Στη σκιά της ασφυκτικής πίεσης της Ουάσινγκτον για ανάληψη του κόστους της συλλογικής άμυνας του ευρωπαϊκού χώρου από τους ίδιους τους Ευρωπαίους και τη σαφή πια αμφισβήτηση της δέσμευσης για την ασφάλεια της Γηραιάς Ηπείρου από τις ΗΠΑ, οι 32 ηγέτες των χωρών-μελών του ΝΑΤΟ θα επιχειρήσουν να βρουν στην Αγκυρα έναν νέο συμβιβασμό που θα διασώσει την ενότητα της Συμμαχίας και θα διασφαλίσει τον ρόλο της ως εγγυήτριας της αρχιτεκτονικής ασφάλειας του ευρωατλαντικού χώρου. Εστω και με ενισχυμένη πλέον την ευρωπαϊκή ταυτότητά της.
Ενα δύσκολο εγχείρημα, καθώς ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία έχει δημιουργήσει κόπωση στους λαούς της Ευρώπης και τα αντιφατικά μηνύματα από την κυβέρνηση Τραμπ κάθε άλλο παρά ενισχύουν την προοπτική άμεσης ειρήνευσης. Ενας πόλεμος που μέχρι τώρα έχει κοστίσει δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ στους συμμάχους, ενώ συγχρόνως προσφέρει πολύτιμα μαθήματα για τον νέο τρόπο διεξαγωγής των πολεμικών επιχειρήσεων, τα οποία είναι υποχρεωμένοι να ενσωματώσουν στη μεγάλη προσπάθεια επανεξοπλισμού της Ευρώπης. Ενα εγχείρημα που εκ των πραγμάτων θέτει ως πρώτη προτεραιότητα την εξεύρεση τεράστιων πόρων και την ανάπτυξη μιας ισχυρής και καινοτόμου αμυντικής βιομηχανίας στην Ευρώπη, ώστε να κλείσει το χάσμα που φέρνει η μεγαλύτερη αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από τη δέσμευση της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Ευρωπαϊκός πυλώνας
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι στη Σύνοδο Κορυφής στην Αγκυρα δεν θα επιχειρήσουν πλέον τόσο τον κατευνασμό του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, όσο, αντιθέτως, να δείξουν ότι έχουν και τις απαντήσεις για την ανάπτυξη αυτού του ευρωπαϊκού πυλώνα της Συμμαχίας.
Στην ατζέντα δεν βρίσκονται τόσο ζητήματα στρατηγικής για τον μελλοντικό ρόλο της Συμμαχίας σε ένα παγκόσμιο πεδίο που γίνεται όλο και πιο περίπλοκο, όπου η άμυνα και η ασφάλεια δεν περιορίζονται πλέον σε στενά γεωγραφικά όρια. Κορυφαίο ζήτημα αναδεικνύεται όχι απλώς η συμμόρφωση με την απόφαση που επέβαλε πριν από έναν χρόνο στη Σύνοδο Κορυφής της Χάγης ο Τραμπ για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ, αλλά και ο έλεγχος υλοποίησης αυτής της δέσμευσης.
Το «show me the money» είναι το μήνυμα που στέλνει πριν από τη Σύνοδο η Ουάσινγκτον. Και ήρθε η ανάρτηση του προέδρου Τραμπ τα ξημερώματα της Παρασκευής για να αποτυπώσει τις διαθέσεις του: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες δαπανούν πολύ περισσότερα χρήματα για το ΝΑΤΟ από οποιαδήποτε άλλη χώρα, με τεράστια διαφορά, προκειμένου να προστατεύουν τους συμμάχους τους, χωρίς να αποκομίζουν κανένα όφελος από αυτό: ΗΠΑ 999 δισ. δολάρια, Ηνωμένο Βασίλειο 90,5 δισ. δολάρια, Γαλλία 66,5 δισ. δολάρια, Ιταλία 48,8 δισ. δολάρια, Πολωνία 44,3 δισ. δολάρια. Οι υπόλοιποι, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, δαπανούν ΠΟΛΥ ΛΙΓΟΤΕΡΑ. (2014-2025). Γελοίο!».
Παρά την εντυπωσιακή αύξηση των αμυντικών δαπανών, σχεδόν 100 δισ. δολαρίων σε έναν χρόνο, υπάρχουν ακόμη κράτη-μέλη τα οποία είχαν διαφωνήσει με το 5% ή έδειξαν ότι αδιαφορούν για την πίεση του Αμερικανού προέδρου. Με τους Αμερικανούς να προειδοποιούν ότι αυτό επηρεάζει τον ρόλο και τη βαρύτητά τους εντός της Συμμαχίας.
Κλείσιμο
Για τον Τραμπ, που ποτέ δεν εγκατέλειψε το σύνθημά του ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να πληρώνουν για την άμυνά τους και όχι οι ΗΠΑ, υπάρχει ένα ακόμη ενδιαφέρον σε αυτό το κεφάλαιο, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των εξοπλισμών μέχρι στιγμής προερχόταν από την αμερικανική πολεμική βιομηχανία. Πλέον όμως οι Ευρωπαίοι επιδιώκουν να ξοδεύουν όλο και περισσότερο τα ευρωπαϊκά κονδύλια σε ευρωπαϊκά αμυντικά συστήματα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, προκειμένου να κατευνάσει τις αμερικανικές πιέσεις, φέρεται να έχει προτείνει στον Αμερικανό πρόεδρο την παραγωγή αμερικανικών οπλικών συστημάτων στη Γερμανία, ώστε να σώσει τα προσχήματα στο εσωτερικό της χώρας του, να προσφέρει σημαντικούς πόρους στις αμερικανικές αμυντικές βιομηχανίες και συγχρόνως να θέσει τις βάσεις για μια νέα γερμανική αμυντική βιομηχανία που θα βοηθήσει και τη δοκιμαζόμενη από την κρίση γερμανική οικονομία.
Οι ελληνικές θέσεις
Ωστόσο, η «οργή» του Τραμπ δεν είναι μόνο εναντίον όσων δεν είναι συνεπείς στην υλοποίηση της απόφασης του 2025 για το 5%, αλλά και γιατί θεωρεί ότι αρκετοί σύμμαχοι, με πρώτους τους Ισπανούς και τους Ιταλούς, δεν έσπευσαν να συνδράμουν τις ΗΠΑ στην πολεμική επιχείρηση εναντίον του Ιράν. Ετσι τίθεται ένα νέο κρίσιμο ζήτημα για τη λειτουργία του ΝΑΤΟ που σχετίζεται με το σε ποιες απειλές ή σε ποιες επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένοι να συνδράμουν οι Σύμμαχοι, καθώς στην περίπτωση του Ιράν ούτε ζητήθηκε η γνώμη τους ούτε καν ενημερώθηκαν για την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου.
Η Ελλάδα προσέρχεται στη Σύνοδο έχοντας κλείσει ζητήματα που για πολλούς άλλους συμμάχους παραμένουν ανοιχτά και τους φέρνουν στο στόχαστρο του Τραμπ. Η χώρα μας συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων που προσαρμόζονται στην υποχρέωση αύξησης των αμυντικών δαπανών, προωθεί μια καινοτόμα πρωτοβουλία για το ελληνικό αμυντικό οικοσύστημα, επενδύοντας στην ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό της αμυντικής βιομηχανίας της, συμμετέχει ενεργά στις αποστολές του ΝΑΤΟ, καθώς και στις συμπληρωματικές αποστολές της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ενώ διατηρεί σημαντικό ποσοστό των εξοπλιστικών της προμηθειών από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στις 7 και 8 Ιουλίου πραγματοποιείται στην Άγκυρα μία από τις κρισιμότερες Συνόδους της Συμμαχίας – Η ενότητα κρέμεται σε μια κλωστή, καθώς οι ηγέτες των 32 κρατών-μελών αναζητούν συμβιβασμούς που θα διασφαλίσουν το μέλλον
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Παράλληλα, ο πόλεμος στο Ιράν επαναβεβαίωσε τη σημασία της βάσης της Σούδας. Αποφεύγοντας τις ρητορικές εξάρσεις, η Ελλάδα υποστηρίζει την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, σε συνδυασμό όμως με την αποκατάσταση και ενίσχυση της διατλαντικής στρατηγικής και αμυντικής σχέσης.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα τοποθετηθεί στη Σύνοδο στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής. Στην ελληνική αποστολή συμμετέχουν επίσης ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, ο υπουργός Εθνικής Αμυνας Νίκος Δένδιας, η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου και η σύμβουλος του πρωθυπουργού Αριστοτελία Πελώνη. Τις τελευταίες εβδομάδες ειδικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για το τελικό ανακοινωθέν της Συνόδου είχαν η διπλωματική σύμβουλος του πρωθυπουργού Αικατερίνη Νασίκα και η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ, πρέσβης Βασιλική Γούναρη.
Στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής υπάρχουν δύο ακόμη μεγάλα θέματα: το ένα αφορά την αμυντική βιομηχανία, με έμφαση στην αύξηση της παραγωγής, στην ενίσχυση των αλυσίδων εφοδιασμού και τη στενότερη συνεργασία στις αμυντικές προμήθειες. Στο πλαίσιο της Συνόδου, θα πραγματοποιηθεί την προσεχή Τρίτη το NATO Summit Defence Industry Forum, με εκπροσώπους της αμυντικής βιομηχανίας από τα κράτη-μέλη. Εντονες διαφωνίες υπήρχαν μέχρι και την τελευταία στιγμή στη συζήτηση για το Fuel Supply Chain που αφορά τη διασφάλιση της ενεργειακής εφοδιαστικής αλυσίδας του ΝΑΤΟ, με την Πολωνία να ζητά την επέκταση του δικτύου αγωγών προς την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Παράλληλα, η Τουρκία προωθεί την πρόταση για αγωγό Τουρκίας – Ρουμανίας, στην οποία, μεταξύ άλλων, εγείρονται ενστάσεις και από την Ελλάδα.
Και το τρίτο θέμα είναι η συνεχής στήριξη προς την Ουκρανία, όπου αναμένεται να υπάρξει μια μακροχρόνια δέσμευση της Συμμαχίας, ώστε η χώρα να μπορέσει να καλύψει άμεσες ανάγκες, με την εγγύηση ότι αυτή η στρατιωτική βοήθεια θα είναι βιώσιμη σε βάθος χρόνου.
Εξοπλισμοί, ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ
Η σταδιακή μείωση του ρόλου των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή άμυνα αποτελεί πλέον το βασικό ερώτημα, καθώς θα πρέπει να καλυφθεί το κενό που αφήνει αυτή η νέα προσέγγιση των ΗΠΑ.
Στην Αγκυρα οι σύμμαχοι ζητούν από τους Αμερικανούς σαφήνεια για το ποιες ακριβώς δυνάμεις θα αποσύρουν σταδιακά από την Ευρώπη και ήδη είναι έτοιμοι να ανακοινώσουν ότι τα ευρωπαϊκά μέλη έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν σε μεγάλο βαθμό το κενό που αφήνουν οι Αμερικανοί.
Σύμφωνα με το Reuters, ο αριθμός των αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών F-15 και F-15E που διατίθενται στο ΝΑΤΟ θα μειωθεί κατά το 1/3, σε 99, και ο αριθμός των μη επανδρωμένων αεροσκαφών MQ-4 και MQ-9 Reaper κατά το ήμισυ, σε 12. Ο αριθμός των αεροσκαφών ανεφοδιασμού KC-135 και KC-46 μειώνεται σε 63 από 79, ενώ θα διατεθεί μόνο ένα στρατηγικό βομβαρδιστικό και ένα αεροπλανοφόρο, αντί για δύο. Ο αριθμός των αντιτορπιλικών μειώνεται σε εννέα από 17 και το μοναδικό υποβρύχιο που μεταφέρει πυραύλους Cruise αποσύρεται από τις δεσμεύσεις.
Είναι προφανές ότι μέρος των δυνάμεων αυτών μπορεί να καλυφθεί από τους Ευρωπαίους, όμως το κενό θα διατηρείται μεσοπρόθεσμα σε ό,τι αφορά τα στρατηγικά βομβαρδιστικά, τα αεροπλανοφόρα, αλλά και τους βαλλιστικούς πυραύλους, οι οποίοι στην πλειονότητά τους προέρχονται από τις ΗΠΑ.
Τα κράτη-μέλη θα εξετάσουν την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην καινοτομία της αμυντικής βιομηχανίας, με βάση και τα διδάγματα του πολέμου στην Ουκρανία.
Το DIANA (Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic) είναι ο οργανισμός που ιδρύθηκε από το ΝΑΤΟ με σκοπό τον εντοπισμό και την επιτάχυνση της καινοτομίας, ώστε να ενισχύονται οι αμυντικές δυνατότητες και η ασφάλεια της Συμμαχίας. Το NATO DIANA έχει ως αποστολή να παρέχει στις εταιρείες τους απαραίτητους πόρους, τα δίκτυα συνεργασίας και την καθοδήγηση για την ανάπτυξη τεχνολογιών αιχμής.
Η διαπίστωση ότι «μεγάλοι αριθμοί φθηνών, υψηλής τεχνολογίας συστημάτων αποδίδουν καλύτερα από μικρούς αριθμούς εξαιρετικά ακριβών συστημάτων» υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να επιδιώξουν τη δυνατότητα μαζικής παραγωγής τόσο επιθετικών όσο και αμυντικών συστημάτων με σημαντικά χαμηλότερο κόστος απ’ ό,τι σήμερα.
Κάτι που δεν είναι απλό, καθώς οι αποφάσεις στη Δύση παίρνονται με αργόσυρτες διαδικασίες, ενώ συγχρόνως θα πρέπει να εξασφαλιστεί η διαλειτουργικότητα μεταξύ διαφορετικής προέλευσης συστημάτων.
Οι επιδιώξεις της Αγκυρας
Είκοσι δύο χρόνια μετά την τελευταία Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, στην Κωνσταντινούπολη, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θεωρεί την προσεχή Σύνοδο στην Αγκυρα μια μεγάλη στρατηγικού επιπέδου ευκαιρία ώστε να μπορέσει να παρουσιάσει τον νέο ρόλο που σχεδιάζει για τη χώρα του: μιας ισχυρής περιφερειακής δύναμης, με ισχυρό στρατό και ακμάζουσα αμυντική βιομηχανία, που είναι πολύτιμη τόσο για το ΝΑΤΟ όσο και για την Ευρώπη. Μια δύναμη όμως τόσο ισχυρή και τόσο περιζήτητη ως εταίρος και σύμμαχος, που μπορεί συγχρόνως να διατηρεί μια στρατηγική ανεξαρτησία και αυτονομία, ώστε να υπηρετεί πρωτίστως τα δικά της συμφέροντα.
Το πρώτο μεγάλο στοίχημα του Ερντογάν είναι η συνάντησή του με τον Τραμπ, ελπίζοντας να αποσπάσει δεσμεύσεις που θα διαλύσουν τα σύννεφα και θα αποκαταστήσουν τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Ο Ερντογάν θα προβάλει στη χώρα του την απόφαση για την πώληση των κινητήρων F110, που είναι κρίσιμοι για τη συνέχιση του προγράμματος κατασκευής των τουρκικών μαχητικών Kaan. Οπως όλα δείχνουν, όμως, θα πρέπει να αρκεστεί σε μια απλή υπόσχεση για το πιο κρίσιμο ζήτημα, αυτό της πώλησης των F-35, καθώς συνδέεται ευθέως, βάσει νομοθεσίας, με την κατοχή εκ μέρους της Τουρκίας των S-400.
Δεν θα πρέπει ωστόσο να θεωρηθεί σύμπτωση ότι το τουρκικό ΥΕΘΑ την περασμένη εβδομάδα ανακοίνωσε ότι θα επιδιώξει την αγορά Patriot και SAMP/T, κίνηση που καλύπτει το κενό της αντιαεροπορικής άμυνας και καθιστά αχρείαστους πλέον τους S-400. Μια δέσμευση του Τραμπ για τους Patriot θα είναι ίσως το κλειδί που θα ξεκλειδώσει τους χειρισμούς για να επιστρέψει η Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35 – εξέλιξη που προφανώς ανατρέπει τις ισορροπίες όχι μόνο στο Αιγαίο, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή, καθώς μόνο το Ισραήλ διαθέτει αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή το εξελιγμένο μαχητικό 5ης γενιάς.
Roadshow
Με το μεγαλύτερο μέρος της πρώτης ημέρας της Συνόδου Κορυφής να εστιάζει στο θέμα των εξοπλισμών και της καινοτομίας, σε παράλληλη εκδήλωση η Τουρκία θα χρησιμοποιήσει τη Σύνοδο και ως roadshow για τα προϊόντα της αμυντικής βιομηχανίας της.
Και έχοντας ήδη συνάψει διμερείς συμφωνίες με αρκετά κράτη-μέλη, θα επιδιώξει με θεσμικό τρόπο πλέον να επιβληθεί η παρουσία της αμυντικής βιομηχανίας της, μέσω του ΝΑΤΟ, στα σχέδια του ευρωπαϊκού επανεξοπλισμού. Επιδιώκοντας τη διαμόρφωση ενός πλαισίου ειδικής σχέσης με την Ε.Ε.
Ηδη η επίσκεψη στην Αγκυρα κορυφαίων στελεχών της Κομισιόν την περασμένη εβδομάδα, με επικεφαλής την ύπατη εκπρόσωπο Κάγια Κάλας, αποτύπωσε τις επιδιώξεις αυτές της Αγκυρας, η οποία, χωρίς δεσμεύσεις και κανένα κόστος, απαιτεί την αναβάθμιση της Τελωνειακής Ενωσης, την απελευθέρωση των θεωρήσεων, την ένταξη στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Χρηματοοικονομικής Εποπτείας (SHAPE) και μια ισχυρή θέση στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Διατηρώντας όμως η ίδια τη στρατηγική αυτονομία της και τις στρατηγικές επιδιώξεις της, είτε στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή και στις σχέσεις της με τη Μόσχα και το Πεκίνο, είτε στην Κεντρική Ασία και την Αφρική, που δεν είναι πάντοτε συμβατές με τα συμφέροντα της Ε.Ε.
Ο Ερντογάν στη Σύνοδο Κορυφής θεωρείται δεδομένο ότι θα επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία της δυσαρέσκειας που προκαλούν ακόμη και στη Δύση οι επιλογές του Μπένζαμιν Νετανιάχου, προκειμένου να καταγγείλει το Ισραήλ και να προβληθεί ο ίδιος και η Τουρκία ως εγγυητές της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. Ωστόσο, αυτή η προσπάθεια της Τουρκίας να σηκώσει το λάβαρο εναντίον του Ισραήλ και εντός του ΝΑΤΟ έχει συγκεκριμένα όρια, τα οποία δεν είναι γνωστό αν ο Ερντογάν μπορεί να αντιληφθεί.
Φωτογραφία: Getty images / Ideal image
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή