«Δεν έχει φίλους, είναι αυτιστικός. Δεν έχει, εμείς μόλις μετακομίσαμε από Αθήνα. Μόλις. Μεταφέρουμε ακόμα τα πράγματα. Έχει αυτισμό, έχει αναπηρία 89%…Είχε φοβηθεί από προηγούμενη εμπειρία με αστυνομικούς, αγχώθηκε και προσπάθησε να φύγει».
Η μαρτυρία της μητέρας του 20χρονου που τραυματίστηκε θανάσιμα από πυρά αστυνομικών στο Άργος, είναι μαχαιριά για καθεμία και καθέναν που νιώθει ακόμα άνθρωπος. Άνθρωπος που διεκδικεί να ζει σε μια κοινωνία που την χαρακτηρίζει η φροντίδα, η αλληλεγγύη κι η αγάπη.
Μπροστά από τα μάτια μας πέρασαν τα δολοφονημένα από τα χέρια του ελληνικού κράτους παιδιά: Ο Φραγκούλης, ο Σαμπάνης, ο Μάγγος, η Zakie, ο Μιχαλόπουλος, o Γρηγορόπουλος. Θυμήθηκα όμως κι άλλα ανατριχιαστικά περιστατικά..
Όπως εκείνο του Δεκεμβρίου του 2019. Τότε που η εφημερίδα Documento, έφερε στο φως ένα συγκλονιστικό βίντεο βάναυσης και απάνθρωπης συμπεριφοράς αστυνομικών σε βάρος ανάπηρης γυναίκας.
Αστυνομικοί του ΑΤ Ομόνοιας εμφανίζονται στο βίντεο να σέρνουν τη γυναίκα στον δρόμο και στη συνέχεια να την καταβρέχουν με μανία με τη μάνικα που βρίσκεται στην είσοδο του τμήματος. Όπως φαίνεται στο ίδιο βίντεο, οι «σερίφηδες» του ΑΤ Ομονοίας όχι μόνο δεν πτοήθηκαν όταν η κατάπτυστη συμπεριφορά τους ενεργοποίησε άμεσα τα ανθρώπινα αντανακλαστικά του αυτόπτη μάρτυρα και δικηγόρου Γιάννη Απατσίδη που παρενέβη, αλλά αντιθέτως επιχείρησαν και να τον τιμωρήσουν συλλαμβάνοντάς τον και περνώντας του χειροπέδες παρότι τους επέδειξε τη δικηγορική του ταυτότητα.
Με τη μάνικα στα χέρια τη σημαδεύει στο σώμα αλλά και στο πρόσωπο και η στάση του δείχνει ότι το απολαμβάνει. Η μάνικα που κρατάει ο αστυνομικός ακολουθεί τη διαδρομή της γυναίκας και συνεχίζει να της ρίχνει νερό με βία. Η γυναίκα εξαφανίζεται από το πλάνο, αλλά ο αστυνομικός εξακολουθεί να ρίχνει νερό προς τη μεριά της. Στο σημείο εμφανίζεται και δεύτερος αστυνομικός ο οποίος τον βοηθά να συνεχίσει να βασανίζει την ανάπηρη γυναίκα.
Τον περασμένο Νοέμβρη, μια άλλη σχετική είδηση κάνει τον γύρο του διαδικτύου: άνδρες των ΜΑΤ, γρονθοκοπεί με μανία έναν συμπολίτη μας με προσθετικό μέλος και αποχώρησαν επιδεικτικά. Δεν είναι τα μόνα περιστατικά θα μου πει ο ανάπηρος ακτιβιστής Αντώνης Ρέλλας στην άλλη μεριά της τηλεφωνικής γραμμής.
Αντώνης Ρέλλας: Στην Αμερική ανάπηροι και μαύροι είναι σχεδόν το 50% των θυμάτων της αστυνομίας
Ενώ τα τελευταία χρόνια τα κινήματα έχουν καταφέρει να δοθεί ορατότητα στην αστυνομική βία που στρέφεται ενάντια σε πρόσφυγες, μετανάστες, ρομά, θηλυκότητες, δεν συμβαίνει το ίδιο με την αστυνομική βία που παράγει μισαναπηρικά εγκλήματα.
Ο Αντώνης Ρέλλας, λέει στο tvxs, πως υπήρξε μεγάλη αντίσταση όταν πήγαν στον Άρειο Πάγο το θέμα της δολοφονίας του Αντώνη Kαργιώτη, προκειμένου να αναγνωριστεί το μισαναπηρικό κίνητρο. Το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Πειραιά έκρινε ένοχους τον ύπαρχο και τον πλοίαρχο του πλοίου Blue Horizon για τον θάνατο του 36χρονου. Οι υπόλοιποι δύο κατηγορούμενοι (ναύκληρος και υποπλοίαρχος) κρίθηκαν αθώοι.
«Συγκεντρώσαμε στοιχεία, ντοκουμέντα, μαρτυρίες. Στις 11 Σεπτεμβρίου 2023, καταθέσαμε, μέσω της πληρεξούσιας δικηγόρου μας Έφης Μουγκαράκη, επίσημο αίτημα στη Δικαιοσύνη για την αναγνώριση του ρατσιστικού (μισαναπηρικού) κινήτρου των δραστών, βάσει του άρθρου 82Α Ποινικού Κώδικα.
Η αίτηση μας εντάχθηκε στη δικογραφία και τεκμηρίωσε πως το θύμα υπέστη διακριτική μεταχείριση λόγω της βλάβης του και επελέγη ως θύμα ακριβώς εξαιτίας της. Ταυτόχρονα, στα κοινωνικά δίκτυα και στα ΜΜΕ, η συζήτηση περιορίστηκε στον «αντιρατσιστικό» ντόρο γύρω από τη λεγόμενη «νομιζόμενη ιδιότητα» του θύματος – την υπόθεση ότι ο Αντώνης ήταν αλλοδαπός» λέει ο Αντώνης Ρέλλας.
«Η φράση “ένας μαλάκας παλαβός” από το ηχητικό των δραστών αποσιωπήθηκε. Η αναπηρική ταυτότητα του Αντώνη διαγράφηκε βολικά από όσες και όσους δεν μπορούν ή δεν θέλουν να αναγνωρίσουν τον μισαναπηρισμό ως κοινωνικό και νομικό φαινόμενο. Αυτός ο διάχυτος, ανομολόγητος, αλλά απόλυτα παρών μισαναπηρισμός είναι που μας σκοτώνει ξανά και ξανά. Και τελικά, ούτε το Δικαστήριο τον αναγνώρισε.
Στις 27 Φεβρουαρίου 2025, το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Πειραιά δεν έκανε καμία απολύτως αναφορά στο μισαναπηρικό κίνητρο.
Καταδίκασε τον ύπαρχο για ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο και τον πλοίαρχο για διατάραξη συγκοινωνιών — αλλά δεν ενεργοποίησε το άρθρο 82Α ΠΚ.
Δεν απέδωσε το έγκλημα σε μισαναπηρικά χαρακτηριστικά. Δεν μας δικαίωσε. Αν δεν αναγνωριστούν τα εγκλήματα κατά των αναπήρων ως μισαναπηρικά εγκλήματα, εμείς παραμένουμε νομικά αόρατοι. Απροστάτευτοι. Εκτεθειμένοι. Το δικαστικό σύστημα επιβεβαίωσε πως η αναπηρία παραμένει έξω από το πεδίο των “σοβαρών” διακρίσεων. Και αυτή η αποσιώπηση αποτελεί ξεκάθαρα πολιτική επιλογή» καταλήγει ο ακτιβιστής.
Το πιο εντυπωσιακό είναι, πως στην Ελλάδα του 2026, δεν υπάρχουν επίσημα καταγεγραμμένα στοιχεία. Υπάρχουν όμως ενδελεχείς έρευνες στις ΗΠΑ που φανερώνουν μια θλιβερή κι εξοργιστική εικόνα.
«Στην Αμερική από το 1/3 έως 50% των δολοφονημένων από αστυνομία είναι μαύροι και ανάπηροι. Αυτό το λένε επίσημα στοιχεία από πρόσφατη έρευνα. Ένα μήνα πριν από τον Φλόιντ, είχαν σκοτώσει οι αστυνομικοί έναν αυτιστικό στην Αμερική. Δεν το έμαθαν πολλοί» λέει ο Αντώνης Ρέλλας στο tvxs.
Είναι οι ελληνικές αστυνομικές δυνάμεις εκπαιδευμένες να αναγνωρίζουν την αναπηρία; Ο Αντ. Ρέλλας είχε κληθεί να εκπαιδεύσει αστυνομικούς και απαντά στο σχετικό ερώτημα:
«Κλήθηκα από το αρχηγείο της ΕΛΑΣ και συγκεκριμένα από το τμήμα Κοινωνικών Ζητημάτων και αντιμετώπισης του Ρατσισμού ώστε να συντονίσω εκπαίδευση που εντάσσεται στο ετήσιο Σχέδιο Δράσης της Ελληνικής Αστυνομίας για το έτος 2022 και αφορά την “προστασία της ελεύθερης κίνησης των αναπήρων και διασφάλιση της συμμετοχής τους στην κοινωνική ζωή χωρίς διακρίσεις”. Η εξειδικευμένη αυτή εκπαίδευση αφορά τους 73 αστυνομικούς που στελεχώνουν τα Τμήματα και Γραφεία Ρατσιστικής Βίας σε όλη τη χώρα όμως κι όχι τους αστυνομικούς που είναι εκεί έξω. Οι εκπαιδεύσεις ούτε αρκούν, ούτε όπως φαίνεται αποτρέπουν τους ένστολους αυτόκλητους δικαστές Ντρεντ να αποδίδουν “δικαιοσύνη” με σφαίρες».
Ο μισαναπηρισμός αποτελεί ένα σύνολο υποθέσεων, αντιλήψεων και πρακτικών που αψηφά τα δικαιώματα των αναπήρων, αντιμετωπίζει τα ανάπηρα άτομα σαν κατώτερα και τα οδηγεί σε μια σειρά αποκλεισμών (Goodley, 2014).
Την απόδοση του αγγλικού όρου disablism ως «μισαναπηρισμός» εισήγαγε πρώτη στην ελληνόγλωσση βιβλιογραφία η ακαδημαϊκός Γ. Καραγιάννη, στην ελληνική έκδοση του βιβλίου του Mike Oliver The politics of disablement [Oliver, M. (2009)], ακολουθώντας το πρότυπο παραγωγής όρων όπως ο μισανθρωπισμός και ο μισογυνισμός. Θεμέλιο του μισαναπηρισμού (disablism) είναι η εξιδανικευμένη κανονικότητα (ableism).
Αρκετοί θεωρητικοί μιλούν για άλλη μια σύγχρονη, υπόγεια μορφή ευγονικής. Όχι με τη μορφή των ναζιστικών και άλλων εφαρμογών του 20ού αιώνα, αλλά ως μια κοινωνική κουλτούρα όπου ορισμένες ζωές αντιμετωπίζονται ως ζωές περισσότερο αναλώσιμες από άλλες. Οι δολοφονίες, οι βασανισμοί και οι διακρίσεις ενάντια αναπήρων, Ρομά, μεταναστών, τοξικοεξαρτημένων, ψυχικά ασθενών ή φτωχών αντιμετωπίζονται συχνά σήμερα με ελάχιστη κοινωνική ευαισθησία, δημιουργείται μια επικίνδυνη ιεράρχηση της ανθρώπινης αξίας και αυτό διαβρώνει ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας που εκφασίζεται και δεν χάνει ευκαιρία να το εκφράσει.
Τα δηλητηριώδη σχόλια στο διαδίκτυο ενάντια στον 20χρονο που τον κατηγορούν επειδή οδηγούσε ενώ είχε μεγάλο ποσοστό αναπηρίας, δεν προδίδουν μόνο άγνοια – μπορούν και έχουν δικαίωμα από το νόμο και οι ανάπηροι να οδηγούν- αλλά και εξοικείωση σε μεγάλο βαθμό με τη νέες μορφές ευγονικής.
Γι’αυτό, η ευθύνη δεν σταματά στον αστυνομικό που τραβά τη σκανδάλη. Είναι πολιτική, διοικητική και θεσμική, αφορά την εκπαίδευση των σωμάτων ασφαλείας, τα πρωτόκολλα διαχείρισης κρίσεων, την ανεξαρτησία των ερευνών και τη λογοδοσία. Αφορά επίσης ένα δικαστικό σύστημα που καλείται κάθε φορά να αποδείξει ότι η ζωή του θύματος δεν αποτιμάται ανάλογα με το φύλο, την καταγωγή, την κοινωνική του θέση ή την αναπηρία του.