Μία πιθανή ιστορική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται να βρίσκεται προ των πυλών, όμως τα γεγονότα στο πεδίο υπενθυμίζουν ότι η κρίση δεν έχει ακόμη εκτονωθεί.
ΣΥΝΟΨΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΑΙ ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται κοντά σε συμφωνία-πλαίσιο που προβλέπει ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και δέσμευση της Τεχεράνης κατά των πυρηνικών όπλων, με αντάλλαγμα τη σταδιακή άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Παρά το θετικό κλίμα, προκύπτουν αντικρουόμενες ερμηνείες. Η Τεχεράνη αναφέρεται σε άμεση αποδέσμευση κεφαλαίων, ενώ η Ουάσινγκτον διαψεύδει, συνδέοντας οποιαδήποτε οικονομικά οφέλη αυστηρά με την τήρηση των όρων από το Ιράν. Το πυρηνικό πρόγραμμα και το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ αποτελούν τα βασικά αγκάθια. Εκκρεμούν ο ορισμός της διαδικασίας επιθεώρησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων και ο βαθμός ελέγχου που θα διατηρήσει η Τεχεράνη. Η συμφωνία αντιμετωπίζει εσωτερικές αντιδράσεις από σκληροπυρηνικούς σε ΗΠΑ και Ιράν. Παράλληλα, το Ισραήλ, αν και δεν συμμετέχει, θέτει ως προϋπόθεση την πλήρη απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου από την ιρανική επικράτεια.
Λίγες ώρες μετά τα μηνύματα αισιοδοξίας από Ουάσιγκτον και Τεχεράνη, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν την κατάρριψη ιρανικών drones στα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με την αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) τα ιρανικά drones είχαν στόχο εμπορικά πλοία που διέρχονταν από το στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα. Οι αμερικανικές δυνάμεις φέρονται να εξουδετέρωσαν όλα τα εναέρια μέσα που θεωρήθηκαν απειλή, διασφαλίζοντας τη συνέχιση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Το περιστατικό σημειώθηκε λίγες ώρες αφότου ΗΠΑ, Ιράν και Πακιστάν – που διαδραματίζει καθοριστικό μεσολαβητικό ρόλο – εξέφρασαν αισιοδοξία για την επίτευξη ενός μνημονίου κατανόησης που θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για τον τερματισμό του πολέμου που συγκλονίζει την περιοχή εδώ και τέσσερις μήνες.
Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι οι πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας με το Ιράν ανέρχονται πλέον στο 80%-85%, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι δεν έχουν ξεπεραστεί όλα τα εμπόδια.
Η προτεινόμενη
συμφωνία προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ για την ελεύθερη
διέλευση εμπορικών πλοίων, τον τερματισμό των αμοιβαίων αποκλεισμών στη
ναυσιπλοΐα και τη δέσμευση του Ιράν να μην αναπτύξει ή αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ
εμφανίζονται διατεθειμένες να προχωρήσουν σταδιακά σε άρση κυρώσεων και σε
επανένταξη του Ιράν στη διεθνή οικονομία, υπό την προϋπόθεση ότι η ιρανική
πλευρά θα τηρήσει πλήρως τις δεσμεύσεις της.
Το μνημόνιο
κατανόησης θα λειτουργήσει ως ενδιάμεσο στάδιο. Μετά την υπογραφή του θα
ακολουθήσει περίοδος 60 ημερών τεχνικών διαπραγματεύσεων, κατά την οποία θα
καθοριστούν οι λεπτομέρειες εφαρμογής και θα επιλυθούν εκκρεμή ζητήματα, κυρίως
γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Παρά το θετικό κλίμα, σημαντικές διαφορές εξακολουθούν να υπάρχουν ανάμεσα στις δημόσιες τοποθετήσεις των δύο πλευρών.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι η συμφωνία βρίσκεται στα τελικά στάδια και ενδέχεται να υπογραφεί μέσα στις επόμενες ημέρες. Σύμφωνα με τον ίδιο, το σχέδιο περιλαμβάνει άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, νέα μορφή διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ, σεβασμό της κυριαρχίας των δύο κρατών και ένα ευρύτερο πλαίσιο οικονομικής ανασυγκρότησης.
Παράλληλα,
ιρανικά ΜΜΕ μετέδωσαν ότι στο τραπέζι βρίσκονται ζητήματα όπως η αποδέσμευση
δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια στο εξωτερικό, η
χαλάρωση πετρελαϊκών κυρώσεων και ακόμη και σχέδια οικονομικής στήριξης για την
ανοικοδόμηση της χώρας.
Οι αμερικανικές
αρχές, ωστόσο, απέρριψαν κατηγορηματικά αυτές τις πληροφορίες. Ο αντιπρόεδρος
Τζέι Ντι Βανς ξεκαθάρισε ότι δεν προβλέπεται μεταφορά χρημάτων ή αποδέσμευση
κεφαλαίων απλώς και μόνο με την υπογραφή μιας συμφωνίας. Όπως τόνισε,
οποιαδήποτε οικονομικά οφέλη θα συνδέονται αποκλειστικά με την εφαρμογή των
συμφωνημένων όρων από την ιρανική πλευρά.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος κατηγόρησε τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης ότι διακινούν ανακριβείς πληροφορίες για εσωτερική κατανάλωση και εξέφρασε δημόσια την ενόχλησή του για τις διαφορετικές περιγραφές των υπό διαπραγμάτευση όρων.
Κομβικό σημείο
των συνομιλιών αποτελεί το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η συμφωνία θα επιτρέπει στο Ιράν να διατηρήσει πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς, αλλά θα αποκλείει την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Παράλληλα, θα απαιτείται η απομάκρυνση ή καταστροφή του εμπλουτισμένου ουρανίου που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικές εφαρμογές.
Η ακριβής
διαδικασία ελέγχου και επιθεώρησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων δεν έχει ακόμη
οριστικοποιηθεί, γεγονός που θεωρείται μία από τις βασικές εκκρεμότητες των
διαπραγματεύσεων.
Από την πλευρά του ο Ιρανός ΥΠΕΞ επιβεβαίωσε ότι οι συζητήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα μετατίθενται ουσιαστικά στη δεύτερη φάση των συνομιλιών, μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης.
Ιδιαίτερη σημασία
έχει το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα
πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η πολεμική
σύγκρουση των τελευταίων μηνών οδήγησε σε δραστικό περιορισμό της ναυσιπλοΐας,
προκαλώντας αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και σοβαρές επιπτώσεις
στην παγκόσμια οικονομία.
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν την πλήρη αποκατάσταση της ελεύθερης διέλευσης των πλοίων, ενώ η Τεχεράνη αφήνει να εννοηθεί ότι θα συνεχίσει να διατηρεί σημαντικό ρόλο στον έλεγχο και τη διαχείριση της περιοχής.
Ο Ιρανός υπουργός
Εξωτερικών υποστήριξε μάλιστα ότι η κατάσταση δεν θα επιστρέψει στο προπολεμικό
καθεστώς, σημειώνοντας ότι η κυριαρχία στα Στενά ανήκει στο Ιράν και το Ομάν. Η
δήλωση αυτή ενισχύει τις ανησυχίες για το κατά πόσο οι δύο πλευρές έχουν
πραγματικά συμφωνήσει στην ίδια ερμηνεία των όρων.
Παρά τη θετική δυναμική, η συμφωνία εξακολουθεί να συναντά αντιδράσεις τόσο στην Τεχεράνη όσο και στην Ουάσιγκτον.
Αμερικανοί
αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι σκληροπυρηνικά στοιχεία στο ιρανικό πολιτικό και
στρατιωτικό κατεστημένο επιδιώκουν να εμποδίσουν οποιαδήποτε προσέγγιση με τις
ΗΠΑ. Την ίδια στιγμή, κύκλοι που στηρίζουν τον πρόεδρο Τραμπ εκφράζουν
επιφυλάξεις απέναντι σε ενδεχόμενες παραχωρήσεις προς το Ιράν.
Καθοριστικός θεωρείται και ο ρόλος του Ισραήλ, το οποίο δεν συμμετέχει στις τρέχουσες διαπραγματεύσεις. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει επανειλημμένα τονίσει ότι βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία είναι η πλήρης απομάκρυνση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου από το ιρανικό έδαφος.
Παράλληλα, η
Τεχεράνη κατηγορεί το Ισραήλ ότι επιχειρεί να υπονομεύσει τη διαδικασία,
αναζητώντας αφορμές για νέα κλιμάκωση.
Παρότι οι
ανακοινώσεις των τελευταίων ωρών δημιουργούν την αίσθηση ότι μια σημαντική
διπλωματική εξέλιξη βρίσκεται προ των πυλών, η τελική κατάληξη παραμένει
αβέβαιη.
Η έγκριση της
συμφωνίας από την ανώτατη πολιτική και θρησκευτική ηγεσία του Ιράν θεωρείται
απαραίτητη προϋπόθεση, ενώ παραμένουν ανοιχτά ζητήματα σχετικά με το πυρηνικό
πρόγραμμα, τις οικονομικές κυρώσεις και το καθεστώς λειτουργίας των Στενών του
Ορμούζ.
Ωστόσο, για πρώτη φορά μετά από μήνες συγκρούσεων, οι εμπλεκόμενες πλευρές μιλούν δημόσια για πραγματική πιθανότητα συμφωνίας. Εάν το μνημόνιο υπογραφεί μέσα στις επόμενες ημέρες, θα ανοίξει ο δρόμος για μια νέα φάση διαπραγματεύσεων που ενδέχεται να καθορίσει το μέλλον της ασφάλειας και της ενεργειακής σταθερότητας στη Μέση Ανατολή.