Ένταση επικρατεί τις τελευταίες ημέρες στην Αλβανία με μαζικές διαδηλώσεις, συγκρούσεις με τις αστυνομικές δυνάμεις και διαμαρτυρίες κατά του τουριστικού σχεδίου «μαμούθ» που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Το σχέδιο, που αφορά την τουριστική αξιοποίηση προστατευόμενων περιοχών, είχε έρθει στο φως τον Απρίλιο του 2024 και έκτοτε προκαλεί έντονες αντιδράσεις.
Χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους των Τιράνων για τρίτη συνεχή ημέρα, ορισμένοι εκ των οποίων κρατούσαν φουσκωτά φλαμίνγκο ως αναφορά στην επαπειλούμενη περιβαλλοντική καταστροφή εν μέσω αυξανόμενων εκκλήσεων για μπλοκάρισμα του έργου.
Παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει περισσότεροι από δύο χρόνια από την πρώτη παρουσίασή του, αρκετές πτυχές του έργου παραμένουν ασαφείς, ενώ γύρω από αυτό εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά πληροφόρησης και κατηγορίες για αδιαφανείς διαδικασίες.
Το σχέδιο περιλαμβάνει μεγάλες εκτάσεις του προστατευόμενου Βιόσα-Νάρτα, ενός υγροτόπου που φιλοξενεί φλαμίνγκο, φώκιες και σημεία που γεννούν οι θαλάσσιες χελώνες.
Ο Τζάρεντ Κούσνερ και η σύζυγός του Ιβάνκα Τραμπ ανακοίνωσαν την άνοιξη του 2024 την πρόθεσή τους να προχωρήσουν στην ανάπτυξη πολυτελών ξενοδοχειακών μονάδων στην Αλβανία. Το σχέδιο περιλαμβάνει τη δημιουργία συγκροτήματος ξενοδοχείων και βιλών κατά μήκος των ακτών της περιοχής Βιόσα–Νάρτα, περίπου 150 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά των Τιράνων, καθώς και την ανάπτυξη ενός πολυτελούς τουριστικού θερέτρου στο ακατοίκητο νησί Σαζάν, το οποίο στο παρελθόν λειτουργούσε ως στρατιωτική βάση.
Στα τέλη του 2024, η αλβανική κυβέρνηση προχώρησε στην αναγνώριση του έργου ως «στρατηγικής επένδυσης», παραχωρώντας το σχετικό καθεστώς στην εταιρεία Atlantic Incubation Partners LLC, η οποία συνδέεται με το επενδυτικό ταμείο Affinity του Τζάρεντ Κούσνερ. Το καθεστώς αυτό επιτρέπει στην εταιρεία να επωφελείται από ταχείες διαδικασίες και τη στήριξη διαφόρων υπουργείων.
Τον Ιανουάριο του 2026, η Ιβάνκα Τραμπ επισκέφθηκε την περιοχή μαζί με ομάδα αρχιτεκτόνων και επενδυτών και συμμετείχε σε δείπνο με τον Αλβανό πρωθυπουργό Έντι Ράμα.
Η επένδυση που αφορά το νησί Σαζάν εκτιμάται ότι θα φτάσει περίπου τα 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα έχει κάνει λόγο για ένα σχέδιο που μπορεί να αγγίξει τα 4 δισεκατομμύρια ευρώ.
«Από την αρχή μέχρι το τέλος υπήρξε πλήρης έλλειψη διαφάνειας. Δεν έχουμε δει καμία δημόσια διαβούλευση ή δημόσια έγγραφα σχετικά με τις άδειες, και έτσι τώρα αυτό που λέμε είναι ότι, αν απομακρύνουν τις μπουλντόζες, αφαιρέσουν τον φράχτη και αποκαταστήσουν τους βιοτόπους στην προηγούμενη κατάστασή τους, τότε μπορούμε να αρχίσουμε να μιλάμε», δήλωσε ο Αλεξάντρ Τράιτσε, εκτελεστικός διευθυντής της κορυφαίας περιβαλλοντικής οργάνωσης της χώρας, Προστασία και Διατήρηση του Φυσικού Περιβάλλοντος στην Αλβανία (PPNEA).
Σύμφωνα με τις διαμαρτυρίες, από τα τέλη Απριλίου υπάρχει μία διαδικασία ξεπουλήματος και καταστροφής ενός από τους σημαντικότερους παράκτιους οικοτόπους της Ευρώπης.
Πρόκειται για ένα σχέδιο που προχωράει χωρίς μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, χωρίς άδειες και με την κάλυψη της αλβανικής κυβέρνησης.
Οι καταστροφές λαμβάνουν χώρα στην Προστατευόμενη Περιοχή Pishë Poro-Narta, εντός του Προστατευόμενου Τοπίου Vjosa (Αωός)- Narta, που αποτελεί μέρος του δέλτα του ποταμού Βιόσα (Αωός), του τελευταίου άγριου ποταμού της Ευρώπης. Στην ίδια περιοχή έχει σχεδιαστεί η ανάπτυξη ενός πολυτελούς τουριστικού θερέτρου που υποστηρίζεται από τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Donald Trump. Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα έχει επιβεβαιώσει ότι οι κατασκευαστικές εργασίες συνδέονται άμεσα με το έργο.
Οι πολίτες που επιχείρησαν να διαμαρτυρηθούν ειρηνικά αντιμετώπισαν βίαιη καταστολή από μπράβους των επιχειρηματιών, ενώ συρματοπλέγματα εμποδίζουν πλέον τη δημόσια πρόσβαση στην ακτογραμμή. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν διαδηλώσει και συνεχίζουν να διαδηλώνουν στα Τίρανα.
Η τροποποίηση του νόμου για τις προστατευόμενες περιοχές από την αλβανική κυβέρνηση τον Φεβρουάριο του 2024, επέτρεψε την κατασκευή πολυτελών θερέτρων σε ζώνες που μέχρι τότε προστατεύονταν αυστηρά.
Τέτοια τουριστικά πρότζεκτ «μαμούθ» ωστόσο, έχει αποδειχτεί ότι προκαλούν τεράστιες οικολογικές καταστροφές και εμποδίζουν την πρόσβαση των ντόπιων στις ακτές και σε πολλά στρέμματα γης.