Πιο συγκεκριμένα, ενώπιον της κοινότητας 44.000 ογκολόγων από όλο τον κόσμο, οι οποίοι παρακολούθησαν τις εργασίες του Ετήσιου Συνεδρίου της Αμερικανικής Ενωσης Κλινικής Ογκολογίας (ASCO), παρουσιάστηκαν αναλυτικά τα δεδομένα από τις κλινικές δοκιμές, καθώς και καθαυτή τη χορήγηση των ουσιών σε πραγματικούς καρκινοπαθείς. Σχηματικά, σε ό,τι αφορά στο πρώτο φάρμακο, την αμιβανταμάμπη, ασθενείς που πάσχουν από υποτροπιάζοντα ή μεταστατικό καρκίνο κεφαλής και τραχήλου, σε στάδιο της νόσου όπου ο οργανισμός τους έχει πάψει να ανταποκρίνεται σε συμβατικές μεθόδους θεραπείας (ακτινοβολίες, χημειοθεραπεία κ.λπ), αποδείχθηκε ότι η έγχυση της ουσίας υποδορίως, με μια απλή ένεση, επιφέρει συρρίκνωση ή ακόμη και ολική εξάλειψη του καρκινώματος.
Η καινούργια, στοχευμένη θεραπεία με αμιβανταμάμπη, επέτυχε θετικά αποτελέσματα περίπου στο 42% των ασθενών. Η εξέλιξη αυτή χαιρετίστηκε σαν μια επαναστατική καινοτομία από τους ογκολόγους, κυρίως υπό το πρίσμα της προοπτικής που ανοίγει για το μέλλον και, όπως εξυπακούεται, όχι σαν κάποιου είδους θαυματουργή πανάκεια άμεσης δράσης.
Αλλωστε, ο καρκίνος κεφαλής και τραχήλου (δηλαδή κακοήθεις όγκοι διαφόρων ειδών, οι οποίοι μπορεί να εμφανιστούν στη στοματική κοιλότητα, τις αμυγδαλές το λαιμό, τη μύτη, τους σιελογόνους αδένες κ.α.) θεωρείται παγκοσμίως ως η 6η πιο συνήθης μορφή καρκίνου και μία από τις πιο δύσκολες ως προς την αντιμετώπιση.
Η έρευνα για την επίδραση της αμιβανταμάμπης (ουσία που έχει ήδη εγκριθεί ως σκεύασμα και χορηγείται στις ΗΠΑ για τη θεραπεία καρκίνου του πνεύμοντα) διεξήχθη σε 55 νοσηλευτικά ιδρύματα σε 11 χώρες. Το δείγμα ήταν 102 καρκινοπαθείς «τελικού σταδίου», με πολύ κακή πρόγνωση και χαμηλό προσδόκιμο επιβίωσης. Σε 43 εξ αυτών παρατηρήθηκε συρρίκνωση των κακοήθων όγκων, ενώ σε 15 υπήρξε πλήρης εξαφάνιση και σε άλλους 28 μερική υποχώρηση της παθογενούς νεοπλασίας.
Δεδομένου ότι η αμιβανταμάμπη κατατάσσεται στα διειδικά μονοκλωνικά αντισώματα, η κρίση αισιοδοξίας υπερβαίνει την εν λόγω ουσία και συναρτάται περισσότερο με μια γενικότερη κατεύθυνση της βιοτεχνολογίας, στην οποίαν δεν επενδύονται μόνο ελπίδες και προσδοκίες, αλλά και κολοσσιαία κεφάλαια στο αμέσως προσεχές μέλλον.
Ο Δρ. Κωνσταντίνος Συρίγος, Καθηγητής Παθολογίας και Ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, Διευθυντής Γ΄ Παθολογικής Κλινικής στο Γενικό Νοσοκομείο «Η Σωτηρία» συνοψίζει τα νέα δεδομένα στον τομέα των «έξυπνων» φαρμάκων, καθώς και τη σημασία τους ως εξής: «Μέσα στην ταλαιπωρία και την αγωνία που βιώνουν οι ασθενείς με καρκίνο, υπάρχουν σημαντικές νησίδες αισιοδοξίας και ρεαλιστικής ελπίδας. Την προηγούμενη εβδομάδα παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα κλινικών δοκιμών για δύο νέα φάρμακα, τα οποία αφορούν ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα, της κεφαλής και του τραχήλου, καθώς και του παγκρέατος.
Το πρώτο, η αμιβανταμάμπη, είναι ένα διφασικό (ή διειδικό) μονοκλωνικό αντίσωμα, κατασκευασμένο με τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA, το οποίο στοχεύει ταυτόχρονα σε δύο κρίσιμους υποδοχείς του καρκινικού κυττάρου (EGFR και MET). Πρόκειται για ένα φάρμακο στην έρευνα του οποίου συμμετείχαμε και εμείς, εννοώ Έλληνες επιστήμονες. Σημειωτέον ότι η αμιβανταμάμπη χρησιμοποιείται ήδη στη θεραπεία για τον καρκίνο του πνεύμονα, τώρα πλέον όμως έχουμε πολύ καλά αποτελέσματα και σε ασθενείς με καρκίνο κεφαλής και τραχήλου, στη στοματική κοιλότητα, τον λάρυγγα κ.λπ.
Για την εξέλιξη του φαρμάκου δοκιμάστηκαν ασθενείς πολυθεραπευμένοι, στους οποίους δεν είχαμε πια άλλες θεραπευτικές επιλογές. Τους χορηγήθηκε μια νέα μορφή του φαρμάκου, υποδόρια. Και, μολονότι πρόκειται για αρχική μελέτη, η εμπειρία μας από το ενδοφλέβιο φάρμακο, μας κάνει πολύ αισιόδοξους, ότι τα ίδια αποτελέσματα θα έχει και το υποδόριο. Υποδόριο, βεβαίως, σημαίνει φάρμακο που χορηγείται στο δέρμα, περίπου όπως πχ η ινσουλίνη.
Κλείσιμο
Το πιο αισιόδοξο στοιχείο για τους επιστήμονες, είναι μια ολόκληρη καινούργια στρατηγική. Διότι η αμιβανταμάμπη είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα, το οποίο στοχεύει σε δύο διαφορετικούς υποδοχείς του καρκινικού κυττάρου, άρα, για να το θέσω όσο πιο απλά γίνεται, ‘δένεται’ πολύ σφιχτά πάνω στο καρκινικό κύτταρο και το καταστρέφει. Αλλά χωρίς να προκαλεί μεγάλη τοξικότητα, χωρίς να πειράζει τα υγιή κύτταρα.
Οπωσδήποτε, η αμιβανταμάμπη απευθύνεται σε μικρό αριθμό ασθενών, πρακτικά είναι μια υποπερίπτωση, αλλά το μείζον είναι ότι κερδίζουμε τη στρατηγική. Αυτή θα μας μείνει, ως εργαλείο, ώστε να τη δοκιμάσουμε και σε άλλες μορφές καρκίνου.
Από εδώ και στο εξής, εάν όλα πάνε κατ’ ευχήν, θα έχουμε αποτελέσματα σε μεγαλύτερη κλίμακα. Ήδη στις ΗΠΑ δόθηκε έγκριση για τη χορήγηση της αμιβανταμάμπης σε ασθενείς που έχουν καρκίνο κεφαλής και τραχύλου. Στην Ευρώπη ίσως καθυστερήσει λίγο, κάποιους μήνες υποθέτω. Ωστόσο, μόλις η ουσία εγκριθεί στην Ευρώπη, θα είναι διαθέσιμη και στην Ελλάδα, μέσω του ΙΦΕΤ. Τονίζω και πάλι, προς αποφυγήν παρανοήσεων, ότι η αμιβανταμάμπη προορίζεται για ασθενείς οι οποίοι δεν ανταποκρίνονται πλέον ούτε στην ανοσοθεραπεία ούτε στη χημειοθεραπεία.
Σε ό,τι αφορά στη δεύτερη ουσία, την δαραξονρασίβη, είναι ένας από του στόματος αναστολέας του ογκογονιδίου KRAS, το οποίο σχετίζεται με τον καρκίνο στο πάγκρεας.
Η δημοσιοποίηση δύο ερευνών, με τα εντυπωσιακά αποτελέσματα κατά του καρκίνου που έχουν επιτύχει τα ανοσοθεραπευτικά φάρμακα νέας γενιάς αμιβανταμάμπη και δαραξονρασίβη, προκάλεσαν ένα παγκόσμιο κύμα αισιοδοξίας
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Αμφότερα τα φάρμακα αποτελούν προϊόν των σημαντικών εξελίξεων στη μοριακή τεχνολογία, σχεδιασμένα να αναστέλλουν την ανάπτυξη του καρκινικού κυττάρου και να οδηγούν σε συρρίκνωση του όγκου.
Η χρήση τους αποτελεί χαρακτηριστικό επίτευγμα της εξατομικευμένης θεραπείας, καθώς βασίζεται στη μοριακή ταυτοποίηση του όγκου κάθε ασθενή. Ως ερευνητές, οι μικρές αυτές νίκες της επιστήμης, μας γεμίζουν με αισιοδοξία και προδιαγράφουν τις μεγαλύτερες επιτυχίες που έπονται».
Το «Γκραν Σλαμ» της θεραπείας
Η μαρτυρία, σε πρώτο πρόσωπο, ενός ασθενή που δοκίμασε την πειραματική θεραπεία θα αρκούσε για να αποτυπώσει την νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στο ιατρικό πεδίο -αλλά και να εξηγήσει εν μέρει το γιατί ξέσπασε το οικουμενικό κύμα ελπίδας για θρίαμβο επί του καρκίνου: «Υποβλήθηκα σε χημειοθεραπεία και ανοσοθεραπεία, αλλά χωρίς αποτέλεσμα, δυστυχώς» δηλώνει σε διεθνή ΜΜΕ ο Καρλ Γουόλς, ένας 56χρονος από το Μπέρμινχαμ της Βρετανίας, ο οποίος πριν από δύο χρόνια είχε διαγνωστεί με καρκίνο στη γλώσσα. «Αφού δεν δούλεψε τίποτα, μου πρότειναν να συμμετάσχω στη δοκιμή μιας καινούργιας ουσίας. Δέχτηκα. Σήμερα διανύω τον 17ο κύκλο θεραπείας με αμιβανταμάμπη και νιώθω κανονικός άνθρωπος ξανά. Προηγουμένως, δυσκολευόμουν πολύ να μιλήσω και να φάω, λόγω του οιδήματος και του άλγους στη γλώσσα μου. Τώρα το πρήξιμο έχει υποχωρήσει σημαντικά, πονάω πολύ λιγότερο, ενώ δεν υποφέρω από τις παρενέργειες της χημειοθεραπείας».
Ο Καρλ Γουόλς, ένας 56χρονος από το Μπέρμινχαμ της Βρετανίας, ο οποίος πριν από δύο χρόνια είχε διαγνωστεί με καρκίνο στη γλώσσα, δοκίμασε την πειραματική θεραπεία και άλλαξε η ζωή του
Οι ειδήσεις από το μέτωπο της μάχης με τον καρκίνο, όπως καταγράφηκαν στο φετεινό συνέδριο της ASCO ήταν διπλά ευοίωνες, καθώς εκτός από την αμιβανταμάμπη, συζητήθηκε εκτενώς μεταξύ των ειδικών η δράση της δαραξονρασίβης. Μιας ουσίας που έδωσε θεαματικά αποτελέσματα στην παράταση ζωής για ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο στο πάγκρεας. Ενός τύπου καρκίνου επίσης με πολύ αρνητικό προφίλ.
Είναι χαρακτηριστικό, εξάλλου, ότι σε απόλυτους αριθμούς, η διαφορά που κάνει το νέο φάρμακο θα μπορούσε να θεωρηθεί έως και αμελητέα -από το προσδόκιμο επιβίωσης των 6,7 μηνών κατά Μ.Ο., στους 13,2 μήνες. Από τη σκοπιά της επιστήμης, όμως, μια βελτίωση της τάξης του 60% συνιστά ποιοτικό άλμα προόδου και προοιωνίζεται αντίστοιχες εξελίξεις, εφόσον με την δαραξονρασίβη οι επιστήμονες, ύστερα από δεκαετίες άκαρπων προσπαθειών, κατόρθωσαν να αποκωδικοποιήσουν τον ερμητικά κλειστό μηχανισμό μετάλλαξης του γονιδίου KRAS, το οποίο ενοχοποιείται για το 90% των κρουσμάτων παγκρεατικού καρκίνου.
Εξέχουσας σημασίας επίσης, αποτελεί το στοιχείο ότι η δαραξονρασίβη χορηγείται από του στόματος, ως ένα κοινό χάπι. Εξού και η ατάκα «μιλάμε για το Γκραν Σλαμ της αντικαρκινικής θεραπείας» την οποίαν επέλεξε ανώτατο διευθυντικό στέλεχος της ASCO, μόνο σαν ενθουσιώδης υπερβολή δεν ήχησε. Και, καθόλου τυχαία, στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε σε καθ’ ημάς δηλώσεις του ο Δρ. Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας και Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής στο νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» και πρώην Πρύτανης ΕΚΠΑ, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων ότι «για πρώτη φορά έχουμε τη δυνατότητα να στοχεύουμε την πρωτεΐνη RAS και το γεγονός αυτό αποτελεί πραγματική επανάσταση στην Ογκολογία.
Το daraxonrasib (RMC-6236), ένα νέο αντικαρκινικό φάρμακο που χορηγείται από του στόματος, στοχεύει στην οικογένεια πρωτεϊνών RAS (KRAS, NRAS, HRAS), οι οποίες συχνά είναι μεταλλαγμένες σε καρκίνους, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος, των πνευμόνων και του παχέος εντέρου. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η πρωτεΐνη RAS λειτουργεί ως ένας μοριακός «διακόπτης» και παραμένει απενεργοποιημένη. Ωστόσο, σε πολλούς καρκίνους, μεταλλάξεις της RAS την κρατούν συνεχώς ενεργή, με αποτέλεσμα τον ανεξέλεγκτο κυτταρικό πολλαπλασιασμό.
Το daraxonrasib, αντί να στοχεύει σε μία συγκεκριμένη μετάλλαξη, μπορεί να αναστείλει πολλές διαφορετικές μορφές της ενεργοποιημένης πρωτεΐνης RAS. Το φάρμακο χορηγήθηκε ως θεραπεία δεύτερης γραμμής σε ασθενείς με μεταστατικό αδενοκαρκίνωμα παγκρέατος (mPDAC), μετά από αποτυχία προηγούμενης χημειοθεραπείας. Είναι σε εξέλιξη μελέτες του daraxonrasib σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία ως θεραπεία πρώτης γραμμής για την αντιμετώπιση του μεταστατικού καρκίνου παγκρέατος και ως προεγχειρητική θεραπευτική αγωγή για ασθενείς με εντοπισμένη νόσο. Επίσης, θα πραγματοποιηθούν μελέτες με το daraxonrasib και σε άλλους καρκίνους που χαρακτηρίζονται από RAS μεταλλάξεις όπως ο μη μικροκυτταρικός καρκίνος των πνευμόνων, καρκίνος του παχέος εντέρου, κ.λπ».
Ο διπλός μαχητής
Επιστρέφοντας στην αμιβανταμάμπη, μια ουσία στην οποίαν θα βασιστούν τα προηγμένα «έξυπνα» αντικαρκινικά φάρμακα νέας γενιάς, είναι ένα χημικό «ρομπότ» -υπεραπλουστεύοντας- δηλαδή ένα διειδικό (bispecific, «δισυγκεκριμένο» σε μια μη δόκιμη απόδοση του όρου) αντίσωμα. Ως διειδικό στοχεύει ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικούς μοριακούς μηχανισμούς ανάπτυξης του όγκου, ήτοι τον υποδοχέα EGFR και τον υποδοχέα MET. Παράλληλα, η αμιβανταμάμπη έχει την ικανότητα να διεγείρει το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού, έτσι ώστε να ενισχύεται άμυνα και η καταστροφή των καρκινικών κυττάρων.
Οπως εξηγεί στο Πρώτο ΘΕΜΑ η Δρ. Μαρία Γαζούλη, Καθηγήτρια Βιολογίας, Γενετικής και Νανοϊατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και Εθνική Εκπροσωπος στην Επιτροπή Προηγμένων Θεραπειών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων «τα διειδικά αντισώματα δεν αποτελούν απλώς μια νέα κατηγορία στοχευμένων θεραπειών, αλλά μια διαφορετική φιλοσοφία αντιμετώπισης του καρκίνου. Σε αντίθεση με τα συμβατικά μονοκλωνικά αντισώματα, τα οποία αναγνωρίζουν έναν μόνο μοριακό στόχο, τα διειδικά αντισώματα μπορούν να δεσμεύουν ταυτόχρονα δύο διαφορετικούς στόχους ή δύο κρίσιμα σημεία του ίδιου βιολογικού δικτύου.
Με τον τρόπο αυτό παρεμβαίνουν πιο αποτελεσματικά στους πολύπλοκους μηχανισμούς που χρησιμοποιούν τα καρκινικά κύτταρα για να αναπτύσσονται και να αποκτούν αντοχή στις θεραπείες. Η αμιβανταμάμπη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας γενιάς φαρμάκων. Στοχεύει ταυτόχρονα τους υποδοχείς EGFR και MET, δύο μοριακά μονοπάτια που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και εξέλιξη ορισμένων μορφών μη μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα.
Ο δρ Χαΐμ Ι. Μπίτσερ, ακτινοθεραπευτής στο Νοσοκομείο Henry Ford, μπροστά στο μηχάνημα φωτοακτινοθεραπείας τον Ιούνιο του 1980. Ο ογκολόγος και οι συνεργάτες του, χρησιμοποιώντας το λέιζερ στη φωτοακτινοθεραπεία, εφάρμοσαν θερμότητα και φως για την αναστολή και καταστροφή της ανάπτυξης των όγκων
Η δράση της δεν περιορίζεται στην αναστολή των σχετικών σημάτων, αλλά περιλαμβάνει την απομάκρυνση των υποδοχέων από την επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων και την ενεργοποίηση ανοσολογικών μηχανισμών που συμβάλλουν στην εξάλειψή τους. Σε αντίθεση με τους μικρομοριακούς αναστολείς, οι οποίοι δρουν κυρίως στο εσωτερικό του κυττάρου, τα διειδικά αντισώματα δρουν στην κυτταρική επιφάνεια και συνδυάζουν στοχευμένη αναστολή με ανοσολογική ενεργοποίηση. Το σημαντικότερο ίσως πλεονέκτημά τους είναι ότι μπορούν να αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα πολλαπλούς μηχανισμούς διαφυγής του όγκου, ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια της σύγχρονης ογκολογίας.
Μολονότι η αμιβανταμάμπη έχει ήδη καθιερωθεί στον καρκίνο του πνεύμονα, τα πρώτα κλινικά δεδομένα σε άλλους συμπαγείς όγκους, όπως ο καρκίνος κεφαλής και τραχήλου, είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την άποψη ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα εποχή αντικαρκινικών θεραπειών, όπου ο στόχος δεν είναι πλέον η αναστολή ενός μόνο μορίου, αλλά η παρέμβαση σε ολόκληρα δίκτυα που τροφοδοτούν την καρκινική νόσο. Η μετάβαση αυτή αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την πραγματικά εξατομικευμένη ογκολογία».
Νοσηλεύτρια τον Ιανουάριο του 1950 ρυθμίζει τη μονάδα τηλεκοβαλτίου για να ξεκινήσει η ακτινοθεραπεία
σε γυναίκα -ασθενή. Πίσω της διακρίνεται το παράθυρο
από το οποίο θα παρακολουθεί τον ασθενή
κατά τη διάρκεια της έκθεσης στις ακτίνες κοβαλτίου
Το μέλλον στην εξατομίκευση
Ο Δρ. Εμμανουήλ Σαλούστρος, Αναπληρωτής καθηγητής Ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Πρόεδρος ΔΣ της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ – HeSMO), παρατηρεί ότι «τα διειδικά αντισώματα προβλέπεται να αποκτήσουν ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στη θεραπευτική του καρκίνου. Ωστόσο, δεν αναμένεται να αποτελέσουν μία ‘ενιαία λύση’ για όλους τους ασθενείς. Η σύγχρονη ογκολογία κινείται πλέον προς την εξατομίκευση της θεραπείας, με βάση τα μοριακά χαρακτηριστικά κάθε όγκου και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς. Επομένως, η χρήση των διειδικών αντισωμάτων πιθανότατα θα επεκταθεί σε αρκετές μορφές καρκίνου, αλλά με διαφορετικές ενδείξεις, συνδυασμούς και βιοδείκτες επιλογής.
Αυτό σημαίνει ότι ο μοριακός έλεγχος και η πρόσβαση σε εξειδικευμένες διαγνωστικές εξετάσεις θα γίνονται όλο και πιο σημαντικοί παράγοντες στην καθημερινή κλινική πράξη. Το σημαντικό είναι ότι διαθέτουμε πλέον περισσότερα θεραπευτικά ‘εργαλεία’ και μπορούμε να σχεδιάζουμε πιο εξατομικευμένες στρατηγικές για τους ασθενείς μας. Η πρόοδος της ογκολογίας είναι εξαιρετικά ταχεία και αυτό δημιουργεί μεγάλες δυνατότητες, αλλά και αυξημένη ανάγκη για σωστή ενημέρωση των ασθενών. Σήμερα, οι ασθενείς έρχονται καθημερινά σε επαφή με πληροφορίες από το διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή δημοσιεύματα που συχνά υπεραπλουστεύουν ή υπερβάλλουν σχετικά με νέες θεραπείες. Για αυτό τον λόγο είναι κρίσιμο οι ασθενείς να έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και κατανοητή ενημέρωση από τον θεράποντα Παθολόγο Ογκολόγο τους και από οργανωμένες επιστημονικές δομές.
Η ουσιαστική συμμετοχή του ασθενούς στις θεραπευτικές αποφάσεις προϋποθέτει διάλογο, χρόνο και εμπιστοσύνη.
Παράλληλα, η Πολιτεία και οι επιστημονικές εταιρείες οφείλουν να επενδύσουν περισσότερο στην εκπαίδευση και στην ενημέρωση, ώστε η καινοτομία να συνοδεύεται όχι μόνο από πρόσβαση στις νέες θεραπείες, αλλά και από δυνατότητα κατανόησης των πραγματικών οφελών και περιορισμών τους».
Επ’ αυτού οι απόψεις των Ελλήνων ειδικών ταυτίζονται. Σε μια θέση που θα μπορούσε να συμπυκνώνεται στην προειδοποίηση της Καθηγήτριας Μαρίας Γαζούλη, ότι «η πραγματική σημασία των νέων φαρμάκων δεν βρίσκεται σε κάποια ‘θαυματουργή’ δράση, αλλά στο ότι προσθέτουν ένα ισχυρό νέο εργαλείο στο οπλοστάσιο της ογκολογίας ακριβείας, προσφέροντας ουσιαστικό κλινικό όφελος εκεί όπου η βιολογία του όγκου επιτρέπει να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά. Δεν ήρθε ούτε το ‘τέλος του καρκίνου’ ούτε ισχύει ότι φάρμακα, όπως πχ η αμιβανταμάμπη αποφέρουν τα ίδια αποτελέσματα σε όλους τους ασθενείς».
Ορόσημα στη μάχη κατά του καρκίνου
* Προϊστορία: Παλαιοβιολόγοι έχουν εντοπίσει ίχνη καρκίνου σε οστά δεινοσαύρων που έζησαν στη Γη πριν από 70-80 εκατ. χρόνια.
* Μούμιες: Τα παλαιότερα ευρήματα καρκινοπάθειας σε άνθρωπο χρονολογούνται περί το 3.000 π.Χ. και εντοπίστηκαν στην Αίγυπτο, σε μουμιοποιημένες σορούς και απολιθωμένα οστά.
* Αρχαία Ελλάδα: Ο Ιπποκράτης, ο Ελληνας θεμελιωτής της ιατρικής επιστήμης, ο οποίος έζησε κατά την περίοδο 460-377 π.Χ. ήταν αυτός που επινόησε τον όρο «καρκίνος». Τον εμπνεύστηκε από τα εξωτερικά γνωρίσματα της νόσου, καθώς οι όγκοι που εξέταζε, του θύμιζαν κάβουρα. Αιώνες αργότερα, ο Γαληνός, ο διαπρεπέστερος Ελληνας ιατρός του 2ου μ.Χ. αιώνα, ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο «όγκος» για τις νεοπλασίες.
* Νεότερα εργαλεία: Η εξέλιξη του μικροσκοπίου κατά τον 17ο-18ο αιώνα, συνέβαλε καθοριστικά στη μελέτη του καρκίνου. Χάρη στις καινούργιες, άνευ προηγουμένου για την εποχή, δυνατότητες που παρείχε στους ερευνητές το μικροσκόπιο, προσδιορίστηκαν θεμελιώδη χαρακτηριστικά της νόσου, όπως ότι πρόκειται για ανωμαλίες σε κυτταρικό επίπεδο, ότι τα καρκινικά κύτταρα είναι σημαντικά διαφοροποιημένα από τα υγιή και, άρα, ως τέτοια θα πρέπει να παρακολουθούνται, προκειμένου να καταγράφονται συστηματικά οι μεταλλάξεις τους.
* Ελεγχόμενη νάρκωση: Από το μέσον του 19ου αιώνα, οι χειρουργοί απέκτησαν ευχέρεια κινήσεων, καθώς μπορούσαν πλέον να εκτελέσουν σύνθετες επεμβάσεις χωρίς να ανησυχούν για τον πόνο που προκαλούν στον ασθενή, τις αντιδράσεις του κ.λπ. Η ιατρικώς ελεγχόμενη αναισθησία μεταμόρφωσε την χειρουργική πρακτική, καθώς έως τότε οι αφαιρέσεις όγκων, οι τομές κ.λπ. γίνονταν ενόσω ο ασθενής είχε πλήρως τις αισθήσεις του -ή, τουλάχιστον, έως ότου λιποθυμήσει. Επίσης, περίπου την ίδια περίοδο, από το 1850 και εξής, οι χειρουργοί άρχισαν να καταπολεμούν τον καρκίνο με ριζικές -πλην αποτελεσματικές- μεθόδους, όπως η ολική μαστεκτομή.
* Σύγχρονη μεθοδολογία: Ο 20ος αιώνας και ιδιαίτερα η μεταπολεμική περίοδος έφερε καταιγιστικές εξελίξεις στην ιατροδιαγνωστική τεχνολογία. Ακτίνες Χ, μαγνητική και αξονική τομογραφία, το PET scan κ.λπ. επέτρεψαν την πιο έγκαιρη και ακριβή διάγνωση του καρκίνου, ενώ περιόρισαν τις εκτομές. Και στην αυγή του 21ου αιώνα, τη σκυτάλη παρέλαβαν τα ρομποτικά εργαλεία και η Τεχνητή Νοημοσύνη.
* Τεστ ΠΑΠ: Το πιο διάσημο, αξιόπιστο -και εν τέλει ένα από τα παλαιότερα πλέον- μέσα διάγνωσης του καρκίνου, είναι η Μέθοδος Παπανικολάου, την οποίαν ανέπτυξε, ήδη από το 1920, ο Ελληνας ιατρός Γεώργιος Παπανικολάου. Το Τεστ ΠΑΠ αποτελεί κοινή πρακτική παγκοσμίως για την παρατήρηση τυχόν αλλοιώσεων, ακόμη και σε προκαρκινικό στάδιο, για τον τράχηλο της μήτρας. Και, δικαίως, θεωρείται σωτήριο για την επιβίωση και την ευζωία εκατομμυρίων γυναικών.
Ορμονοθεραπεία: Η συσχέτιση του καρκίνου του μαστού στις γυναίκες, με την εμμηνόπαυση και, γενικότερα, τη λειτουργία των γεννητικών οργάνων, προσανατόλισε την έρευνα στην αποκωδικοποίηση της λειτουργίας των ορμονών. Και, σε ένα επόμενο στάδιο, τη στοχευμένη χορήγηση ορμονών για την αναχαίτιση του καρκίνου. Η ορμονοθεραπεία, ως ιδέα χρονολογείται στα τέλη του 19ου αιώνα, αναπτύχθηκε όμως αργότερα, περί το μέσον του 20ου αιώνα, για να μαζικοποιηθεί τη δεκαετία του 1970.
Ακτινοβολίες: Η εφεύρεση των μηχανημάτων εκπομπής ακτίνων Χ περί τα 1895, εκτός από τη διάγνωση, παρείχε τη δυνατότητα της θεραπείας, βαθμηδόν και προϊόντος του χρόνου, σχεδόν σε κάθε τύπο καρκίνου. Η περαιτέρω εξειδίκευση των ακτινοβολιών με ενεργά σωματίδια, από τη δεκαετία του 1990 και μετά, προσέθεσε καινούργια μέσα στο οπλοστάσιο της ιατρικής. Με σημαντικά πιο ήπιες παρενέργειες για τον ασθενή.
Χημειοθεραπεία: Αρχής γενομένης, εντελώς κατά σύμπτωση, από τη διερεύνηση της επίδρασης των αερίων μουστάρδας στον ανθρώπινο οργανισμό τη δεκαετία του 1940, επιστήμονες που εργάζονταν για τον αμερικανικό στρατό διαπίστωσαν ότι η έκθεση σε τέτοιου είδους εισπνεόμενες ουσίες επέφεραν συρρίκνωση όγκων σε καρκινοπαθείς. Η ανακάλυψη αυτή αποδείχθηκε κομβικής σημασίας για τις θεραπευτικές μεθόδους εφεξής. Από την αρχή των ’50s και διαρκώς έκτοτε, η χημειοθεραπεία εξελίσσεται και εφαρμόζεται κατά κόρον.
Μυελός οστών και βλαστοκύτταρα: Με ορόσημο το έτος 1957, όταν και επιχειρήθηκε η πρώτη μεταμόσχευση μυελού των οστών, η στρατηγική της επανεισαγωγής στον οργανισμό υγιών κυττάρων αφ’ ότου αποκαθάρθηκαν από τα καρκινώματα, έφεραν επανάσταση στην αντιμετώπιση, κατ’ εξοχήν τύπων καρκίνου του αίματος.
Ανοσοθεραπεία και ιατρική ακριβείας: Από τη δεκαετία του 1980, οι επιστήμονες στράφηκαν προς την κατεύθυνση της εξειδικευμένης, αρχικά και κατόπιν της εξατομικευμένης θεραπείας του καρκίνου. Αξιοποιώντας κάθε δεδομένο που μπορεί να παράσχει η γενετική, αλλά και η βιοτεχνολογία αιχμής (όπως χαρακτηριστικά συνέβη με την πανδημία COVID-19), η ιατρική τείνει πλέον προς την προσαρμογή της αγωγής στο εντελώς μοναδικό γενετικό προφίλ -το DNA- ενός εκάστου ασθενούς. Αυτόν τον προσανατολισμό, άλλωστε, έχουν τα «έξυπνα» φάρμακα τελευταίας γενιάς, όπως τα διειδικά αντισώματα, η δαραξονρασίβη και η αμιβανταμάμπη.
Φωτογραφίες: REUTERS, Getty images / Ideal image, 123RF/Visual Hellas, Shutterstock
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή