Η αμφιλεγόμενη μαύρη κωμωδία των Γκαστόν Ντουπράτ και Μαριάνο Κον, «Homo Sapiens?», η οποία έγινε τεράστια εμπορική επιτυχία στην Αργεντινή και προκάλεσε έντονη πολιτική αντιπαράθεση, έρχεται την Πέμπτη στις κινηματογραφικές αίθουσες.
Με τον Γκιγέρμο Φρανσέγια να ενσαρκώνει απολαυστικά δεκαέξι διαφορετικούς χαρακτήρες, η ταινία μεταφέρει στην οθόνη φιγούρες και προσωπικότητες της σύγχρονης πραγματικότητας, καυτηριάζοντας τις κοινωνικές σχέσεις και τη ζωή στις μεγαλουπόλεις. Η ταινία εμπνέεται από τις κλασικές ιταλικές κωμωδίες της δεκαετίας του ’70 και παρουσιάζει δεκαέξι αυτοτελείς μικρού μήκους ιστορίες με διαφορετικές εκδοχές τυπικών χαρακτήρων της αργεντίνικης κοινωνίας.
Η κυκλοφορία της προκάλεσε έντονη πολιτική αντιπαράθεση τόσο για το περιεχόμενό της, όσο και για το ζήτημα της κρατικής χρηματοδότησης, υπό την προεδρία του Χαβιέρ Μιλέι, ο οποίος αποθέωσε την ταινία και την παρουσίασε ως παράδειγμα της «πολιτισμικής μάχης» που δίνει εναντίον της Αριστεράς στην Αργεντινή.
Είναι οι Αργεντίνοι αλαζόνες, υποκριτές, πανούργοι, ανέντιμοι και δειλοί; Ο χαρακτήρας του ανθρώπου που προσποιείται ότι γνωρίζει πολύ περισσότερα απ’ όσα πραγματικά γνωρίζει, με την πρόθεση να εκμεταλλευτεί τον αφελή συνομιλητή του, έχει αποτελέσει θέμα αμέτρητων αστείων, ταινιών, σειρών και θεατρικών έργων.
Αυτό το στερεότυπο εμφανίζεται σε αρκετούς από τους 16 χαρακτήρες που υποδύεται ο πρωταγωνιστής. Τα σατιρικά βέλη των δημιουργών πάντως στοχεύουν και χαρακτήρες που υπερασπίζονται την κοινωνική δικαιοσύνη, την προστασία του περιβάλλοντος και τον φεμινισμό, προκαλώντας αντιδράσεις. Αυτή η επιλογή απέσπασε «χειροκροτήματα» από τον πρόεδρο Χαβιέρ Μιλέι, ο οποίος πραγματοποίησε ιδιωτική προβολή της ταινίας στην προεδρική κατοικία στα περίχωρα του Μπουένος Άιρες, μαζί με στελέχη του κόμματός του και Υπουργούς.
«Η ταινία αποκαλύπτει πολλές πτυχές της σκοτεινής και υποκριτικής ατζέντας των “woke προοδευτικών”», σχολίασε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Μην θυμώνετε με την πραγματικότητα και τα γεγονότα, προσπαθήστε να ξεφύγετε από τη μίζερη ζωή που ζείτε», πρόσθεσε.
Μιλώντας σε ένα φιλελεύθερο συνέδριο, ο Μιλέι επισήμανε ότι η ταινία αποδεικνύει πως «η κοινωνική δικαιοσύνη είναι αυταπάτη» και χωρίζει ξεκάθαρα τους Αργεντινούς σε δύο ομάδες. «Υπάρχουν οι καλοί, που βγάζουν το ψωμί τους με τους καρπούς της εργασίας τους και οι εγκληματίες, που χρησιμοποιούν το κράτος για να αποσπάσουν προσωπικό όφελος», είπε.
Αρκετοί θεατές πάντως υποστηρίζουν ότι η σαρκαστική απεικόνιση της εθνικής ιδιοσυγκρασίας είναι «porteño-centric», δηλαδή περιορισμένη στο Μπουένος Άιρες και στη μητροπολιτική περιοχή, αγνοώντας όσα συμβαίνουν στην ενδοχώρα της Αργεντινής.
Διαβάστε: Σέλβα Αλμάδα / Μισούν τη δημοκρατία αλλά εκλέγονται δημοκρατικά – Οι κοινωνίες πρέπει να αντιμετωπίσουν την ακροδεξιά
Υπάρχουν επίσης επικρίσεις για την απεικόνιση της εργατικής τάξης, ιδιαίτερα στην ιστορία του ιερέα των παραγκουπόλεων, κεντρικής μορφής στις φτωχές γειτονιές της χώρας, καθώς και για τα χαρακτηριστικά με τα οποία παρουσιάζονται γυναίκες όλων των ηλικιών, με πιο χαρακτηριστική περίπτωση την ιστορία μιας γυναίκας που φαίνεται πρόθυμη να κατηγορήσει δημόσια έναν επιχειρηματία για βιασμό εάν δεν της δώσει χρήματα.
Το Homo Sapiens έγινε η τέταρτη πιο δημοφιλής ταινία την ημέρα της πρεμιέρας της στην ιστορία του αργεντίνικου κινηματογράφου, ενώ περισσότεροι από 500.000 άνθρωποι την είδαν σε όλη τη χώρα μέσα στις πρώτες πέντε ημέρες προβολής της.
Η πρόκληση μέσω της σαρκαστικής αντιμετώπισης κοινωνικών ζητημάτων, της καρικατουρίστικης απεικόνισης διαφορετικών ομάδων και της στερεοτυπικής υποβάθμισης πολιτισμικών προβλημάτων αποτελεί κομμάτι της δημιουργικής ταυτότητας των σκηνοθετών και σε άλλες ταινίες.
«Στην Αργεντινή υπάρχει εδώ και πολύ καιρό μια σημαντική έλλειψη σταθερότητας, γενικά υπάρχει πολλή συζήτηση, πολλή αντιπαράθεση, όλα γίνονται πολύ δύσκολα, ειδικά στο να υλοποιηθούν πολιτιστικά εγχειρήματα. Αυτό είναι ένα πολύ καλό περιβάλλον για δημιουργία, γιατί μιλάμε για μια κοινωνία που είναι πάντα πολύ δυσαρεστημένη και άβολη. Όλα συζητιούνται και αμφισβητούνται και νομίζω ότι ο κινηματογράφος μας έχει κάτι από αυτό στον τόνο της διαρκούς δυσφορίας. Δεν ξέρω αν αυτό θα ήταν δυνατό αν είχαμε γεννηθεί αλλού», είπαν με αφορμή την αντιπαράθεση που ξέσπασε για την ταινία.
Ένα κόμικ επιστημονικής φαντασίας και οι αγνοούμενοι της Χούντας
Από αρκετά ΜΜΕ, το Homo Sapiens έχει παρουσιαστεί ως ο αντίθετος πόλος του El Eternauta, μιας σειράς του Netflix που βασίζεται στο ομώνυμο κόμικ επιστημονικής φαντασίας των Έκτορ Οέστερχελντ και Φρανσίσκο Σολάνο Λόπες, το οποίο δημοσιεύτηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η ιστορία εξυμνεί τη μορφή του συλλογικού ήρωα και τους δεσμούς φιλίας και αλληλεγγύης που ενώνουν μια ομάδα ανθρώπων οι οποίοι αποφασίζουν να αντιμετωπίσουν έναν άγνωστο εχθρό. Τα κοινωνικά κινήματα αγκάλιασαν την εικόνα της αργεντίνικης ταυτότητας που προσφέρει το El Eternauta και επανέφεραν τη συζήτηση για την αναζήτηση των αγνοούμενων στην Αργεντινή.
Ο αριστερός συγγραφέας του έργου και σχεδόν όλη η οικογένειά του εξαφανίστηκαν από τη δικτατορία της Αργεντινής. Κατά την περίοδο 1976–1983, η στρατιωτική χούντα της Αργεντινής εξαφάνισε ή σκότωσε περίπου 30.000 ανθρώπους, μεταξύ των οποίων τον Οέστερχελντ, τις τέσσερις κόρες του και τους τέσσερις γαμπρούς του. Μετά την πρεμιέρα της σειράς στο Netflix, οι Γιαγιάδες της Πλατείας Μαΐου (Abuelas de Plaza de Mayo) και η οργάνωση Hijos ξεκίνησαν νέα δημόσια καμπάνια.
Η ταινία Homo Sapiens άνοιξε ξανά τη συζήτηση για τη χρηματοδότηση της τέχνης στην Αργεντινή. Η κυβέρνησή του Χαβιέρ Μιλέι έχει «στραγγαλίσει» οικονομικά το Εθνικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών Τεχνών, το οποίο είναι υπεύθυνο για την προώθηση και διανομή ταινιών, ενώ έχει απολύσει και εργαζόμενους.
Προωθούμενη επικοινωνιακά από τους υποστηρικτές της ως μια εμπορική επιτυχία «ελεύθερη από κρατική εξάρτηση», αργεντίνικα ΜΜΕ παρουσίασαν στοιχεία ότι η πετυχημένη ταινία επωφελήθηκε και αυτή από δημόσια χρηματοδότηση, παρά τους επανειλημμένους ισχυρισμούς ότι κάτι τέτοιο δεν συνέβη.
«Δεν χρειάζεται να ειπωθεί πόσο τους πονά να βλέπουν μια ταινία να πετυχαίνει χωρίς κρατική χρηματοδότηση, επειδή εκθέτει πολλούς στη βιομηχανία ως αποτυχημένους», είπε ο Μιλέι μετά την πρεμιέρα.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ εφημερίδων της Αργεντινής, το Homo Sapiens υποστηρίχθηκε από πρόγραμμα δημοτικής χρηματοδότησης το 2024 με ένα γενναίο ποσό.
Οι κινηματογραφιστές της Αργεντινής προειδοποιούν εδώ και καιρό ότι η δραματική μείωση της χρηματοδότησης έχει παραλύσει τα γυρίσματα και έχει θέσει σε κίνδυνο θέσεις εργασίας.
Για τη δοκιμαζόμενη κινηματογραφική βιομηχανία της Αργεντινής, τη στιγμή που κηρύσσονται η λιτότητα και η κρίση της αγοράς, φαίνεται ότι ακόμη και η «αγαπημένη ταινία» του προέδρου έλαβε τελικά κρατική υποστήριξη.