Αν ρίξει κανείς μια ματιά αυτή τη στιγμή στη δυτική Ευρώπη, δύσκολα θα βρει πολλές περιοχές που να έχουν γλιτώσει από το κύμα ζέστης.
Η Ευρώπη βιώνει πρωτοφανείς θερμοκρασίες ενώ βρισκόμαστε ακόμα στην άνοιξη, με τους επιστήμονες να προειδοποιούν για ακόμα πιο ακραία φαινόμενα.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η θερμοκρασία ξεπέρασε τους 35 βαθμούς Κελσίου την Τρίτη, σημειώνοντας νέο ρεκόρ για τον μήνα Μάιο. Σύμφωνα με τη Μετεωρολογική Υπηρεσία της Βρετανίας (Met Office), τέτοιες θερμοκρασίες θα θεωρούνταν ακραίες ακόμη και στην «καρδιά» του καλοκαιριού, πόσο μάλλον μέσα στην άνοιξη. «Είναι κυριολεκτικά εξωφρενικό», δήλωσε στο BBC ο Πίτερ Θορν, διευθυντής του Κέντρου Κλιματικής Έρευνας Icarus στο Πανεπιστήμιο Maynooth της Ιρλανδίας.
Και η Γαλλία βιώνει ένα πρωτοφανές κύμα καύσωνα για τόσο νωρίς μέσα στη χρονιά, σύμφωνα με τη μετεωρολογική υπηρεσία Météo-France, όπου κατοντάδες ρεκόρ θερμοκρασίας έχουν ήδη καταρριφθεί σε ολόκληρη τη χώρα.
Το ρεκόρ θερμοκρασίας Μαΐου για το νησί της Ιρλανδίας ξεπεράστηκε κατά περισσότερο από 2 βαθμούς Κελσίου, ενώ Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και Ελβετία αντιμετωπίζουν επίσης ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες για την εποχή.
Η άμεση αιτία του καύσωνα είναι ένα φαινόμενο που οι επιστήμονες αποκαλούν «θερμικό θόλο» (heat dome) — ένα σύστημα που «έχει εγκλωβιστεί» πάνω από την Ευρώπη, παγιδεύοντας τον θερμό αέρα κοντά στο έδαφος.
Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν έχουν καμία αμφιβολία ότι η κλιματική αλλαγή που προκαλείται από τον άνθρωπο — κυρίως λόγω της καύσης άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου — έχει ενισχύσει σημαντικά την ένταση αυτής της ζέστης.
Τα τελευταία 30 χρόνια, η Ευρώπη θερμαίνεται κατά 0,56 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία — περισσότερο από το διπλάσιο του παγκόσμιου μέσου όρου, σύμφωνα με την υπηρεσία κλιματικής παρακολούθησης Copernicus.
Αυτό μπορεί να μη φαίνεται μεγάλο νούμερο, όμως σε όρους κλίματος πρόκειται για τεράστια αλλαγή, αρκετή ώστε να κάνει τα ακραία κύματα ζέστης πολύ πιο έντονα.
«Όταν έχουμε καύσωνα, πλέον εκδηλώνεται με πολύ μεγαλύτερη σφοδρότητα, επειδή “χτίζεται” πάνω σε ένα ήδη θερμότερο κλίμα», δήλωσε στο BBC ο Ρίτσαρντ Μπετς, επικεφαλής έρευνας για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη Met Office και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ.
«Είμαι επιστήμονας του κλίματος εδώ και 33 χρόνια και βλέπουμε ακριβώς όσα προειδοποιούσαμε τότε. Αν και, ομολογουμένως, αυτά τα ρεκόρ είναι ίσως πιο ακραία και εμφανίζονται νωρίτερα απ’ ό,τι περιμέναμε», συμπλήρωσε.
Και η ακραία ζέστη δεν περιορίζεται μόνο στην Ευρώπη, καθώς στο Νέο Δελχί της Ινδίας η θερμοκρασία έφτασε τους 45 βαθμούς Κελσίου.
Καύσωνας στην Ευρώπη: Τα ρεκόρ θερμοκρασίας δεν καταρρίπτονται απλώς — «συντρίβονται»
Καθώς οι επιστήμονες συγκεντρώνουν δεδομένα θερμοκρασίας χρόνο με τον χρόνο, θεωρητικά τα νέα ρεκόρ θα έπρεπε να γίνονται ολοένα και πιο σπάνια — τουλάχιστον σε ένα σταθερό κλίμα.
Η λογική είναι απλή: είναι πολύ πιο πιθανό να σημειωθεί νέο ρεκόρ έπειτα από 10 χρόνια μετρήσεων παρά μετά από 100 χρόνια.
«Αν κάποιος σπάσει ένα παγκόσμιο ρεκόρ στο άλμα εις ύψος, περιμένεις να το ξεπεράσει κατά ένα εκατοστό, όχι ξαφνικά κατά 20 ή 30 εκατοστά. Το ίδιο ισχύει και για τον καιρό», εξήγησε ο Έριχ Φίσερ, καθηγητής στο Ινστιτούτο Ατμοσφαιρικής και Κλιματικής Επιστήμης του ETH Ζυρίχης.
«Αν ένα ρεκόρ καταρρίπτεται έπειτα από 100 ή 150 χρόνια μετρήσεων, θα περίμενες να ξεπεραστεί κατά ένα δέκατο του βαθμού — όχι ξαφνικά κατά δύο ή τρεις βαθμούς», πρόσθεσε.
Όμως, όταν ένα σχετικά σπάνιο καιρικό φαινόμενο, όπως ο «θερμικός θόλος», εμφανίζεται σε ένα ήδη θερμότερο κλίμα, τότε η διαφορά στα ρεκόρ μπορεί να γίνει τεράστια.
«Ζούμε σε μια περίοδο πολύ γρήγορης θέρμανσης, ειδικά στη δυτική Ευρώπη. Άρα, αν επαναληφθούν τα ίδια καιρικά φαινόμενα που βλέπαμε τη δεκαετία του 1970, δεν θα είναι απλώς λίγο πιο ζεστά — θα διαλύσουν κάθε προηγούμενο ρεκόρ», σημείωσε ο καθηγητής Φίσερ.
Ακόμη και το 2026, το ευρωπαϊκό κύμα καύσωνα αυτής της εβδομάδας δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό.
Τον Μάρτιο, περίπου το 30% των ενεργών μετεωρολογικών σταθμών στις ΗΠΑ κατέγραψαν νέα ρεκόρ θερμοκρασίας για την εποχή, σύμφωνα με την ανεξάρτητη ερευνητική ομάδα Berkeley Earth.
Ο επικεφαλής επιστήμονας της ομάδας, Ρόμπερτ Ρόντε, χαρακτήρισε τις διαφορές των νέων ρεκόρ στη δυτική Αμερική ως «εντελώς παράλογες».
Αυτά τα ακραία κύματα καύσωνα σημειώνονται σε έναν πλανήτη που είναι ήδη κατά περίπου 1,4 βαθμούς θερμότερος σε σχέση με τα τέλη του 19ου αιώνα, εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και κυρίως της καύσης ορυκτών καυσίμων.
Ωστόσο, σύμφωνα με τις σημερινές κυβερνητικές πολιτικές για το κλίμα, η υπερθέρμανση του πλανήτη θα μπορούσε να φτάσει κοντά στους 3 βαθμούς Κελσίου μέχρι το τέλος του αιώνα.
Αυτό σημαίνει αναπόφευκτα ακόμη περισσότερα ρεκόρ θερμοκρασίας — δημιουργώντας τεράστιες προκλήσεις για χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελβετία, οι οποίες δεν είναι κατασκευασμένες για τόσο ακραία ζέστη.
«Το κλίμα στο οποίο ζούμε σήμερα δεν είναι πλέον εκείνο στο οποίο μεγαλώσαμε. Τα κτίρια και οι υποδομές μας είναι τραγικά απροετοίμαστα για όσα έρχονται», προειδοποίησε η καθηγήτρια Ότο.
Μέχρι το 1990, το απόλυτο ρεκόρ θερμοκρασίας στο Ηνωμένο Βασίλειο για όλους τους μήνες ήταν οι 36,7 βαθμοί Κελσίου, που είχαν καταγραφεί το 1911.
Από τότε, το ρεκόρ έχει καταρριφθεί πολλές φορές και πλέον ανέρχεται στους 40,3 βαθμούς, που σημειώθηκαν τον Ιούλιο του 2022.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Μπετς, με την περαιτέρω επιδείνωση της κλιματικής αλλαγής, ακόμη υψηλότερες θερμοκρασίες θα αποτελούν σύντομα πραγματικό ενδεχόμενο.
«Μέχρι να μειώσουμε τις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα στο καθαρό μηδέν, ο πλανήτης θα συνεχίσει να θερμαίνεται και τα ρεκόρ θερμοκρασίας θα συνεχίσουν να καταρρίπτονται», τόνισε.
Την περασμένη εβδομάδα, η ανεξάρτητη συμβουλευτική επιτροπή της βρετανικής κυβέρνησης για την κλιματική αλλαγή προειδοποίησε ότι οι ολοένα πιο ακραίοι καύσωνες, οι ξηρασίες και οι πλημμύρες απειλούν ήδη τον βρετανικό «τρόπο ζωής» — από αθλητικές διοργανώσεις μέχρι μουσικά φεστιβάλ.
Μέχρι τα μέσα του αιώνα, περισσότερο από το 90% των υπαρχόντων κατοικιών ενδέχεται να υπερθερμαίνονται κατά τη διάρκεια ακραίων καυσώνων, σύμφωνα με την επιτροπή.
Παράλληλα, οι ελλείψεις στο δημόσιο δίκτυο ύδρευσης της Αγγλίας θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα πέντε δισεκατομμύρια λίτρα νερού ημερησίως, εξαιτίας των θερμών και ξηρών καλοκαιριών σε συνδυασμό με την αύξηση του πληθυσμού.
Η επιτροπή κάλεσε την κυβέρνηση να δώσει πολύ μεγαλύτερη προτεραιότητα στην προετοιμασία για ακραία ζέστη, προωθώντας μεταξύ άλλων την εγκατάσταση κλιματιστικών και τη θέσπιση ανώτατων ορίων θερμοκρασίας στους χώρους εργασίας για την προστασία της υγείας των πολιτών.
Και όπως απέδειξαν οι τελευταίες ημέρες, η πρόκληση της ακραίας ζέστης δεν περιορίζεται πλέον μόνο στους καλοκαιρινούς μήνες.