Έμεινε το αυτοκίνητο από μπαταρία, χάθηκαν τα κλειδιά, κόλλησε ο υπολογιστής και οι παρεξηγήσεις διαδέχονται η μία την άλλη. Για πολλούς, η εξήγηση είναι μία: ο ανάδρομος Ερμής. Ads Παρά το γεγονός ότι η αστρολογία δεν υποστηρίζεται από επιστημονικά δεδομένα, εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο εκατομμύρια άνθρωποι αντιλαμβάνονται την καθημερινότητά τους. Το ερώτημα, όμως, είναι γιατί μια πρακτική ηλικίας περίπου 5.000 ετών εξακολουθεί να διατηρεί τόσο ισχυρή επιρροή. Ads Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, η απάντηση δεν βρίσκεται στην κίνηση των πλανητών, αλλά στον τρόπο που λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος και στην ανάγκη μας να βρίσκουμε νόημα στα γεγονότα της ζωής. Ads Τι είναι ο ανάδρομος Ερμής
Η αστρολογία γεννήθηκε στη Βαβυλώνα, όπου ήδη από την πρώτη χιλιετία π.Χ. καταγράφονταν οι κινήσεις του πλανήτη Ερμή. Οι Βαβυλώνιοι τον συνέδεαν με τον θεό Ναμπού, προστάτη της σοφίας και της γραφής, ενώ ανέπτυξαν μαθηματικές μεθόδους για να προβλέπουν την πορεία του στον ουρανό. Ads Με την πάροδο των αιώνων, η πεποίθηση ότι οι θέσεις των πλανητών μπορούν να επηρεάσουν τη ζωή των ανθρώπων διατηρήθηκε και εξελίχθηκε στα σημερινά ωροσκόπια και στις δημοφιλείς αναφορές στον «ανάδρομο Ερμή».
Υποστηρίζεται από την επιστήμη;
Η σύντομη απάντηση είναι όχι.
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι οι θέσεις ή οι κινήσεις των πλανητών επηρεάζουν την προσωπικότητα ή τα γεγονότα της ζωής των ανθρώπων.
Όπως εξηγεί ο Πολ Μπερν, αναπληρωτής καθηγητής Γεωλογίας, Περιβάλλοντος και Πλανητικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, δεν υπάρχει κάποιος φυσικός μηχανισμός μέσω του οποίου η κίνηση των πλανητών θα μπορούσε να επηρεάζει τον άνθρωπο.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι, παρότι ουράνια σώματα όπως ο Ήλιος και η Σελήνη επηρεάζουν φυσικά φαινόμενα –όπως οι εποχές και οι παλίρροιες– αυτό δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιποι πλανήτες μπορούν να καθορίζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά ή την καθημερινότητα.
Τι έδειξαν οι έρευνες
Η επιστημονική κοινότητα έχει εξετάσει επανειλημμένα τους ισχυρισμούς της αστρολογίας.
Στη δεκαετία του 1980, ο Αμερικανός φυσικός Σον Κάρλσον πραγματοποίησε διπλά τυφλή μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, ζητώντας από 30 αστρολόγους να αντιστοιχίσουν γενέθλιους χάρτες με προφίλ προσωπικότητας 116 ανθρώπων. Οι επιδόσεις τους δεν ξεπέρασαν τα επίπεδα της τυχαίας επιλογής.
Παρόμοια αποτελέσματα κατέγραψε και έρευνα του 2024, στην οποία συμμετείχαν 152 αστρολόγοι. Κλήθηκαν να συνδέσουν γενέθλιους χάρτες με στοιχεία προσωπικότητας δώδεκα ανθρώπων, χωρίς όμως να επιτύχουν καλύτερα αποτελέσματα από εκείνα που θα προέκυπταν με απλή εικασία.
Παράλληλα, μεγάλη επιστημονική μελέτη που εξέτασε τα τεστ προσωπικότητας και νοημοσύνης 15.000 ανθρώπων δεν εντόπισε καμία σχέση ανάμεσα στην ημερομηνία γέννησης και στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας.
Η συμβολή της αστρολογίας στην ιστορία της επιστήμης
Η έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης δεν σημαίνει ότι η αστρολογία δεν επηρέασε την εξέλιξη της επιστήμης.
Όπως επισημαίνει ο φυσικός και συγγραφέας Alexander Boxer, συγγραφέας του βιβλίου A Scheme of Heaven: Astrology and the Birth of Science, «αν και δεν υπάρχει επιστήμη στην αστρολογία, υπάρχει τεράστια ποσότητα αστρολογίας μέσα στην επιστήμη».
Για αιώνες, η αστρολογία αναπτυσσόταν παράλληλα με την αστρονομία, τα μαθηματικά και την ιατρική. Οι πρώτοι αστρολόγοι κατέγραφαν συστηματικά δεδομένα, αναζητούσαν μοτίβα και επιχειρούσαν προβλέψεις, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη μεθόδων παρατήρησης που αποτέλεσαν τη βάση της σύγχρονης επιστημονικής σκέψης.
Ακόμη και ο Γιοχάνες Κέπλερ, γνωστός για τους νόμους της πλανητικής κίνησης, συνέτασσε ωροσκόπια για να εξασφαλίζει τα προς το ζην.
Γιατί εξακολουθεί να πιστεύει ο κόσμος στην αστρολογία
Παρά την απουσία αποδείξεων, η αστρολογία παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλής.
Σύμφωνα με τον Πολ Κλέμεντς, λέκτορα Τέχνης και Πολιτιστικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Goldsmiths του Λονδίνου, η διαχρονική απήχησή της οφείλεται στο ότι προσφέρει στους ανθρώπους έναν τρόπο να ερμηνεύουν τη ζωή τους και να διαμορφώνουν την ταυτότητά τους.
Όπως σημειώνει, η αστρολογία λειτουργεί περισσότερο ως ένα συμβολικό και πνευματικό σύστημα παρά ως επιστήμη, ενώ γίνεται πιο ελκυστική σε περιόδους άγχους και αβεβαιότητας, όταν οι άνθρωποι αναζητούν εξηγήσεις και αίσθηση ελέγχου.
Μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που σκεφτόμαστε;
Έρευνα του 2016 έδειξε ότι οι προσδοκίες που δημιουργούν οι αστρολογικές προβλέψεις μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα.
Συμμετέχοντες που διάβασαν θετικές προβλέψεις είχαν πιο αισιόδοξη στάση και καλύτερες επιδόσεις σε γνωστικά και δημιουργικά τεστ, ενώ όσοι διάβασαν αρνητικές προβλέψεις παρουσίασαν χειρότερες επιδόσεις.
Το εύρημα συνδέεται με γνωστούς μηχανισμούς της ψυχολογίας, σύμφωνα με τους οποίους οι προσδοκίες ενός ανθρώπου μπορούν να επηρεάσουν την απόδοσή του.
Παράλληλα, οι ειδικοί αναφέρονται στο φαινόμενο Φόρερ ή Μπάρναμ, δηλαδή στην ανθρώπινη τάση να αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας σε γενικές και αόριστες περιγραφές, θεωρώντας ότι αφορούν αποκλειστικά εμάς.
Ίσως τελικά αυτό να εξηγεί γιατί ο ανάδρομος Ερμής εξακολουθεί να αποτελεί εύκολη απάντηση για τις μικρές αναποδιές της καθημερινότητας. Όχι επειδή οι πλανήτες καθορίζουν τη ζωή μας, αλλά επειδή οι άνθρωποι έχουμε μια βαθιά ανάγκη να βρίσκουμε νόημα και συνδέσεις ακόμη και μέσα στο χάος.
