Η αλήθεια είναι ότι από την εποχή των μνημονίων κιόλας, οι Ευρωπαίοι τεχνοκράτες δεν καλοέβλεπαν τις φοροαπαλλαγές στην Ελλάδα.
Κάπως έτσι έγινε το βαθύ “ξύρισμα” σε απαλλαγές, που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν και ως αντικίνητρο για απόκρυψη εισοδημάτων, όπως η έκπτωση φόρου για ιατρικές δαπάνες, ενώ στη πορεία καταργήθηκαν και οι μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ στα νησιά, πριν επανέλθουν φέτος σε 24 ακριτικά νησιά του Αιγαίου με πληθυσμό έως 20.000 κατοίκους.
Κατά πως φαίνεται, παρά τις δημοσιονομικές επιδόσεις των τελευταίων ετών και τα εντυπωσιακά αποτελέσματα στο πεδίο μάχης κατά της φοροδιαφυγής, στις Βρυξέλλες κρατάνε ακόμα ανοικτό το κεφάλαιο των φοροαπαλλαγών στην Ελλάδα. Από τη στιγμή που δεν τίθεται εν αμφιβόλω η δημοσιονομική πειθαρχία, οι τεχνοκράτες της Κομισιόν χρησιμοποιούν ως επιχειρήματα το υψηλό διαχειριστικό κόστος, τις στρεβλώσεις και τις απώλειες εσόδων, προκειμένου να επανέλθουν και να ζητήσουν από τις ελληνικές Αρχές να ξαναδούν τις υφιστάμενες φοροαπαλλαγές. Με απλά λόγια, να πάρουν “ψαλίδι”.
«Δεν υπάρχει επίσημος μηχανισμός για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους, παρά το γεγονός ότι πολυάριθμες φορολογικές οι δαπάνες μπορεί να περιπλέξουν το φορολογικό σύστημα και πρέπει να στοχεύουν με ακρίβεια», λένε χαρακτηριστικά οι Ευρωπαίοι τεχνοκράτες, πιέζοντας έτσι για ανατροπές στο ισχύον πλαίσιο.
«Η Ελλάδα χάνει σημαντικά έσοδα λόγω των φορολογικών δαπανών» επισημαίνει η Κομισιόν σε ειδικό κεφάλαιο της Έκθεσης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την Ελλάδα, προδιαθέτοντας μας για τη συνέχεια. Όπως επισημαίνουν οι Ευρωπαίοι τεχνοκράτες, η ετήσια αναλυτική έκθεση, η οποία δημοσιεύεται ως παράρτημα του εθνικού προϋπολογισμού, εκτιμά το ποσοστό αυτό των απωλειών, στο 33% των συνολικών φορολογικών εσόδων του κράτους, ενώ η Παγκόσμια Βάση Δεδομένων για τις Φορολογικές Δαπάνες το τοποθετεί στο 7,78% του ΑΕΠ το 2024 (6,87% το 2023).
Για το 2024, καταγράφηκαν συνολικά 1 236 περιπτώσεις φορολογικών δαπανών, που- όπως το ερμηνεύει η Κομισιόν, ανέρχονται συνολικά σε 22,88 δισ. ευρώ διαφυγόντων εσόδων, χωρίς ωστόσο να λαμβάνει υπόψιν το κοινωνικό ή επενδυτικό πρόσημο αυτών των φοροαπαλλαγών. Όπως τις έχουν καταγράψει οι Ευρωπαίοι τεχνοκράτες, οι σημαντικότερες φοροαπαλλαγές αφορούν στη φορολογία κεφαλαίου π.χ. απαλλαγές για πρώτη κατοικία (9,10 δισ. ευρώ), τον φόρο εισοδήματος των νοικοκυριών (4,95 δισ. ευρώ), τον φόρο εταιρειών (5,80 δισ. ευρώ), τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης (1 δισ. ευρώ) και τον ΦΠΑ (1 δισ. ευρώ).
Οι εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τον ΦΠΑ δείχνουν ένα “κενό” στις πολιτικές εφαρμογής του που απαιτεί δράση, ύψους 36,1%, πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ που είναι 27,2%. Ειδικά όσον αφορά στο “κενό” στο συντελεστή ΦΠΑ το 2023 ανήλθε σε 9,4 δισ. ευρώ ή 18,3% των θεωρητικών ιδανικών εσόδων (εκτίμηση ΕΕ 12,3%). Πώς ερμηνεύονται οι παραπάνω επισημάνσεις- διαπιστώσεις; Ότι κάποιες από αυτές τις φοροαπαλλαγές ΦΠΑ, που “επιβαρύνουν” την εφαρμογή του, θα πρέπει να επανεξεταστούν, να αποκτήσουν νέα στόχευση ή και να καταργηθούν. Σημειωτέον, από αυτά τα περίπου 1 δισ ευρώ, που κοστίζουν οι φοροαπαλλαγές ΦΠΑ, τα μισά αφορούν στην ιδιωτική εκπαίδευση και άλλα 280 εκ ευρώ τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.
Κι ενώ θα περίμενε κανείς ότι η Κομισιόν θα έμενε στα εύσημα
για την εντυπωσιακή βελτίωση της απόδοσης των φοροελεγκτικών διαδικασιών και
υπηρεσιών, όπως αυτή αποτυπώνεται κυρίως στις ετήσιες απώλειες
ΦΠΑ, οι Ευρωπαίοι τεχνοκράτες εκτιμούν ότι υπάρχει ακόμα πολύ “λίπος”, κοινώς
ότι υπάρχουν ακόμα πολλές εστίες παραβατικότητας.
«Το χάσμα συμμόρφωσης στον ΦΠΑ μειώθηκε σταθερά και σημαντικά μεταξύ 2019 και 2023, κατά περίπου 13 ποσοστιαίες μονάδες», σημειώνουν χαρακτηριστικά οι τεχνοκράτες της Κομισιόν, ενώ η τελευταία σχετική Έκθεση δείχνει περαιτέρω μείωση του “κενού” κοντά στο 5%, δηλαδή στον μέσο κοινοτικό όρο. Θετικό πρόσημο μπαίνει από την Κομισιόν και στους δείκτες συμμόρφωσης των επιχειρήσεων, καθώς σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το κενό συμμόρφωσης στον φόρο εταιρειών στην Ελλάδα ανέρχεται σε περίπου 7,7% των εισπραχθέντων εσόδων από τον φόρο εταιρειών το 2015, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ που είναι 10,9%.
Ποιο είναι το “αγκάθι”; Η συμμόρφωση των ελευθέρων
επαγγελματιών, όπου εκτιμάται ότι η φοροδιαφυγή δεν έχει αντιμετωπιστεί ακόμα
πλήρως, παρά τα νέα ψηφιακά “εργαλεία” και τις δυνατότητες διασταυρώσεων νέου
τύπου.
«Έμμεσοι δείκτες, όπως τα αποτελέσματα των ελέγχων και οι τάσεις υποδήλωσης εισοδημάτων, υποδηλώνουν ότι η φοροδιαφυγή στον τομέα του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα κατά την περίοδο 2018-2022. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους αυτοαπασχολούμενους και τους τομείς που χαρακτηρίζονται από συναλλαγές σε μετρητά και αδύναμη υποβολή στοιχείων από τρίτους», επισημαίνει η Κομισιόν. Όσον αφορά στην παραδοχή της ότι υπάρχουν ενδείξεις πως η κατάσταση έχει πρόσφατα βελτιωθεί, καθώς το δηλωθέν ακαθάριστο εισόδημα των αυτοαπασχολούμενων διπλασιάστηκε το 2023 και το 2024, δείχνει ότι πολύ δύσκολα μπορεί να αλλάξει άρδην ή και να καταργηθεί το σύστημα του τεκμαρτού εισοδήματος για τους ελεύθερους επαγγελματίες.