Απειλή για την ελαιοκαλλιέργεια αλλά και για την καλλιέργεια αβοκάντο, θα αποτελέσει τα επόμενα χρόνια η έλλειψη του νερού, ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης, με τη λειψυδρία να αναδεικνύεται σε καθοριστικό παράγοντα για το μέλλον της γεωργίας στο νησί, καθώς η Κρήτη βρίσκεται πλέον στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στη Μεσόγειο
Αυτό επισημάνθηκε στο πλαίσιο διημερίδας με τίτλο «Από την Πρωτοπορία στις Προκλήσεις του 21ου Αιώνα», που διοργάνωσε στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων, ο Συνεταιρισμός Παραγωγών – Καταναλωτών Βιολογικών Προϊόντων «Γαία», με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων συνεχούς δράσης και προσφοράς, Στο επίκεντρο της διημερίδας βρέθηκαν ζητήματα όπως η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη, η οικολογική μετάβαση, η υγιεινή διατροφή, το δίκαιο εμπόριο και η ενίσχυση των συνεταιριστικών σχημάτων, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε σε εναλλακτικές προσεγγίσεις για τον τουρισμό στην Κρήτη.
Μιλώντας για την Κλιματική αλλαγή και τις παγκόσμιες περιβαλλοντολογικές προκλήσεις: Υφιστάμενη κατάσταση και ο ρόλος των τοπικών δράσεων, Αποστόλης Βουλγαράκης, Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης, Σχολή Χημικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος και αναπληρωτής Κοσμήτορας της Σχολής, τόνισε ότι στα Χανιά, δύο από τις σημαντικότερες καλλιέργειες της τοπικής οικονομίας —η ελιά και το αβοκάντο— εμφανίζουν αυξανόμενη ευαλωτότητα απέναντι στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες και κυρίως στην πίεση των υδάτινων πόρων.
Η λειψυδρία ως κρίσιμος παράγοντας αστάθειας
Όπως επισήμανε ο ερευνητής του Πολυτεχνείου Κρήτης, το βασικότερο ζήτημα για την περιοχή δεν είναι πλέον μόνο οι υψηλές θερμοκρασίες, αλλά η συνδυαστική επίδραση της αύξησης της εξάτμισης και της μείωσης της διαθεσιμότητας νερού. Η άνοδος της θερμοκρασίας οδηγεί σε εντονότερη απώλεια υγρασίας από το έδαφος, με αποτέλεσμα οι ανάγκες άρδευσης να αυξάνονται διαρκώς. Παράλληλα, η πίεση στους υδάτινους πόρους ενισχύεται από την τουριστική δραστηριότητα και την αυξημένη ζήτηση σε περιόδους αιχμής, δημιουργώντας ένα περιβάλλον ανταγωνισμού για το διαθέσιμο νερό.
Η ελιά: ανθεκτική αλλά όχι άτρωτη
Όπως εξήγησε ο κ. Βουλγαράκης, η ελαιοκαλλιέργεια, αν και παραδοσιακά προσαρμοσμένη στο μεσογειακό κλίμα, δεν είναι πλέον ανεπηρέαστη από τις ακραίες μεταβολές. Πρώιμα κύματα ζέστης κατά την περίοδο της ανθοφορίας μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές απώλειες στην καρπόδεση, επηρεάζοντας άμεσα την παραγωγή. Σε συνδυασμό με την αυξημένη ξηρασία, οι ελαιώνες αντιμετωπίζουν πολλαπλές πιέσεις, οι οποίες σε ορισμένα σενάρια μελλοντικής ενίσχυσης των πυρκαγιών μπορούν να γίνουν ιδιαίτερα δύσκολα διαχειρίσιμες. Η ίδια η φύση της ελιάς, ως είδος που μπορεί να λειτουργεί και ως καύσιμη βιομάζα, αυξάνει την ευαλωτότητά της σε ένα περιβάλλον με συχνότερες και εντονότερες δασικές πυρκαγιές.
Το αβοκάντο: υδροβόρα καλλιέργεια σε περιβάλλον πίεσης
Παράλληλα, για το αβοκάντο, το οποίο έχει τα τελευταία χρόνια καθιερωθεί ως σημαντική καλλιέργεια στην περιοχή των Χανίων, ο κ. Βουλγαράκης σημείωσε πως παρουσιάζει ακόμη μεγαλύτερη εξάρτηση από τη διαθεσιμότητα νερού. Η καλλιέργεια απαιτεί σταθερή υγρασία εδάφους και επαρκή άρδευση καθ’ όλη τη διάρκεια της παραγωγικής περιόδου. Σε συνθήκες παρατεταμένων ξηρασιών, όπως αυτές που έχουν καταγραφεί επανειλημμένα τα τελευταία καλοκαίρια, οι απώλειες μπορούν να είναι σημαντικές, τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά.
Πυρκαγιές και γεωργία: ένας επικίνδυνος κύκλος
Ο Καθηγητής στη Σχολή Χημικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος, του Πολυτεχνείου Κρήτης, αναφέρθηκε και στην αύξηση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών ενισχύει περαιτέρω την πίεση στο αγροτικό τοπίο. Οι ελαιώνες, που κυριαρχούν στο κρητικό τοπίο, είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι, ενώ η καταστροφή υποδομών άρδευσης και εδάφους μπορεί να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις στην παραγωγική ικανότητα της γης. Όπως εξήγησε, η κλιματική αλλαγή δημιουργεί έτσι έναν φαύλο κύκλο: υψηλότερες θερμοκρασίες και ξηρασία αυξάνουν τον κίνδυνο πυρκαγιών, οι πυρκαγιές υποβαθμίζουν το περιβάλλον και αυτό με τη σειρά του μειώνει ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα αναγέννησης της γεωργίας.
Ατμοσφαιρική ρύπανση και αφρικανική σκόνη
Πέρα από τη γεωργία και τις πυρκαγιές, σημαντική παράμετρος για την Κρήτη αποτελεί και η ατμοσφαιρική ρύπανση. Σύμφωνα με τον κ. Βουλγαράκη, τα επεισόδια αφρικανικής σκόνης, τα οποία εμφανίζονται περιοδικά στη Μεσόγειο, συμβάλλουν στην επιβάρυνση της ποιότητας του αέρα, επηρεάζοντας κυρίως ευπαθείς ομάδες.
Η παρουσία σωματιδίων στην ατμόσφαιρα δεν προέρχεται από καύσεις, ωστόσο μπορεί να διεισδύσει στο αναπνευστικό σύστημα και να προκαλέσει επιπτώσεις στην υγεία. Παράλληλα, όταν η σκόνη εναποτίθεται σε χιονοκαλύψεις, μειώνει την ανακλαστικότητα της επιφάνειας και επιταχύνει το λιώσιμο, επηρεάζοντας έμμεσα τον υδρολογικό κύκλο.
Υδρολογικό ισοζύγιο: η κρίσιμη πρόκληση για το μέλλον
Σύμφωνα με τον καθηγητή του Πολυτεχνείου Κρήτης, η μεγαλύτερη πρόκληση για την Κρήτη δεν είναι μόνο η θερμοκρασιακή άνοδος, αλλά κυρίως η διαχείριση του νερού.
Η αυξημένη εξάτμιση λόγω υψηλότερων θερμοκρασιών, σε συνδυασμό με μειωμένα αποθέματα χιονιού και βροχοπτώσεων, οδηγεί σε διαρκή πίεση του υδροφόρου ορίζοντα. Η κατάσταση αυτή καθιστά επιτακτική την ανάγκη για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό στη διαχείριση των υδάτινων πόρων, ανεξάρτητα από τις ετήσιες διακυμάνσεις του καιρού.
Στα πλαίσια αυτά, η Κρήτη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνθετο περιβαλλοντικό τρίγωνο: κλιματική αλλαγή, λειψυδρία και αυξημένος κίνδυνος πυρκαγιών. Η ελιά και το αβοκάντο λειτουργούν ως ενδεικτικές καλλιέργειες των πιέσεων που αναμένονται να ενταθούν τα επόμενα χρόνια.
Η προσαρμογή της γεωργίας, η βιώσιμη διαχείριση των υδάτων και η ενίσχυση της επιστημονικής παρακολούθησης των κλιματικών τάσεων αναδεικνύονται ως βασικοί πυλώνες για την ανθεκτικότητα της περιοχής στο μέλλον.