Ο Γιάννης Μαυρής παρουσιάζει στο Tvxs την ακτινογραφία της ΕΛ.Α.Σ. Ο γνωστός πολιτικός επιστήμονας έκανε μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ανάλυση με βάση τα βιογραφικά των 300 πολιτών, που συνυπέγραψαν τη ιδρυτική διακήρυξη του νέου κόμματος του Αλέξη Τσίπρα.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, αναλύει τις κοινωνικές δυνάμεις που στηρίζουν το νέο εγχείρημα, όσες απουσιάζουν από αυτό καθώς και τη σχέση της ΕΛ.Α.Σ με τον ΣΥΡΙΖΑ.
– Το πρώτο στοιχείο που μου έκανε εντύπωση από την έρευνά σας είναι ο έντονος αθηνοκεντρισμός. Η μεγάλη πλειοψηφία των 300, 7 στα 10 (69%, 209 άτομα) προέρχονται γεωγραφικά από την Αθήνα/Αττική. Σας προκάλεσε έκπληξη;
Μαυρής: Όχι. Η Αριστερά γενικά, αλλά και ο ΣΥΡΙΖΑ ειδικότερα, είχαν πάντοτε αυτά τα χαρακτηριστικά. Η δύναμή τους αναπτυσσόταν κυρίως μέσα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν συνέπειες ως προς τη δυνητική επιρροή του κόμματος.
Δεν πρόκειται μόνο για αθηνοκεντρισμό. Παρατηρείται επίσης συγκέντρωση στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα των μεγάλων πόλεων. Δεν είναι τα λαϊκά στρώματα που στήριξαν τον ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Πρόκειται κυρίως για τα κοινωνικά στρώματα που εντοπίζονται στα μεγάλα αστικά κέντρα.
– Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η μεγαλύτερη επαγγελματική κατηγορία προέρχεται από τον χώρο της εκπαίδευσης.
Μαυρής: Πράγματι. Ο χώρος της εκπαίδευσης εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο όπου, όπως η ανανεωτική Αριστερά και ο ΣΥΡΙΖΑ- η ΕΛ.Α.Σ παρουσιάζει σημαντική επιρροή. Αυτό συνδέεται με τα ιστορικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου πολιτικού χώρου.
-Σημαντικό είναι και το ποσοστό από την Τέχνη και τον Πολιτισμό.
Μαυρής: Υπάρχουν καταξιωμένα πρόσωπα με υψηλό θεσμικό και συμβολικό κεφάλαιο, αλλά και επαγγελματίες του χώρου με περιορισμένη αναγνωρισιμότητα και επισφαλή οικονομική θέση. Η κοινή τους υπογραφή δεν προϋποθέτει και παρόμοια κοινωνική ένταξη.
Στην ηλικιακή σύνθεσή της υπερτερούν οι μεσαίες και οι μεγαλύτερες ηλικίες αναγνωρίσιμων «βετεράνων» (45-65 και 65-80+ ετών). Τη ραχοκοκαλιά της λίστας συγκροτούν δημοφιλείς ηθοποιοί της τηλεόρασης και του θεάτρου, με ισχυρό αποτύπωμα από τα τέλη των ’90s μέχρι σήμερα και επιρροή στο τηλεοπτικό κοινό.
Αντίθετα, η εκπροσώπηση της καλλιτεχνικής Gen Z , αλλά και των κάτω των 35 ετών καλλιτεχνών της ψηφιακής εποχής (influencers του YouTube και του TikTok), stand-up comedians, καλλιτέχνες της εγχώριας εναλλακτικής μουσικής σκηνής (hip-hop κ.λπ.) είναι σχεδόν μηδενική.
Στην υγεία επίσης υπάρχει αξιοσημείωτη παρουσία, Από τον χώρο της Υγείας υπογράφουν συνολικά 24 άτομα. Πρόκειται κυρίως για ειδικευμένους γιατρούς και υψηλόβαθμους υγειονομικούς. Περιλαμβάνονται νευροχειρουργοί, καρδιοχειρουργοί, ογκολόγοι, διευθυντές κλινικών του ΕΣΥ.
Όμως μου έκανε εντύπωση ότι πρόκειται σχεδόν αποκλειστικά για γιατρούς και υψηλόβαθμα στελέχη του συστήματος υγείας. Δεν είδα ούτε έναν νοσηλευτή. Δηλαδή δεν εκπροσωπείται η βάση των νοσοκομείων.
– Παρατηρείται επίσης πολύ μικρή εκπροσώπηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Μαυρής: Αυτό αποτελεί διαχρονική αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ. Δεν κατάφερε ποτέ να αποκτήσει ισχυρά ερείσματα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, σε αντίθεση με το ΠΑΣΟΚ, το οποίο εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να διατηρεί σημαντικές δυνάμεις εκεί.
– Στον χώρο της παραγωγής;
Μαυρής: Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο εύρημα της έρευνας. Το κόμμα δεν διαθέτει ουσιαστική παρουσία στον κόσμο της εργασίας.
Ένα κόμμα που επικαλείται την Αριστερά και φιλοδοξεί να εκπροσωπήσει εργατικά και λαϊκά στρώματα θα έπρεπε να έχει πολύ ισχυρότερη σύνδεση με αυτούς τους κοινωνικούς χώρους. Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε αποκτήσει αυτή τη σχέση κατά την περίοδο των μνημονίων.
Το ποσοστό των ανθρώπων που προέρχονται από τον παραγωγικό κόσμο είναι ελάχιστο.
Η παρουσία τους είναι συμβολική και όχι ουσιαστική. Δεν μπορούν να επηρεάσουν τον πολιτικό προσανατολισμό του κόμματος.
Παρά το γεγονός ότι η «παραγωγική ανασυγκρότηση» της χώρας αποτελεί σήμερα στερεότυπη παραδοχή (όχι μόνο για το νέο κόμμα), η απουσία μισθωτών από τους παραγωγικούς κλάδους της οικονομίας είναι εντυπωσιακή.
Ενδεικτικά, στο σύνολο των ιδρυτικών μελών, «Συνδικαλιστές» δηλώνουν μόλις 18 άτομα, που σημαίνει ποσοστό 6%. Κι αυτοί, κατά πλειοψηφία, προέρχονται από τον δημόσιο τομέα και την εκπαίδευση.
– Μου έκανε εντύπωση ότι δεν υπάρχει ούτε ένας διανομέας ή εργαζόμενος στις νέες μορφές επισφαλούς εργασίας.
Μαυρής: Ακριβώς. Δεν υπάρχουν εκπρόσωποι αυτών των νέων κοινωνικών στρωμάτων.
– Θα μπορούσε έστω συμβολικά να έχει αναζητηθεί μια τέτοια παρουσία…
Μαυρής: Θα μπορούσε. Εκτιμώ όμως ότι δεν υπήρξε τέτοια επιλογή, επειδή δεν επιδιώκεται να δοθεί εικόνα μεγαλύτερης ριζοσπαστικότητας.
-Ποια είναι η κοινωνική προέλευση της νέας κομματικής ελίτ;
Μαυρής: Aποτελείται σε μεγάλο βαθμό από μεσαία και ανώτερα μικροαστικά στρώματα (σε πολύ μικρό βαθμό από «αστικά»), με χαρακτηριστικό στοιχείο το υψηλό ακαδημαϊκό και επιστημονικό κεφάλαιο. Αυτό δεν είναι ιδιαίτερα ασυνήθιστο για κόμματα της σύγχρονης Αριστεράς ανά τον κόσμο.
-Eίναι η βραχμανική αριστερά (αριστερά των ευγενών) για την οποία μιλάει ο Τομά Πικετί.
Μαυρής: Στα Ανώτερα μικροαστικά στρώματα (~57%) εντάσσεται η μεγάλη μάζα των ιδρυτικών μελών. Σε αυτά ανήκουν αυτοαπασχολούμενοι/ελεύθεροι επαγγελματίες με υψηλή αυτονομία ή μισθωτοί που διαθέτουν πολύ υψηλό εκπαιδευτικό κεφάλαιο εξειδίκευσης, στην εργασία τους βρίσκονται σε υψηλές και μεσαίες θέσεις εξουσίας και ασκούν καθήκοντα εποπτείας, χωρίς να κατέχουν κεφάλαιο (δεν λειτουργούν κεφαλαιοκρατικά).
Στα «Μεσαία μικροαστικά στρώματα» κατατάσσεται το (~29%) των μελών, σχεδόν το 1/3: αυτοαπασχολούμενοι/ελεύθεροι επαγγελματίες ή μισθωτοί κυρίως του Δημοσίου Τομέα, χωρίς επιτελική/εποπτική λειτουργία.
Στα «Λαϊκά/εργατικά στρώματα» κατατάσσεται μόλις 8% των μελών. Η ταξική θέση τους χαρακτηρίζεται από χαμηλό εκπαιδευτικό κεφάλαιο (απολυτήριο Λυκείου, ΙΕΚ, βασικό πτυχίο χωρίς εξειδίκευση). Περιλαμβάνονται μισθωτοί σε κλάδους που κυριαρχεί η χειρωνακτική ή επαναλαμβανόμενη εργασία (εργαζόμενοι ΕΥΔΑΠ, υπηρεσίες καθαριότητας) και αγρότες με μικρής κλίμακας παραγωγή.
Η «εκπροσώπηση» είναι συμβολική, χωρίς ουσιαστική επιρροή στη χάραξη πολιτικής.
-Ρώτησα τον Γιάννη Μαυρή, αν παρά αδυναμίες που διαπιστώνει, η ΕΛΑΣ μπορεί να ανατρέψει το σημερινό πολιτικό σκηνικό και έχει πιθανότητες εκλογικής επιτυχίας. Άλλωστε ο ΣΥΡΙΖΑ τα κατάφερε με παρόμοια προβλήματα και ελλείψεις.
Διαβάστε αύριο το δεύτερο μέρος: ΕΛΑΣ- ΣΥΡΙΖΑ. Ρήξη ή συνέχεια; Η κρίση εκπροσώπησης, το νέο πολιτικό σκηνικό και η δυναμική της ΕΛΑΣ.