής», οι νησιώτες πρέπει να απαιτήσουμε τόσο από την ΕΕ όσο και από τα κράτη μας τις ανάλογες πολιτικές, τώρα.
* Ο Γιάννης Σπιλάνης είναι καθηγητής Τμήματος Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου, Διευθυντής Εργαστηρίου Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης και Επιστημονικός Υπεύθυνος «ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ»