ΔιεθνήΣκάνδαλο γύρω από τον Musk: Η αγορά των 28,5 τρισ. και τα «διαστημικά data centers»
Έντονες αντιδράσεις και αμφισβητήσεις προκαλεί το αφήγημα γύρω από τον Elon Musk, με επικριτές να κάνουν λόγο για «fake τρισεκατομμυριούχο» και να θέτουν ερωτήματα για τον ρόλο δημόσιων επενδύσεων και της επενδυτικής φρενίτιδας γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Οι αγορές φαίνεται κάνουν μακρούς κύκλους και σήμερα με την επενδυτική φρενίτιδα με την Τεχνητή Νοημοσύνη όλα θυμίζουν τη μανία της τουλίπας στην Ολλανδία (1636–1637) όταν όλα ξεκινούσαν για τον καπιταλισμό… Η σύγχρονη φρενίτιδα έχει το πρόσωπο του Elon Musk. H SpaceX εισήχθη στη αμερικανική αγορά την Παρασκευή 12 Ιουνίου με αποτίμηση περίπου 1,7 τρισ. δολαρίων. Ο Elon Musk κατέχει τόσο μεγάλο ποσοστό μετοχών της εταιρείας ώστε, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα περιουσιακά του στοιχεία, γίνεται ο πρώτος άνθρωπος στην ιστορία που ξεπερνά το όριο του 1 τρισ. δολαρίων προσωπικής περιουσίας. Η δημοσιότητα γύρω από το γεγονός είναι γεμάτη από τις γνωστές υπερβολές των ΜΜΕ: πρωτοφανές επίτευγμα, ιδιοφυΐα, ποιο θα είναι το επόμενο βήμα του, τι επιφυλάσσει το μέλλον. Το colpo grosso της κίνησης αυτής που επηρεάζει τη χρηματοπιστωτική σφαίρα αλλά και το σημείο της μαζικής εξαπάτησης είναι η υπερβολική εκτίμηση του Elon Musk ότι η SpaceX μπορεί να εξυπηρετήσει τη «μεγαλύτερη αξιοποιήσιμη συνολική δυνητική αγορά (Total Addressable Market – TAM) στην ανθρώπινη ιστορία». Το όραμά του για δυνητικά έσοδα ύψους 28,5 τρισ. δολαρίων, κυρίως από «επιχειρηματικές εφαρμογές», είναι μάλλον θολό και ασαφές. Κοινώς πουλάει φύκια… για μεταξωτές κορδέλες! Οι TAM, εξ ορισμού, χαρακτηρίζονται από μεγαλοϊδεατισμό.
Τι έχει συμβεί… με τις εταιρείες τεχνολογίας
Κανένας επενδυτής δεν πρόκειται να ενθουσιαστεί με μια νεοφυή επιχείρηση που στοχεύει σε μια μικροσκοπική εξειδικευμένη αγορά, με πιθανή εξαίρεση τα φάρμακα για σπάνιες ασθένειες. Παράλληλα, οι TAM δεν λένε απολύτως τίποτα για τις ανταγωνιστικές δυνάμεις της αγοράς. Μια εταιρεία στρωμάτων, που απευθύνεται σε όλους όσοι κοιμούνται, θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι διαθέτει μια δυνητική αγορά άνω των 8 δισ. πελατών. Ωστόσο, η χρηματοοικονομική ιστορία προσφέρει και παραδείγματα σημερινών κολοσσών που στο παρελθόν υποεκτιμούσαν τις ίδιες τους τις προοπτικές – αλλά ο κίνδυνος της μαζικής εξαπάτησης ελλοχεύει. Ας πάρουμε τα θετικά παραδείγματα. Η Amazon, η οποία σήμερα διαθέτει χρηματιστηριακή αξία 2,5 τρισ. δολαρίων, φιλοδοξούσε να γίνει απλώς το μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο του κόσμου όταν εισήχθη στο χρηματιστήριο το 1997. Ως υποκατάστατο της έννοιας της TAM (Total Addressable Market) — ένας όρος που τότε δεν είχε ακόμη εξελιχθεί σε δημοφιλή επιχειρηματική έκφραση — επικαλούνταν τις πωλήσεις βιβλίων στις ΗΠΑ, ύψους 26 δισ. δολαρίων, προσθέτοντας μάλιστα το αντίστοιχο παγκόσμιο μέγεθος. Αυτό μπορεί να φαινόταν τολμηρό εκείνη την εποχή, όταν η Amazon πουλούσε μόλις ένα βιβλίο για κάθε χίλια που διακινούνταν σε εθνικό επίπεδο και τόνιζε ότι οι διαδικτυακές πλατφόρμες δεν προσφέρονταν για την πώληση ρούχων και άλλων προσωπικών ειδών. Δύο δεκαετίες αργότερα, όμως, η Amazon αναμένεται να καταγράψει έσοδα 824 δισ. δολαρίων φέτος, σύμφωνα με τα στοιχεία της LSEG —κατά 30 και πλέον φορές μεγαλύτερα από εκείνη τη συγκεκριμένη εκτίμηση της TAM. Ή να πάρουμε το παράδειγμα της Meta Platforms, μητρική της Facebook. Προτού ο ιδρυτής της, Mark Zuckerberg, αφοσιωθεί στη δημιουργία υπερευφυών δικτύων, το επιχειρηματικό του πεδίο περιοριζόταν στα αμερικανικά πανεπιστήμια — στην αρχή μάλιστα σε ένα μόνο πανεπιστήμιο. Στο ενημερωτικό δελτίο της δημόσιας εγγραφής της Facebook το 2012, η TAM εκτιμάτο σε λιγότερο από 600 δισ. δολάρια, βασιζόμενη στις παγκόσμιες διαφημιστικές δαπάνες και στις πωλήσεις εικονικών αγαθών, όπως όπλα που αγοράζονται σε ηλεκτρονικά παιχνίδια. Αν υποθέσουμε ότι και η Meta καταλήξει τελικά να στοχεύει στην αγορά επιχειρηματικών εφαρμογών, τότε η σημερινή TAM της θα έπρεπε να είναι αντίστοιχη με εκείνη που επικαλείται η SpaceX.
Το παράδοξο του Jevons
Η οικονομική θεωρία βοηθά τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες να παρουσιάζουν τα έσοδά τους με τρόπο που να ανατρέπει την κοινή λογική, όπως επισημαίνει ο διευθύνων σύμβουλος της Microsoft, Satya Nadella. Ο ίδιος επανέφερε στο προσκήνιο το παράδοξο του Jevons, που πήρε το όνομά του από έναν Βικτωριανό οικονομολόγο ο οποίος υποστήριζε ότι όσο φθηνότερος γίνεται ο άνθρακας, τόσο αυξάνεται η ζήτησή του — κάτι που οι υποστηρικτές της τεχνητής νοημοσύνης θεωρούν ότι ισχύει και για την AI. Η SpaceX έχει μειώσει κατά μία τάξη μεγέθους το κόστος μεταφοράς ενός κιλού φορτίου σε τροχιά και, ως διά μαγείας, οι δορυφόροι πολλαπλασιάζονται.
Ιστορίες επενδυτικής φαντασίας
Με δεδομένες αυτές τις εξελίξεις, ο Musk ίσως θα μπορούσε να αφήσει τη φαντασία του να κινηθεί ακόμη πιο ελεύθερα. Γιατί να περιορίζει τις αγορές του μέλλοντος στον διαστημικό τουρισμό και στη μεταφορά βιομηχανικής παραγωγής εκτός Γης, όταν θα μπορούσε… να καλλιεργεί το ελιξίριο της ζωής ή να βάλει τέλος σε όλους τους πολέμους. Και γιατί να αποκλείει τη Ρωσία και την Κίνα από τις εκτιμήσεις της TAM, όταν η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να μετατρέπει το Homo sapiens σε μια ενιαία, ομοιογενή φυλή που θα θεωρεί τον Άρη ως τη νέα παγκόσμια υπερδύναμη; Άλλωστε, όπου υπάρχουν άνθρωποι — είτε πρόκειται για τουρίστες, εκπατρισμένους ή κατοίκους του Άρη — θα υπάρχει ανάγκη για καταστήματα, εστιατόρια, τράπεζες και, φυσικά, βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης. Μόνο η τελευταία από αυτές τις κατηγορίες, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Alibaba, Joe Tsai, θα μπορούσε να αντιστοιχεί σε TAM ύψους 50 τρισ. δολαρίων, με βάση τον παγκόσμιο πληθυσμό των εργαζομένων της οικονομίας της γνώσης. Το ποσό αυτό είναι διπλάσιο από τις προβλέψεις του Musk για το σύνολο της SpaceX.
Η SpaceX στα 1,7 τρισ. δολάρια και οι κρατικές επιδοτήσεις
Ο Elon Musk μέσα από αυτό το αφήγημα φαίνεται να επινόησε κάποια εκπληκτική νέα ικανότητα που θα διαμορφώσει την εικόνα της ανθρωπότητας, αλλά… Δεν πραγματοποίησε κάτι που μεταμόρφωσε θεμελιωδώς τον κόσμο. Δεν αξιοποίησε πρώτος τον ηλεκτρισμό. Δεν εφηύρε το τρανζίστορ. Δεν ανακάλυψε την πυραυλική τεχνολογία. Δεν εφηύρε τους δορυφόρους. Ούτε καν βελτίωσε δραστικά αυτές τις τεχνολογίες. Αυτό που έκανε ήταν να μάθει πώς να αξιοποιεί το σύστημα προς όφελός του. Πήρε όσα οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδόμησαν μέσα από γενιές επενδύσεων και σκληρής εργασίας και τα μετέτρεψε σε μηχανή παραγωγής πλούτου για τον εαυτό του. Χρησιμοποίησε αμερικανικά δάνεια, αμερικανική πνευματική ιδιοκτησία, αμερικανικές υποδομές και αμερικανικό φάσμα συχνοτήτων για να δημιουργήσει έναν μηχανισμό συσσώρευσης πλούτου υπέρ ενός και μόνο ανθρώπου. Η Tesla υπάρχει χάρη σε δάνειο ύψους μισού δισεκατομμυρίου δολαρίων από την αμερικανική κυβέρνηση, το οποίο χορηγήθηκε το 2010, όταν οι τράπεζες δεν ήταν διατεθειμένες να τον χρηματοδοτήσουν. Η συμφωνία προέβλεπε ότι το Δημόσιο θα είχε το δικαίωμα να αποκτήσει τρία εκατομμύρια μετοχές της Tesla σε προκαθορισμένη χαμηλή τιμή. Αυτή θα ήταν η συμμετοχή των φορολογουμένων στην επιτυχία της εταιρείας, εφόσον αυτή πραγματοποιούνταν. Η εταιρεία πράγματι εκτοξεύθηκε αναπτυξιακά. Ο Musk, όμως, έσπευσε να εξοφλήσει το δάνειο εννέα χρόνια νωρίτερα από τη λήξη του, επειδή η πρόωρη αποπληρωμή ακύρωνε το δικαίωμα του Δημοσίου στις μετοχές. Την εβδομάδα που πραγματοποιήθηκε η αποπληρωμή, η αξία αυτών των μετοχών ανερχόταν σε περίπου 270 εκατ. δολάρια, ενώ έκτοτε η μετοχή της Tesla έχει πολλαπλασιάσει την αξία της πολλές φορές. Ο Τύπος παρουσίασε την αποπληρωμή ως θρίαμβο. Το Δημόσιο ανέκτησε τα χρήματά του με ένα μικρό επιπλέον όφελος από τόκους, ενώ ο Musk διατήρησε τις μετοχές που, σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, θα μπορούσαν να είχαν περιέλθει στους Αμερικανούς φορολογουμένους. Η ιστορία της SpaceX είναι παρόμοια, απλώς σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.
Πώς η εταιρεία δεν θα υπήρχε χωρίς τη NASA
Σε ένα αμιγώς καπιταλιστικό σύστημα, το σύστημα της αγοράς στο οποίο ομνύει ο Elon Musk, η SpaceX πιθανότατα δεν θα υπήρχε σήμερα. Θα είχε καταρρεύσει το 2008. Η εταιρεία είχε εξαντλήσει τα ταμειακά διαθέσιμά της, τρεις εκτοξεύσεις πυραύλων είχαν αποτύχει και ο Musk ξόδευε τα τελευταία χρήματα που διέθετε. Τότε η NASA υπέγραψε συμβόλαιο ύψους 1,6 δισ. δολαρίων για μεταφορές φορτίου προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Τα χρήματα αυτά χρηματοδότησαν ουσιαστικά την ανάπτυξη του Falcon 9. Όσοι μελετούν συστηματικά τη διαστημική βιομηχανία το διατυπώνουν ξεκάθαρα: η NASA ήταν εκείνη που έσωσε τη SpaceX όταν βρισκόταν στο χείλος της χρεοκοπίας. Και η NASA, εκείνη την περίοδο, ήταν ήδη ένας οργανισμός του οποίου οι πόροι περιορίζονταν σταδιακά από τη δεκαετία του 1980. Ως χώρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέλεξαν να μην αναπτύσσουν πλέον οι ίδιες πολλές από τις κρίσιμες διαστημικές δραστηριότητες. Αντί να διατηρήσουν για το Δημόσιο το μεγαλύτερο μέρος της αξίας που δημιουργήθηκε μέσα από έξι δεκαετίες επενδύσεων στην πυραυλική τεχνολογία, στους δορυφόρους και στις διαστημικές πτήσεις, αποφάσισαν να μεταβιβάσουν μεγάλο μέρος αυτής της δραστηριότητας σε ιδιώτες δισεκατομμυριούχους και να τους αφήσουν να ανταγωνίζονται για κρατικά συμβόλαια. Σήμερα η SpaceX διατηρεί συμβάσεις με το αμερικανικό δημόσιο αξίας περίπου 22 δισ. δολαρίων. Σε ολόκληρη την επιχειρηματική αυτοκρατορία του Musk, η δημόσια χρηματοδότηση και στήριξη προσεγγίζει τα 38 δισ. δολάρια. Οι βάσεις εκτόξευσης, οι συχνότητες επικοινωνιών, οι δορυφόροι σε τροχιά, οι πρώτοι πελάτες και η τεχνολογία που το αμερικανικό διαστημικό πρόγραμμα ανέπτυσσε επί δύο γενιές αποτέλεσαν τα θεμέλια πάνω στα οποία χτίστηκε η επιτυχία. Ο Musk αξιοποίησε όλα αυτά τα στοιχεία, ενώ το Δημόσιο δεν διατήρησε ουσιαστική συμμετοχή στην αξία που παρήχθη – όπως και θα έπρεπε. Δεν υποστηρίζεταθ ότι η SpaceX δεν κατασκευάζει αποτελεσματικούς πυραύλους. Οι πύραυλοί της λειτουργούν και έχουν επιτύχει εντυπωσιακά αποτελέσματα. Ωστόσο, το να ξεπεράσει σε ανταγωνιστικότητα εταιρείες όπως η Boeing και η Lockheed Martin — δύο από τους πιο παραδοσιακούς και δυσκίνητους αμυντικούς εργολάβους των ΗΠΑ — δεν αποτελεί ανυπέρβλητο επίτευγμα. Και το πέτυχε αξιοποιώντας τεχνολογίες που αναπτύχθηκαν από το αμερικανικό διαστημικό πρόγραμμα και μέσα από συμβάσεις που χρηματοδοτήθηκαν από τους φορολογουμένους. Παράλληλα, η Κίνα αποδεικνύει σήμερα ότι τίποτε από αυτά δεν ήταν το αποτέλεσμα ενός και μόνο ανθρώπινου θαύματος. Η χώρα εξακολουθεί να υπολείπεται στις επαναχρησιμοποιούμενες πυραυλικές τεχνολογίες και στον αριθμό εκτοξεύσεων. Ωστόσο, μειώνει γρήγορα τη διαφορά μέσω ενός εθνικού σχεδίου που συνδυάζει κρατικές επιχειρήσεις, νεοφυείς εταιρείες με κρατική στήριξη και δορυφορικούς αστερισμούς δεκάδων χιλιάδων μονάδων. Η πρόσβαση στο διάστημα είναι κάτι που μόνο ένα κράτος – και δη με το μέγεθος των ΗΠΑ – μπορεί να αποφασίσει να αναπτύξει και να κατέχει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα, επέλεξαν να παραχωρήσουν αυτό το πλεονέκτημα σε έναν ιδιώτη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη μεταφέρει σημαντικό μέρος της παραγωγικής τους βάσης στην Κίνα. Τώρα,μεταφέρουν σταδιακά και λειτουργίες του ίδιου του κράτους σε μια μικρή ομάδα εξαιρετικά ισχυρών ιδιωτών, οι οποίοι στη συνέχεια αναθέτουν εκ νέου τις δραστηριότητες αυτές πίσω στην κοινωνία με ιδιωτικούς όρους. Η απάντηση, σύμφωνα με αυτή τη λογική, δεν είναι η επιβολή φόρου πλούτου. Ακόμη και αν επιβληθούν υψηλότεροι φόροι σε πρόσωπα όπως οι Elon Musk, Jeff Bezos και Mark Zuckerberg, τα έσοδα θα καταλήξουν στο κράτος χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά η δομή του συστήματος. Εάν αφαιρεθεί πλούτος από τον Musk και διοχετευθεί σε ένα σύστημα υγείας που ήδη απορροφά τεράστιους οικονομικούς πόρους προτού αυτοί φτάσουν στον ασθενή, το αποτέλεσμα δεν θα είναι απαραίτητα καλύτερη υγειονομική περίθαλψη ή μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. Αντίθετα, ενδέχεται απλώς να αυξηθεί η αξία των ίδιων των εταιρειών υγείας. Οι λύσεις δεν είναι ευχερείς όπως η συνθηματολογία…
Το σχήμα Ponzi και η… υποχρεωτική επένδυση
Φανταστείτε μια διαδρομή … με το υπερηχητικό τρένο Hyperloop, το οποίο κινούνταν μέσα σε σήραγγα που είχε κατασκευάσει η Boring Company. Να χρησιμοποιείτε το νευρωνικό εμφύτευμα για να καλέσετε ένα πλήρως αυτόνομο robotaxi της Tesla. Καθ’ οδόν διαβάζετε τις τελευταίες ειδήσεις από την αποικία του Άρη. Φυσικά, τίποτα από αυτά δεν συνέβη στην πραγματικότητα, επειδή κανένα από αυτά τα προϊόντα δεν υπάρχει. Δεν λειτουργεί κανένα Hyperloop. Η Boring Company δεν έχει κατασκευάσει κανένα εμπορικά αξιοποιήσιμο δίκτυο σηράγγων. Η Tesla διαθέτει λίγα ταξί με δυνατότητες αυτόνομης οδήγησης — όχι όμως πλήρως αυτόνομα — στο Όστιν και πουθενά αλλού. (Αντίθετα, τα αυτόνομα ταξί της Waymo, θυγατρικής της Google, λειτουργούν ήδη σε αρκετές μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές.) Η Neuralink, η οποία φιλοδοξεί να πρωτοπορήσει στα εγκεφαλικά εμφυτεύματα, έχει δοκιμάσει τις τεχνολογίες της σε ελάχιστους ασθενείς και τίποτε περισσότερο. Και βέβαια δεν υπάρχει καμία αποικία στον Άρη: δεν έχει πραγματοποιηθεί ούτε μία επανδρωμένη αποστολή στον Κόκκινο Πλανήτη, ούτε διαφαίνεται κάτι τέτοιο στο ορατό μέλλον. Κι όμως, κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, ο Elon Musk είχε υποσχεθεί επανειλημμένα ότι όλες αυτές οι υπηρεσίες θα ήταν διαθέσιμες έως το 2025, αν όχι νωρίτερα. Βεβαίως, ο Musk έχει να επιδείξει ορισμένες πραγματικές επιτυχίες. Η Tesla προηγήθηκε στην καμπύλη ανάπτυξης των ηλεκτρικών οχημάτων, ενώ το Starlink αποτελεί τόσο μια κρίσιμη υποδομή επικοινωνιών όσο και μια βιώσιμη επιχειρηματική δραστηριότητα. Ωστόσο, αυτά τα επιτεύγματα δεν αρκούν από μόνα τους για να εξηγήσουν πώς ο Musk έγινε ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο. Η περιουσία του στηρίχθηκε κυρίως σε έναν αυτοτροφοδοτούμενο μηχανισμό πίστης: οι επενδυτές, πεισμένοι για τη μεγαλοφυΐα του, συσσώρευαν μετοχές εταιρειών που ελέγχει ο ίδιος, ενώ η άνοδος της χρηματιστηριακής τους αξίας ενίσχυε περαιτέρω τη φήμη του ως οραματιστή επιχειρηματία. Υπάρχει μάλιστα ένας όρος για επιχειρήσεις που μοιάζουν επιτυχημένες επειδή προσελκύουν συνεχώς νέους επενδυτές και προσελκύουν συνεχώς νέους επενδυτές επειδή μοιάζουν επιτυχημένες. Ονομάζονται «πυραμίδες Ponzi».
Και ο Elon Musk είναι, ουσιαστικά, η ενσάρκωση της πυραμίδας Ponzi. Η δημόσια εγγραφή της SpaceX, που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη, καθιστά σαφέστερο από ποτέ ότι το μεγαλύτερο ταλέντο του Musk δεν είναι η ανάπτυξη τεχνολογιών του μέλλοντος. Είναι η ικανότητά του να χειρίζεται πολύπλοκες χρηματοοικονομικές κατασκευές και να αξιοποιεί την επιρροή του σε κέντρα εξουσίας, ιδιαίτερα στους κόλπους της κυβέρνησης Trump. Για να γίνει κατανοητό το επιχείρημα, αρκεί να θυμηθεί κανείς την εξαγορά του Twitter το 2022, το οποίο μετονόμασε σε X. Για τη χρηματοδότηση της εξαγοράς, επενδυτικές τράπεζες χορήγησαν στον Musk δάνεια ύψους 13 δισ. δολαρίων, με την πρόθεση να μεταπωλήσουν γρήγορα το χρέος σε επενδυτές.
Ωστόσο, ο Musk αποδόμησε το επιχειρηματικό μοντέλο της πλατφόρμας, μετατρέποντάς την — σύμφωνα με τους επικριτές του — σε έναν χώρο ακραίου πολιτικού λόγου, με αποτέλεσμα οι διαφημιζόμενοι να αποχωρήσουν μαζικά. Μέχρι το καλοκαίρι του 2024, η αξία του X είχε υποχωρήσει σε λιγότερο από το μισό της τιμής εξαγοράς του. Αν οι τράπεζες επιχειρούσαν τότε να πουλήσουν το σχετικό χρέος, θα κατέγραφαν απώλειες της τάξης των 40 σεντς ανά δολάριο. Αναγκάστηκαν λοιπόν να το διακρατήσουν πολύ περισσότερο απ’ όσο είχαν υπολογίσει, γεγονός που οδήγησε τη Wall Street Journal να χαρακτηρίσει την εξαγορά του Twitter από τον Musk ως «τη χειρότερη εξαγορά για τις τράπεζες μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση».
Η διάσωση μετά τη εξαγορά της πλατφόρμας Χ
Στη συνέχεια, όμως, συνέβησαν δύο εξελίξεις που διέσωσαν τόσο τις τράπεζες όσο και τη μελλοντική πιστοληπτική ικανότητα του Musk: η εκλογή του Donald Trump το 2024 και η εκρηκτική άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης. Μετά την επιστροφή του Trump στον Λευκό Οίκο, αρκετοί διαφημιζόμενοι επέστρεψαν στην πλατφόρμα X, επικαλούμενοι την ανάγκη να διατηρήσουν καλές σχέσεις τόσο με τον Musk όσο και με τη νέα κυβέρνηση. Παράλληλα, τον Μάρτιο του 2025, ο Musk συγχώνευσε τη νεοσύστατη εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης xAI με το X, αξιοποιώντας τον ενθουσιασμό που επικρατούσε γύρω από την AI για να στηρίξει τόσο την αποτίμηση της πλατφόρμας όσο και τη δική του οικονομική θέση. Το πρόβλημα είναι ότι το Grok, το μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης της xAI, θεωρείται από πολλούς αναλυτές αισθητά κατώτερο από τα αντίστοιχα συστήματα της Anthropic και της OpenAI. Παράλληλα, έχει δεχθεί έντονη κριτική για ζητήματα αξιοπιστίας και ασφάλειας. Σε μια χαρακτηριστική περίπτωση, παρήγαγε ρατσιστικό και αντισημιτικό περιεχόμενο, φτάνοντας στο σημείο να αυτοαποκαλείται «MechaHitler». Παρά τις προσπάθειες στελεχών της κυβέρνησης Trump να προωθήσουν τη χρήση του Grok σε ομοσπονδιακές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένου του Πενταγώνου, τα αποτελέσματα υπήρξαν περιορισμένα. Έτσι, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο Musk διέσωσε αρχικά το X ενσωματώνοντάς το στην xAI και τώρα επιχειρεί να διασώσει την xAI ενσωματώνοντάς την στη SpaceX — μια εταιρεία που διαθέτει πράγματι ένα επιτυχημένο και κερδοφόρο επιχειρηματικό μοντέλο μέσω του Starlink. Σήμερα η SpaceX εισάγεται στο χρηματιστήριο και η δημόσια εγγραφή της στο Nasdaq πραγματοποιείται με αποτίμηση που αγγίζει τα 1,77 τρισ. δολάρια, παρότι τα έσοδά της ανήλθαν πέρυσι μόλις σε 18,7 δισ. δολάρια και η εταιρεία παρέμεινε ζημιογόνος.
Πώς μπορεί να δικαιολογηθεί μια τόσο, κυριολεκτικά, αστρονομική αποτίμηση;
Η δημόσια εγγραφή στηρίζεται εν μέρει στην υπόθεση ότι οι ιδιώτες επενδυτές θα αγοράσουν μετοχές όχι επειδή αξιολόγησαν ορθολογικά τη SpaceX ως επιχείρηση, αλλά επειδή πιστεύουν ότι αποκτούν συμμετοχή στη «μεγαλοφυΐα» του Elon Musk. Ωστόσο, οι πιστοί οπαδοί του ενδέχεται να μην επαρκούν για να συντηρήσουν επ’ αόριστον αυτό το χρηματοοικονομικό οικοδόμημα. Γι’ αυτό, οι σύμμαχοι του Musk στη Wall Street επιχειρούν να μεταβάλουν τους κανόνες του παιχνιδιού. Ορισμένοι σημαντικοί χρηματιστηριακοί δείκτες, όπως ο Nasdaq 100 και ο FTSE Russell, τροποποίησαν πρόσφατα τους κανονισμούς τους ώστε να επιτρέψουν την σχεδόν άμεση ένταξη της SpaceX. Η σημασία μιας τέτοιας κίνησης είναι τεράστια. Ένα μεγάλο μέρος των παγκόσμιων επενδύσεων κατευθύνεται μέσω παθητικών επενδυτικών κεφαλαίων (index funds), τα οποία υποχρεούνται να αγοράζουν μετοχές εταιρειών που εντάσσονται στους βασικούς δείκτες. Με άλλα λόγια, η ένταξη σε έναν σημαντικό δείκτη δημιουργεί αυτόματα νέα ζήτηση για τη μετοχή μιας εταιρείας. Παραδοσιακά, οι μεγάλοι δείκτες περίμεναν τουλάχιστον έναν χρόνο μετά την εισαγωγή μιας εταιρείας στο χρηματιστήριο πριν εξετάσουν την ένταξή της, ώστε η μετοχή να αποκτήσει επαρκές ιστορικό διαπραγμάτευσης και να «ωριμάσει». Το γεγονός ότι οι κανόνες άλλαξαν για τη SpaceX αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της ικανότητας του Musk να επηρεάζει και να προσαρμόζει κρίσιμους θεσμούς προς όφελός του. Εξαίρεση αποτελεί ο δείκτης S&P 500, ο οποίος αρνήθηκε να υποκύψει στις πιέσεις και διατήρησε την ελάχιστη περίοδο αναμονής του ενός έτους.
Η πυραμίδα Ponzi
Η τεράστια «ανθρώπινη πυραμίδα Ponzi» που αντιπροσωπεύει ο Elon Musk θα καταρρεύσει κάποια στιγμή. Υπάρχει όμως μια κρίσιμη διαφορά από τις παραδοσιακές πυραμίδες Ponzi. Συνήθως, ζημιώνονται μόνο όσοι επέλεξαν εθελοντικά να συμμετάσχουν. Αυτή τη φορά, μεγάλο μέρος των κεφαλαίων που στηρίζουν το οικοδόμημα του Musk προέρχεται από εκατομμύρια Αμερικανούς οι οποίοι, ουσιαστικά, δεν έχουν επιλογή. Περίπου το 52% των περιουσιακών στοιχείων των αμοιβαίων κεφαλαίων στις ΗΠΑ είναι τοποθετημένο σε index funds, ενώ πάνω από το μισό των αμερικανικών νοικοκυριών διαθέτει συμμετοχή σε τέτοιου είδους επενδυτικά προϊόντα. Η σύμπραξη μεταξύ του Musk και της Wall Street, σε συνδυασμό με την αντίληψη ότι η κυβέρνηση Trump στηρίζει τον δισεκατομμυριούχο επιχειρηματία, οδηγεί εκατομμύρια μικροεπενδυτές να συμμετέχουν, θέλοντας και μη, στη χρηματοδότηση της διαρκώς διογκούμενης αυτοκρατορίας του.
Η απάτη στην ιδέα των data centers στο διάστημα
Ο Elon μπορεί να διαθέτει αρκετά χρήματα ώστε να εξασφαλίζει θέση σε κάθε διαστημική εκτόξευση, αλλά φαίνεται πως παρέλειψε ορισμένα βασικά μαθήματα φυσικής στο γυμνάσιο. Το διάστημα δεν είναι «κρύο» με τον τρόπο που είναι κρύος ένας καταψύκτης. Το διάστημα είναι ένα άδειο, αφιλόξενο κενό. Και το κενό δεν επιτρέπει στη θερμότητα να διαφύγει εύκολα. Ας θυμηθούμε λοιπόν πώς μεταφέρεται πραγματικά η θερμότητα. Υπάρχουν τρεις βασικοί μηχανισμοί: • Αγωγή (conduction), όπως όταν αγγίζουμε μια καυτή εστία. • Μεταφορά ή συναγωγή (convection), όπως όταν ένα δροσερό αεράκι δροσίζει το ιδρωμένο δέρμα. • Ακτινοβολία (radiation), όπου η θερμότητα μεταδίδεται μέσω ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων. Στη Γη, τα κέντρα δεδομένων (data centers) διατηρούνται σε ασφαλείς θερμοκρασίες χάρη σε τεράστια συστήματα κλιματισμού. Πρόκειται για διαδικασία συναγωγής: η θερμότητα μεταφέρεται από τα ηλεκτρονικά κυκλώματα στον αέρα και στη συνέχεια ο αέρας απομακρύνεται μηχανικά. Το σύστημα αυτό λειτουργεί αποτελεσματικά. Στο κενό του διαστήματος, όμως, δεν υπάρχει αέρας. Δεν υπάρχει νερό. Επομένως, τόσο η συναγωγή όσο και η αγωγή καθίστανται ουσιαστικά αδύνατες ως μέθοδοι ψύξης. Ο μόνος διαθέσιμος μηχανισμός αποβολής θερμότητας είναι η ακτινοβολία, η οποία θεωρείται ο πιο αργός και λιγότερο αποτελεσματικός τρόπος θερμικής αποφόρτισης σε σύγκριση με τους άλλους δύο. Εάν εγκατασταθεί ένα data center στο διάστημα, τα ηλεκτρονικά του συστήματα θα παράγουν τεράστιες ποσότητες θερμότητας τις οποίες θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποβάλουν. Για να επιτευχθεί επαρκής ψύξη αποκλειστικά μέσω ακτινοβολίας, θα απαιτούνταν γιγαντιαίες επιφάνειες θερμικών ψυγείων (radiators), πιθανώς μεγέθους αντίστοιχου με γήπεδα ποδοσφαίρου, ώστε να προσφέρουν αρκετή επιφάνεια για την εκπομπή της θερμότητας στο διάστημα. Αυτό δημιουργεί ένα επιπλέον πρόβλημα: τέτοιες κατασκευές θα ήταν ογκώδεις, βαριές και εξαιρετικά δαπανηρές στη μεταφορά και εγκατάστασή τους σε τροχιά. Και η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη αν ληφθεί υπόψη ο Ήλιος. Ο τεράστιος αντιδραστήρας πυρηνικής σύντηξης στο κέντρο του ηλιακού συστήματος εκπέμπει συνεχώς τεράστιες ποσότητες ενέργειας με τη μορφή ηλιακής ακτινοβολίας. Κάθε φορά που ένα διαστημικό data center εκτίθεται απευθείας στο ηλιακό φως, δέχεται ισχυρή θερμική φόρτιση από εξωτερική πηγή. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αποβολή της θερμότητας που παράγουν οι ίδιοι οι υπολογιστές. Είναι και η ανάγκη διαχείρισης της πρόσθετης θερμότητας που απορροφάται από το περιβάλλον. Η ιδέα ότι η μεταφορά υπολογιστικών υποδομών στο διάστημα αποτελεί αυτονόητη λύση για τις ενεργειακές ανάγκες της τεχνητής νοημοσύνης βασίζεται περισσότερο σε μοτίβα επιστημονικής φαντασίας παρά σε πρακτική μηχανική. Ο Elon Musk απλώς αναπαράγει ημιτελείς ιδέες επιστημονικής φαντασίας που διάβασε σε νεαρή ηλικία, τις επανασυσκευάζει με τη γλώσσα της σύγχρονης βιομηχανίας της τεχνολογίας και ελπίζει ότι το κοινό δεν θα προσέξει μια θεμελιώδη πραγματικότητα: Οι νόμοι της θερμοδυναμικής δεν ενδιαφέρονται για την κεφαλαιοποίηση μιας εταιρείας ούτε για την τιμή της μετοχής της. Παρόλα αυτά τα Media όπως το Axios πουλάνε το παραμύθι προκειμένου να εισρεύσουν περισσότερα χρήματα Αμερικανών για το αμφιλεγόμενο εγχείρημα: «(…) Άλλοι παράγοντες καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την κατασκευή και λειτουργία κέντρων δεδομένων εκτός της ατμόσφαιρας της Γης, συμπεριλαμβανομένου του κόστους εκτόξευσης του εξοπλισμού και της πρόκλησης της συντήρησης και αναβάθμισης των συστημάτων. Ακόμη και η ψύξη είναι πολύ πιο δύσκολη στο διάστημα απ’ ό,τι υποθέτουν πολλοί. Επειδή στο διάστημα δεν υπάρχει αέρας, τα ηλεκτρονικά συστήματα που αναπτύσσουν θερμότητα δεν μπορούν να την αποβάλλουν μέσω μεταφοράς θερμότητας με ρεύματα (convection), όπως συμβαίνει στη Γη. Αντίθετα, τα κέντρα δεδομένων σε τροχιά χρειάζονται μεγάλους ψυκτικούς μηχανισμούς με ακτινοβολία (radiators) για να απομακρύνουν τη θερμότητα μέσω ακτινοβολίας» (…).
Να δούμε πόσο θα κρατήσει το αστείο… Αλλά μάλλον δεν θα τελειώσει με γέλια, αλλά με κλάματα για τις χαμένες αποταμιεύσεις, ενώ ο Musk θα μετρά τα τρισ. δολ.
Πηγή: bankingnews.gr