Με έντονο αντιμνημονιακό αποτύπωμα, εθνοκεντρικές αναφορές και ρητορική που παρέπεμπε ευθέως στην περίοδο των «αγανακτισμένων», η Μαρία Καρυστιανού παρουσίασε από τη Θεσσαλονίκη το νέο πολιτικό της εγχείρημα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία».
Η Μαρία Καρυστιανού στην παρουσίαση του κόμματός της / Φωτογραφία Eurokinissi
Από το θέατρο Ολύμπιον, η επίσημη πρώτη του νέου κόμματος ανέδειξε μια προσπάθεια επαναφοράς πολιτικών και κοινωνικών συμβολισμών της μνημονιακής περιόδου, πλαισιωμένη από πρόσωπα και παρεμβάσεις που παρέπεμπαν στο πολιτικό κλίμα εκείνης της περιόδου.Η Μαρία Καρυστιανού έδωσε έμφαση στην κάθαρση, στη διαφάνεια και στην ενίσχυση του κράτους δικαίου και υπογράμμισε ότι ο νέος φορέας δεν αποτελείται από «επαγγελματίες πολιτικούς που φοβούνται μη χάσουν τις καρέκλες τους».
Στη Θεσσαλονίκη, και συγκεκριμένα στο θέατρο Ολύμπιον της πλατείας Αριστοτέλους, επέλεξε η Μαρία Καρυστιανού να πραγματοποιήσει την επίσημη παρουσίαση του νέου πολιτικού της φορέα, με την ονομασία «Ελπίδα για τη Δημοκρατία – Ανεξάρτητο Κίνημα Πολιτών». Η επιλογή της συμπρωτεύουσας μόνο τυχαία δεν θεωρείται από πολιτικούς παρατηρητές, καθώς η Βόρεια Ελλάδα αποτελεί διαχρονικά πεδίο ισχυρής παρουσίας συντηρητικών, πατριωτικών και εθνικιστικών ακροατηρίων, με έντονα μαζικά χαρακτηριστικά, στα οποία φαίνεται να επιχειρεί να απευθυνθεί το νέο εγχείρημα.
Η πρώτη εικόνα της εκδήλωσης αλλά και το συνολικό πολιτικό της αποτύπωμα παρέπεμπαν ευθέως σε μια προσπάθεια επαναφοράς του ύφους, της αισθητικής και της ρητορικής της μνημονιακής περιόδου. Αντισυστημικός λόγος, επίκληση στη λαϊκή αγανάκτηση, έντονες αναφορές στην «παρακμή» της χώρας, στην «απαξίωση των θεσμών» και στην ανάγκη «εθνικής αφύπνισης» συγκρότησαν το βασικό πολιτικό πλαίσιο της βραδιάς. Το αφήγημα κινήθηκε σε μεγάλο βαθμό στη λογική των «αγανακτισμένων» της δεκαετίας της κρίσης, εμπλουτισμένο όμως με πιο έντονα εθνοκεντρικά χαρακτηριστικά.
Αντιμνημονιακή, συμβολική παρουσία στο Ολύμπιον με την Κατερίνα Μουτσάτσου
Ενδεικτική του κλίματος ήταν η επιλογή της Κατερίνας Μουτσάτσου ως κεντρικού προσώπου της παρουσίασης. Η ηθοποιός και τραγουδίστρια, η οποία είχε συνδεθεί συμβολικά με την αντιμνημονιακή περίοδο μέσα από το viral βίντεο «Είμαι Ελληνίδα» το 2012 ως απάντηση στην κριτική που δεχόταν τότε η Ελλάδα από ξένα μέσα και ευρωπαϊκούς κύκλους, εμφανίστηκε ως παρουσιάστρια-έκπληξη δίπλα στον γνωστό δημοσιογράφο Θανάση Αυγερινό. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης προβλήθηκε και το παλιό βίντεο της ίδιας, επαναφέροντας εικόνες και συναισθήματα της περιόδου της βαθιάς οικονομικής κρίσης. Η παρουσία της είχε και πρόσθετο πολιτικό συμβολισμό, καθώς στο παρελθόν είχε υπάρξει υποψήφια με το ΕΠΑΜ του Δημήτρη Καζάκη, κόμμα που είχε ταυτιστεί με την αντιμνημονιακή περίοδο και θέσεις υπέρ εθνικού νομίσματος και εξόδου από το ευρώ, στοιχείο που ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τους παραλληλισμούς με το πολιτικό κλίμα της μνημονιακής περιόδου.
Η ίδια η Μουτσάτσου φρόντισε να ενισχύσει αυτό το πολιτικό στίγμα. Από το βήμα του Ολύμπιον έκανε λόγο για μια χώρα που «ζει σε μια μόνιμη κατάσταση μνημονίων», ζητώντας «καθαρούς ανθρώπους» στη δημόσια ζωή, ενώ συνέδεσε τη δημοκρατία με την ανάγκη εθνικής και θεσμικής ανασυγκρότησης. Παράλληλα, αναφέρθηκε στις Ένοπλες Δυνάμεις και στον ρόλο τους «σε μια χώρα με Δημοκρατία», σε μια αποστροφή που χειροκροτήθηκε ιδιαίτερα από το κοινό.
Το εθνοκεντρικό στοιχείο της βραδιάς ενισχύθηκε και από τις παρεμβάσεις ομογενών που προβλήθηκαν μέσω βίντεο πριν από την ομιλία της Μαρίας Καρυστιανού. Οι τοποθετήσεις κινήθηκαν από την έντονα αντισυστημική ρητορική μέχρι σαφείς εθνικιστικές αναφορές, με επίκληση στους ήρωες του 1821, στον Ιωάννη Καποδίστρια «που δεν κατάφερε να αλλάξει την Ελλάδα», αλλά και χαρακτηρισμούς περί «εθνικών προδοτών», «δωσίλογων» και «ραγιάδων» για τις πολιτικές ηγεσίες που -όπως ειπώθηκε- οδήγησαν τη χώρα σε οικονομική και ηθική παρακμή. Σε αρκετές παρεμβάσεις κυριάρχησε η αντίληψη ότι η Ελλάδα τελεί εδώ και χρόνια υπό ένα καθεστώς πολιτικής εξάρτησης και εθνικής υποχώρησης.
«Ήρθε η ώρα να πληρώσουν»: Ο Αυγερινός παρουσίασε το νέο πολιτικό κόμμα
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η παρουσία του Θανάση Αυγερινού, ο οποίος εμφανίζεται πλέον ως ένας από τους πιο στενούς συνεργάτες της Καρυστιανού και είχε ρόλο παρουσιαστή και πολιτικού συντονιστή της εκδήλωσης. Από το βήμα του Ολύμπιον υιοθέτησε σκληρή ρητορική, δηλώνοντας ότι «όσοι εγκλημάτησαν ήρθε η ώρα να πληρώσουν», αναφερόμενος στην υπόθεση των Τεμπών αλλά και στην ανάγκη «κάθαρσης».
Ο Αυγερινός εξαπέλυσε, παράλληλα, επίθεση και κατά του Αλέξη Τσίπρα, αναφερόμενος εμμέσως στις συζητήσεις περί πολιτικής επιστροφής του πρώην πρωθυπουργού. «Εδώ δεν γίνεται rebranding αλλά branding», είπε χαρακτηριστικά, επιχειρώντας να διαφοροποιήσει το εγχείρημα Καρυστιανού από προηγούμενες εκδοχές του αντιμνημονιακού χώρου και να παρουσιάσει το νέο κόμμα ως αυθεντική κοινωνική έκφραση και όχι ως ανακύκλωση του παλιού πολιτικού προσωπικού.
«Ελπίδα για τη Δημοκρατία»: Η παρουσίαση του νέου πολιτικού εγχειρήματος
Η ίδια η Μαρία Καρυστιανού εμφανίστηκε μέσα σε κλίμα έντονης συναισθηματικής φόρτισης. Η είσοδός της στο Ολύμπιον συνοδεύτηκε από χειροκροτήματα και συνθήματα, ενώ στην ομιλία της επιχείρησε να παρουσιάσει το νέο πολιτικό εγχείρημα ως έκφραση μιας κοινωνικής αφύπνισης απέναντι στο πολιτικό σύστημα. «Σήμερα γεννιέται η “Ελπίδα για τη Δημοκρατία”», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως «υπάρχει μια στιγμή στην ιστορία κάθε έθνους, κάθε λαού, όπου η σιωπή γίνεται φωνή. Και πιστεύω ότι αυτή η στιγμή έφτασε για την Ελλάδα». Παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως πρόσωπο εκτός παραδοσιακής πολιτικής, είπε: «Δεν μεγάλωσα μέσα σε κομματικούς μηχανισμούς, δεν ανήκω σε πολιτικές οικογένειες, δεν έζησα από την πολιτική. Στέκομαι εδώ σήμερα ως μια μητέρα, ως μια πολίτης αυτής της χώρας, ως μια παιδίατρος που ζει μόνο από τη δουλειά της».
Στο ίδιο πλαίσιο υποστήριξε ότι «το υγιές κομμάτι της Ελλάδας έχει αφυπνιστεί και έχει ήδη ενωθεί». «Δεν είναι κανονικότητα μια μάνα να φοβάται όταν το παιδί της μπαίνει σε ένα τρένο. Δεν είναι κανονικότητα ένας νέος άνθρωπος να θεωρεί δεδομένο ότι θα φύγει στο εξωτερικό για να ζήσει με αξιοπρέπεια. Δεν είναι κανονικότητα να εργάζεσαι μια ζωή και να μη μπορείς να ζήσεις την οικογένειά σου. Δεν είναι κανονικότητα ηλικιωμένοι άνθρωποι να μετρούν τα φάρμακά τους. Δεν είναι κανονικότητα οι ισχυροί να αισθάνονται ανέγγιχτοι», ανέφερε.
Αναφερόμενη ειδικότερα στην τραγωδία των Τεμπών, είπε ότι «στα Τέμπη δεν χάθηκαν μόνο παιδιά» αλλά ότι «συγκρούστηκε η αλήθεια με ένα ολόκληρο σύστημα. Το καλό με το κακό. Η ζωή με το κέρδος». Όπως ανέφερε, η υπόθεση αποκάλυψε «ένα παλαιό σύστημα αλαζονείας, ένα μόνιμο σύστημα αδιαφάνειας, ένα σαθρό σύστημα που έμαθε να λειτουργεί χωρίς ευθύνη, χωρίς έλεγχο και χωρίς λογοδοσία». Παράλληλα, σημείωσε ότι όταν οι συγγενείς των θυμάτων «ύψωσαν τη φωνή τους», συνάντησαν «κοροϊδία», «εμπόδια», «σκοτεινούς μηχανισμούς» και «τη λυσσαλέα προσπάθεια να μη μάθει ποτέ η κοινωνία την αλήθεια».
Κλείνοντας το συγκεκριμένο κομμάτι της ομιλίας της, η Καρυστιανού υποστήριξε ότι το νέο κόμμα «δεν γεννιέται ως ένα παλαιού τύπου κόμμα εξουσίας ή ένας ακόμα μηχανισμός», αλλά «ως ανάγκη της κοινωνίας, ως ανάγκη να επιστρέψει η πολιτική στους πολίτες, να εδραιωθεί η δημοκρατία στην ουσία της, να επιστρέψει η δικαιοσύνη εκεί που της αρμόζει, πάνω από όλους και για όλους». Σήμερα η ίδια πρόκειται να μεταβεί στον Άρειο Πάγο προκειμένου να καταθέσει τα απαραίτητα έγγραφα για την ίδρυση του νέου κόμματος.
Κεντρικό ρόλο στην παρουσίαση είχε και η ίδια η ιδρυτική διακήρυξη του κινήματος, η οποία αποτύπωσε με σαφήνεια το ιδεολογικό στίγμα του νέου φορέα. Στο κείμενο γίνεται λόγος για ένα κίνημα που «γεννήθηκε μέσα από τα σπλάχνα της κοινωνίας» απέναντι στη «διαφθορά», την «αδιαφάνεια» και την «υποθήκευση του μέλλοντος της χώρας». Η τραγωδία των Τεμπών παρουσιάζεται ως το γεγονός που αφύπνισε τους πολίτες και ανέδειξε τις «χρόνιες παθογένειες» του κράτους και της πολιτικής ζωής.
Η διακήρυξη δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη αποκατάστασης του κράτους δικαίου και της «λαϊκής κυριαρχίας», ενώ υιοθετεί έντονα αντισυστημικό ύφος απέναντι στο πολιτικό προσωπικό της Μεταπολίτευσης. Στο κείμενο γίνεται αναφορά σε «κοινωνική αδικία», «διαπλοκή», «αναξιοκρατία» και «κοινωνική παρακμή», ενώ υποστηρίζεται ότι οι πολίτες πρέπει να αποκτήσουν ξανά ενεργό ρόλο απέναντι σε ένα πολιτικό σύστημα που «τους απαξίωσε».
Ιδιαίτερα έντονο είναι το στοιχείο της «κάθαρσης», καθώς η διακήρυξη μιλά για μηδενική ανοχή στη διαφθορά, για πλήρη έλεγχο των δημόσιων συμβάσεων, για έλεγχο της διαχείρισης ευρωπαϊκών και κρατικών κονδυλίων και για αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Παράλληλα ζητείται κατάργηση προνομίων και «ακαταδίωκτων», ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και σαφής διάκριση των εξουσιών.
Το οικονομικό σκέλος της διακήρυξης κινείται επίσης σε έντονα αντιμνημονιακή λογική. Περιλαμβάνει αναφορές στην ανάγκη παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας, στήριξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, καταπολέμησης των τραπεζικών προνομίων και προστασίας της πρώτης κατοικίας. Το κείμενο επιτίθεται στις τράπεζες, στα funds και στους servicers, κάνοντας λόγο για «αισχροκέρδεια» και για προνομιακή μεταχείριση ισχυρών οικονομικών παραγόντων εις βάρος των πολιτών.
Παράλληλα, η ιδρυτική διακήρυξη περιέχει έντονα εθνοκεντρικά χαρακτηριστικά. Υπάρχουν αναφορές στην ανάγκη υπεράσπισης της εθνικής κυριαρχίας, της πολιτισμικής ταυτότητας της χώρας και της «ανεξάρτητης πορείας» της Ελλάδας στη διεθνή σκηνή. Το κείμενο τονίζει ότι η Ελλάδα «δεν πρέπει να λειτουργεί ως ακολούθημα ξένων εταίρων», ενώ γίνεται ειδική μνεία στην ενίσχυση της άμυνας, της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και της προστασίας των συνόρων.
Αναφορές υπάρχουν ακόμη στην προστασία της ελληνικής οικογένειας, στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, στην ανασυγκρότηση της δημόσιας παιδείας και υγείας, αλλά και στην προστασία της ελληνικής υπαίθρου και των εθνικών φυσικών πόρων.
Η εικόνα της εκδήλωσης παρέπεμψε σε μια προσπάθεια συγκρότησης πολιτικού χώρου που συνδυάζει την κοινωνική δυσαρέσκεια της μεταμνημονιακής εποχής με ένα έντονα πατριωτικό και εθνοκεντρικό αφήγημα. Με αναφορές στη δημοκρατία, στην «εθνική αξιοπρέπεια», στην κοινωνική αδικία, αλλά και με σαφείς αιχμές απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο, η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» εμφανίζεται να διεκδικεί πολιτικό χώρο κυρίως ανάμεσα σε πολίτες που τα τελευταία χρόνια κινούνται ανάμεσα στην αντισυστημική ψήφο, τον κοινωνικό συντηρητισμό και την απογοήτευση από τα παραδοσιακά κόμματα.