Ο Στέφανος Παπαϊωάννου ζει τα τελευταία 18 χρόνια στα Χανιά. Αθηναίος με καταγωγή από Λέσβο, πριν από σχεδόν δύο δεκαετίες κατέβηκε στο νησί μας για ένα μεταπτυχιακό στο Πολυτεχνείο Κρήτης, ως χημικός μηχανικός από το Μετσόβιο. Ήθελε απλώς να δοκιμάσει για λίγο τη ζωή μακριά από την Αθήνα. Τελικά, τα Χανιά έγιναν σπίτι του.
Τότε η πορεία του έμοιαζε σχεδόν προδιαγεγραμμένη. Έρευνα στο Πολυτεχνείο, εξασφαλισμένη δουλειά σε εταιρεία, μια ασφαλής επαγγελματική διαδρομή με σταθερότητα και προοπτική. Όμως υπήρχε πάντα μέσα του μια ανησυχία· μια ανάγκη να γνωρίσει τον κόσμο πέρα από τα σύνορα της καθημερινότητας. Τα ταξίδια ξεκίνησαν δειλά, σε χώρες της Ευρώπης, αλλά σύντομα έγιναν τρόπος ζωής. Και τότε, στα 32 του χρόνια, ήρθε ένα γεγονός που έμελλε να αλλάξει τα πάντα.
Κατάλαβε πως η ζωή δεν περιμένει. Πως τίποτα δεν είναι πραγματικά ασφαλές και πως οι επιλογές που αξίζουν είναι εκείνες που σε κάνουν να νιώθεις ζωντανός. Έτσι άφησε πίσω του την ασφάλεια της έρευνας και ακολούθησε τον δρόμο που βαθιά μέσα του ήξερε πάντα ότι ήθελε: τα ταξίδια.
Μαυριτανία, 2021. Σαν ντόπιος με ντόπιους, πάνω σε ένα από τα μακρύτερα τρένα του κόσμου, διασχίζοντας για πάνω από 18 ώρες τη Μαυριτανική Σαχάρα από τα ορυχεία του Ζουεράτ μέχρι το λιμάνι του Νουαντιμπού. © Stefanos Papaioannou
Σήμερα έχει βρεθεί σε περίπου 90 χώρες του κόσμου (από τη Λιβερία μέχρι τον Αμαζόνιο και από την Ουκρανία μέχρι τις Φιλιππίνες και την Σιβηρία), δουλεύοντας πλέον ως ταξιδιωτικός συνοδός/φωτογράφος και εξερευνητής του ανθρώπινου κόσμου. Από εμπόλεμες περιοχές και “dark zones” μέχρι απομονωμένες κοινότητες και ξεχασμένες γωνιές του πλανήτη, οι διαδρομές του δεν έχουν επίκεντρο τον κίνδυνο αλλά τον άνθρωπο.
Σενεγάλη, 2022. Στο παραθαλάσσιο Joal-Fadiouth, οι πολύχρωμες πιρόγες επιστρέφουν από τον Ατλαντικό την ώρα του ηλιοβασιλέματος. Η ψαριά της ημέρας φτάνει στην ακτή και μαζί της συνεχίζεται η καθημερινότητα μιας κοινότητας που ζει με τον ρυθμό της θάλασσας. © Stefanos Papaioannou
Στις παραγκουπόλεις της Λιβερίας δεν αναζητούσε την αδρεναλίνη, αλλά τις ιστορίες ανθρώπων που έμαθαν να επιβιώνουν μέσα στα απομεινάρια ενός εμφυλίου. Στον Αμαζόνιο στο Περού δεν ταξίδεψε για το εξωτικό στοιχείο, αλλά για να γνωρίσει φυλές που ζουν μακριά από τον σύγχρονο κόσμο, κρατώντας ζωντανή μια διαφορετική σχέση με τη φύση και τη ζωή.
Μιανμάρ, 2018. Γιαγιά και εγγόνι στην απομακρυσμένη πατρογονική γη των Kayah, από όπου αρκετοί κάτοικοι διέφυγαν στο παρελθόν ως πρόσφυγες προς την Ταϊλάνδη. Οι χαρακτηριστικοί ορειχάλκινοι κρίκοι στο λαιμό συνδέονται με μια πρακτική που συνεχίζεται ακόμη σε ορισμένες κοινότητες. © Stefanos Papaioannou
Σε κάθε του ταξίδι, ο Στέφανος ψάχνει το ίδιο πράγμα: την αλήθεια πίσω από τις εικόνες και τα στερεότυπα. Τους ανθρώπους πίσω από τις ειδήσεις. Την καθημερινότητα εκεί όπου οι περισσότεροι βλέπουν μόνο φόβο ή απόσταση.
Χονγκ Κονγκ, 2025. Πέρα από τη λαμπερή εικόνα του Victoria Harbour, στις εργατικές συνοικίες του Χονγκ Κονγκ, πολυκατοικίες-μαμούθ υψώνονται σαν κάθετες πόλεις, φιλοξενώντας χιλιάδες ανθρώπους σε ελάχιστο χώρο. © Stefanos Papaioannou
Και ίσως τελικά αυτό να είναι και το μεγαλύτερο μάθημα της δικής του ιστορίας. Πως ένα απρόσμενο γεγονός, που λίγο έλειψε να του στοιχίσει τη ζωή, τον οδήγησε να τη ζήσει πιο συνειδητά από ποτέ. Να σταματήσει να κυνηγά την ασφάλεια και να αρχίσει να κυνηγά τις στιγμές που έχουν πραγματικό νόημα.
Γιατί, όπως ο ίδιος κατάλαβε μέσα από τη δική του διαδρομή, η ζωή δεν είναι για να την αναβάλλεις. Είναι για να τη ζεις τώρα, ακολουθώντας εκείνες τις επιλογές που σε κάνουν πραγματικά ευτυχισμένο.
Αιθιοπία, 2011. Στην κοιλάδα του Όμο, μέλη της φυλής Κάρα στέκονται πάνω από την πεδιάδα, σε έναν τόπο όπου ο χρόνος μοιάζει να κυλά διαφορετικά. © Stefanos Papaioannou
Αιθιοπία, 2012. Μέσα στους λαξευμένους βράχους της Λαλιμπέλα, πιστοί κατευθύνονται προς τις υπόσκαφες εκκλησίες, ακολουθώντας τα ίδια μονοπάτια πίστης εδώ και αιώνες. © Stefanos Papaioannou
Περού, 2014. Μαζί με το χωριό της φυλής Asháninka κατευθυνόμαστε προς το ποτάμι για το παραδοσιακό ψάρεμα, στην περιοχή VRAE, μία από τις πιο επικίνδυνες περιοχές του Περού και επί χρόνια σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω της ένοπλης σύγκρουσης και της δράσης των καρτέλ κοκαΐνης. © Stefanos Papaioannou
Τυνησία, 2019. Στη γη των Amazigh, στα νότια της Τυνησίας, μια γυναίκα διασχίζει τα στενά μιας χωμάτινης καστροπολιτείας στις παρυφές της Σαχάρας, εκεί όπου η βερβερική παρουσία παραμένει ακόμη ζωντανή. © Stefanos Papaioannou
Ουκρανία, 2024. Ρωσικά άρματα και στρατιωτικά οχήματα, λάφυρα του πολέμου, εκτεθειμένα στο κέντρο του Κιέβου. Σε μια εμπόλεμη χώρα, το ασυνήθιστο γίνεται σιγά σιγά μέρος της καθημερινότητας. © Stefanos Papaioannou
Ιστορίες ζωής – Από τις απαγορευμένες ζώνες και τα ναρκοπέδια στη Σρι Λάνκα στην εμπόλεμη ζώνη της Συρίας
Τέσσερα χρόνια μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου στη Σρι Λάνκα, το 2013, ο Στέφανος αποφάσισε να ταξιδέψει κρυφά στο βόρειο κομμάτι της χώρας, εκεί όπου ζούσε η κοινότητα των Ταμίλ και όπου ο πόλεμος είχε αφήσει πίσω του ανοιχτές πληγές. Η πρόσβαση στην περιοχή ήταν ουσιαστικά απαγορευμένη και η διαδρομή γινόταν μέσα από δρόμους γεμάτους ακόμη με νάρκες και στρατιωτικά σημάδια της σύγκρουσης.
Σρι Λάνκα, 2013. Στη γη των Ταμίλ, όπου εκτυλίχθηκε η γενοκτονία του 2009 και η τελευταία πράξη του εμφυλίου, ένα ναυάγιο παραμένει στις ακτές της βόρειας Σρι Λάνκα. Η εικόνα καταγράφεται μόλις τέσσερα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, ταξιδεύοντας κρυφά σε περιοχή απαγορευμένη τότε για τους ξένους. Σε μια γη όπου άνθρωποι που κάποτε βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα μοιράζονται πλέον τον ίδιο τόπο.
Μπενίν, 2018. Στο Πόρτο Νόβο, παιδιά και πλανόδιοι περνούν μπροστά από κτίρια αφροβραζιλιάνικης αρχιτεκτονικής, κληρονομιά ανθρώπων που επέστρεψαν από τη Βραζιλία στη Δυτική Αφρική. © Stefanos Papaioannou
Αργότερα, όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με σοβαρά προβλήματα υγείας και την αβεβαιότητα για τη ζωή του, θυμήθηκε εκείνους τους ανθρώπους και τον τρόπο που στάθηκαν απέναντι στον πόνο και την απώλεια. Όπως λέει ο ίδιος, αυτές οι εμπειρίες έγιναν ένα είδος εσωτερικού σχολείου που τον βοήθησε να αντέξει και να επαναπροσδιορίσει τι θεωρεί πραγματικά σημαντικό.
Χρόνια αργότερα, ο Ομάρ βρέθηκε να διασχίζει το Αιγαίο με ένα σαπιοκάραβο, φτάνοντας ως πρόσφυγας στη Λέσβο. Για μεγάλο διάστημα ο Στέφανος δεν γνώριζε αν ήταν ζωντανός ή νεκρός, μέχρι που τελικά έμαθε ότι είχε καταφέρει να επιβιώσει και να ξαναχτίσει τη ζωή του στη Γερμανία. Για εκείνον, αυτή η ιστορία συμπυκνώνει τη δύναμη που μπορεί να έχει ένας άνθρωπος να συνεχίζει, ακόμη κι όταν όλα γύρω του έχουν καταρρεύσει.
Συρία, 2011. Στιγμή από ένα καφενείο στην Παλμύρα, όταν η πόλη ήταν ακόμη γεμάτη ζωή και οι κάτοικοι αγνοούσαν πως λίγες ημέρες αργότερα θα ξεκινούσε ο πόλεμος που θα άλλαζε για πάντα τη χώρα. © Stefanos Papaioannou
Συρία, 2011. Στην Al Hamidiyah, την πόλη των Κρητοσύριων, απόγονοι μουσουλμάνων Κρητικών διατηρούν για γενιές ζωντανές την κρητική γλώσσα και παράδοση. Η φωτογραφία τραβήχτηκε μία ημέρα πριν από την έναρξη του πολέμου στη Συρία. © Stefanos Papaioannou
Η ευτυχία δεν είναι πια μόνο η προσωπική άνεση ή η ασφάλεια μέσα σε μια «φούσκα» αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Είναι η κατανόηση του τι συμβαίνει γύρω μας, η επαφή με τους ανθρώπους και η συνειδητοποίηση ότι ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες μπορεί να υπάρξει ανθρωπιά, αλληλεγγύη και αξιοπρέπεια.
Σιβηρία, Ρωσία, 2008. Πάνω στην παγωμένη λίμνη Βαϊκάλη, κοντά στο νησί Ολχόν, ένα σοβιετικό UAZ-452 διασχίζει τον πάγο στους -30°C, εκεί όπου ο χειμώνας καθορίζει τον ρυθμό της ζωής. © Stefanos Papaioannou
Οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων του έδωσαν δύναμη ζωής και τον έκαναν να βλέπει διαφορετικά τόσο τα δικά του προβλήματα όσο και τη θέση του μέσα στον κόσμο. Για εκείνον, ο πραγματικός πλούτος βρίσκεται τελικά στις ανθρώπινες σχέσεις, στις εμπειρίες που σε μεταμορφώνουν και στη δυνατότητα να ζεις με μεγαλύτερη επίγνωση και ουσιαστική σύνδεση με τους άλλους.
Κούβα, 2024. Πίσω από τα χρώματα του Camagüey, η καθημερινότητα συνεχίζεται μέσα σε ελλείψεις καυσίμων, φαρμάκων και βασικών αγαθών, στη σκιά του εμπάργκο. © Stefanos Papaioannou
Γκάμπια, 2022. Στο Μπανζούλ, το πνεύμα του λιονταριού Zimba εμφανίζεται στους δρόμους κατά τη διάρκεια τοπικής γιορτής, κρατώντας ζωντανή μια τελετουργική παράδοση της περιοχής. © Stefanos Papaioannou
Μαυριτανία, 2021. Στη Μαυριτανική Σαχάρα, καμηλιέρηδες οδηγούν τις καμήλες τους στα παλιά μονοπάτια των καραβανιών, ανάμεσα σε αμμόλοφους και απομονωμένες οάσεις που για αιώνες δίνουν ζωή στην έρημο. Στιγμή από την πενθήμερη πορεία μου στα μονοπάτια της Σαχάρας μαζί με έναν νομά και δύο καμήλες. © Stefanos Papaioannou
Τόγκο, 2018. Στη γη της φυλής των Ταμπέρμα, στο βόρειο Τόγκο, κάτοικοι κάθονται δίπλα στα χαρακτηριστικά σπίτια-πύργους Takienta, ανάμεσα στα πήλινα ιερά που συμβολίζουν τα πνεύματα των προγόνων. © Stefanos Papaioannou
Γουινέα-Μπισάου, 2021. Στην κακόφημη αγορά Badim της Μπισάου, ένας λαβύρινθος από στενά, παραπήγματα και κρυφές αυλές με ιερά δέντρα για τελετές voodoo. Ένας τόπος που αποκάλυπτε συνεχώς νέες γωνιές, μέχρι τη μέρα που βρέθηκα εν μέσω πραξικοπήματος. © Stefanos Papaioannou
Ινδία, 2020. Στο Τζαϊσαλμέρ, συγγενείς της νύφης τραγουδούν λυπητερά τραγούδια, ενώ η μητέρα της θρηνεί τον αποχωρισμό της κόρης της, που σύμφωνα με την παράδοση θα εγκατασταθεί στο σπίτι της οικογένειας του γαμπρού.© Stefanos Papaioannou
Λιβερία, 2023. Στη Μονρόβια, μαζί με τον επικεφαλής της μεγαλύτερης και πιο επικίνδυνης παραγκούπολης της πόλης, όπου και διέμενα, και τον αρχηγό της μαφίας που ελέγχει το κέντρο της πρωτεύουσας, ο οποίος απεικονίζεται και στο γκράφιτι πίσω μας. Μια σπάνια ματιά σε έναν κόσμο που συνήθως μένει μακριά από τα βλέμματα των ξένων.
Σενεγάλη, 2022. Στο δέλτα του Saloum, στη γη των Serer, ένα άλογο μεταφέρεται με παραδοσιακή πιρόγα προς τα νησιά. Εδώ, το νερό δεν ενώνει μόνο τόπους, αλλά και έναν τρόπο ζωής δεμένο με την αλιεία, τα όστρακα και τις παραδόσεις της κοινότητας. © Stefanos Papaioannou
*Ο Στέφανος είναι ταξιδιωτικός συνοδός, φωτογράφος. Για περισσότερες πληροφορίες στο:
www.instagram.com/vitotheglobetrotter/