Αύξηση σημείωσαν οι εισαγωγές ρωσικού αερίου -τόσο μέσω αγωγών όαο και φορτίων LNG- στην Ευρωπαϊκή Ενωση από την αρχή του έτους.
Και τούτο παρά την θέση σε ισχύ του Κανονισμού Repower EU για το σταδιακό «μπλόκο» στο ρωσικό αέριο και την ενεργοποίηση των δυο πρώτων βασικών οροσήμων του, που αφορούν στην απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού LNG στη βάση βραχυπρόθεσμων συμβολαίων που έχουν συναφθεί πριν τον Ιούνιο του 2025 (που ισχύει από τις 25 Απριλίου 2026) και στην απαγόρευση εισαγωγών αγώγιμου αερίου στη βάση βραχυπρόθεσμων συμβολαίων που τέθηκε σε ισχύ στις 17 Ιουνίου 2026.
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Μαΐου 2026 οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών αυξήθηκαν κατά 7% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, ενώ οι εισαγωγές ρωσικού LNG ενισχύθηκαν κατά 11%. Μετά τις 18 Μαρτίου, οπότε και τέθηκε σε εφαρμογή το RepowerEU απαγορεύοντας τις εισαγωγές ρωσικού αερίου που στηρίζονται σε νέες συμβάσεις, οι εισαγωγές αγώγιμου αερίου αυξήθηκαν κατά 5% σε ετήσια βάση και οι εισαγωγές ρωσικού LNG κατά 17%. Έως το τέλος Μαϊου, οι ποσότητες ρωσικού αερίου που εισήλθαν στην ΕΕ αντιστοιχούσαν στο 12% της συνολικής ζήτησης για το καύσιμο, ποσοστό αισθητά μειωμένο μεν σε σχέση με τα επίπεδα προ της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία όταν η εξάρτηση της ΕΕ από το ρωσικό αέριο κυμαινόταν στο 40-45%, όχι όμως αμελητέο δε. Τα εγκεκριμένα συμβόλαια για ρωσικό αέριο αγωγών και LNG αντιστοιχούν σε ετήσια δυναμικότητα 45-55 δις, κυβικών μέτρων (bcm) για ολόκληρο το 2026, εκ των οποίων τα 20-32 bcm αφορούν εισαγωγές φορτίων ρωσικού LNG που φτάνουν στα τερματικά της Γαλλίας, του Βελγίου, της Ισπανίας και της Ολλανδίας και τα υπόλοιπα 16-26 bcm αφορούν μακροπρόθεσμα συμβόλαια για ρωσικό αέριο αγωγών που έχουν συναφθεί σε Ουγγαρία, Σλοβακία και Ελλάδα, με τις σχετικές ποσότητες να εισρέουν μέσω του αγωγού TurkStream. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό, από τη 1η Ιανουαρίου 2027 θα απαγορευθούν οι εισαγωγές ρωσικού LNG και μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων και στις 30 Σεπτεμβρίου 2027 θα απαγορευθούν και οι εισαγωγές ρωσικού αερίου αγωγών μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων.
Τα στοιχεία αυτά πρακτικά δείχνουν, ότι αν και τα πρώτα ορόσημα στον οδικό χάρτη της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο υλοποιήθηκαν φέτος, η πορεία των εισαγωγών κινείται ανοδικά αντί να φθίνει. Κάτι που σύμφωνα με τον ACER μπορεί να ερμηνευθεί σε ένα βαθμό υπό το πρίσμα των ανακατατάξεων στα χαρτοφυλάκια των ενδιαφερομένων και σε προπαρασκευαστικές κινήσεις ενόψει της εφαρμογής του «κυρίως πιάτου» των απαγορεύσεων -που αφορά στα μακροπρόθεσμα συμβόλαια- από τις αρχές του επόμενου έτους.
Και παρότι η μεγάλη εικόνα δεν έχει ουσιωδώς αλλάξει μέχρι στιγμής, εντούτοις υπάρχουν ενδείξεις που παραπέμπουν σε ριζική αναδιάταξη των ροών αερίου εντός της ΕΕ από το 2027 και εφεξής: Μια από τις ενδείξεις αυτές είναι η εντυπωσιακή βουτιά 65% των εισαγωγών αερίου που δεν έχει προέλευση το Αζερμπαϊτζάν στη Βουλγαρία μέσω Τουρκίας από το σημείο Strandzha-1 κατά την περίοδο αναφοράς. Πρόκειται για την περίφημη «κερκόπορτα» για το ρωσικό αέριο που επιχειρήθηκε να κλείσει με πρωτοβουλία της ελληνικής κυβέρνησης, με την προσπάθεια να αποδίδει καρπούς κατά τα φαινόμενα.
Σύμφωνα με την έκθεση, η Ελλάδα είναι μια από τις τρεις χώρες της ΕΕ που έχει εγκεκριμένα μακροχρόνια συμβόλαια προμήθειας ρωσικού αερίου, μαζί με την Ουγγαρία και τη Σλοβακία. Οι συμβολαιοποιημένες ποσότητες για τη χώρα μας εκτιμώνται σε 4-7 bcm σε ετήσια βάση. Στο πρώτο τετράμηνο του 2026, οι καταγεγραμμένες εισαγωγές ρωσικού αερίου στην Ελλάδα -στη βάση των στοιχείων από τα τελωνεία που επεξεργάζεται ο ACER- ανήλθαν σε 11 TWh , έναντι 14 TWh, εμφανίζοντας ουσιαστική μείωση. Κάτι που συνδέεται με την αύξηση των εισαγωγών LNG -ιδίως αμερικανικού- κατά την ίδια περίοδο που καταγράφεται από τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ. Ο ACER εξάλλου σημειώνει ότι η Ελλάδα έχει περισσότερες εναλλακτικές σε σχέση με τις περίκλειστες αγορές της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας, αφού έχει πρόσβαση αφενός σε φορτία LNG μέσω των Τερματικών της Ρεβυθούσας και της και Αλεξανδρούπολης, αφετέρου σε αζέρικο αέριο μέσω του Διαδριατικού Αγωγού TAP. Αυτό είναι κρίσιμο για την αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων τα επόμενα χρόνια.
Κρίσιμος κρίκος για την μετά TurkStream εποχή οι ελληνικές υποδομές
Στο πλαίσιο αυτό, για την επόμενη ημέρα μετά το κλείσιμο της στρόφιγγας των ροών μέσω TurkStream, τα τερματικά της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης -που αποτελούν το σημείο αφετηρίας του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου- αναδεικνύονται ως κρίσιμοι «κρίκοι», καθώς αποτελούν μια από τις τρεις βασικές εναλλακτικές στο ρωσικό αέριο, μαζί με τις αυξημένες ροές αζέρικου αερίου μέσω του Νοτίου Διαδρόμου (και εδώ μπαίνουν στο κάδρο τα έργα επαύξησης της δυναμικότητας του TAP και του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB) και την αύξηση της παραγωγής φυσικού αερίου της Ρουμανίας με την ανάπτυξη του κοιτάσματος Neptun Deep που μπορεί να προσφέρει 8-10 bcm ετησίως.
Ο ρόλος του Κάθετου Διαδρόμου και η δημοπρασία της 6ης Ιουλίου
Στη νέα γεωγραφία των ροών του ρωσικού αερίου, ο Κάθετος Διάδρομος διεκδικεί κομβικό ρόλο στην κάλυψη του κενού που θα αφήσει η σταδιακή αποχώρηση του ρωσικού αερίου από τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη, Εάν ληφθεί υπόψη ότι οι ποσότητες που διοχετεύονται στην περιοχή αυτή κυμαίνονται στα 16-26 bcm και η μεταφορική ικανότητα του Κάθετου Διαδρόμου από Νότο προς Βορρά είναι της τάξης των 9 bcm, αυτό παραπέμπει σε μια μεγάλη «ψαλίδα» που αντανακλά πρώτον την ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης της μεταφορικής ικανότητας του Κάθετου Διαδρόμου -συμπεριλαμβανομένης και της επέκτασής του προς τα Δυτικά Βαλκάνια- και δεύτερον την ανάγκη για διαφοροποίηση των ίδιων των διαδρόμων, ώστε να δημιουργηθούν συνθήκες ανταγωνισμού στην περιοχή, προς όφελος και των τελικών καταναλωτών. Στο πλαίσιο αυτό, η πρώτη δημοπρασία για δέσμευση ετήσιας δυναμικότητας στον Κάθετο Διάδρομο που θα λάβει χώρα την προσεχή Δευτέρα 6 Ιουλίου αναδεικνύεται ως κρίσιμο τεστ για την ελκυστικότητα της διαδρομής, με αρμόδιες πηγές να εμφανίζονται συγκρατημένα αισιόδοξες για την έκβασή της, προειδοποιώντας παράλληλα ότι βρισκόμαστε ακόμα στην περίοδο της προετοιμασίας, καθώς η ώρα της αλήθειας -σε ένα περίπου χρόνο από σήμερα- δεν έχει φτάσει ακόμα…