Το πολυτελές κρουαζιερόπλοιο, οι ανεπιθύμητοι «ξένοι» και οι θεωρίες συνωμοσίας πίσω από την καταστροφή του. Περισσότεροι από 800 άμαχοι σκοτώθηκαν στις αρχές Ιουλίου του 1940, όταν ένα γερμανικό υποβρύχιο των ναζί τορπίλισε στα ανοικτά της Ιρλανδίας το Arandora Star, ένα πρώην πολυτελές κρουαζιερόπλοιο που είχε επιταχθεί για πολεμική χρήση.
Οι επιβάτες του ήταν Γερμανοί, Αυστριακοί και Ιταλοί κρατούμενοι – θεωρούμενοι «εχθροί» από την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου – οι οποίοι απελαύνονταν στον Καναδά.
Ο λόγος που οι ναζί βύθισαν το συγκεκριμένο πλοίο δεν έχει ποτέ εξηγηθεί πλήρως.
Ωστόσο, η βύθιση του Arandora Star παραμένει ένα από τα λιγότερο γνωστά εγκλήματα πολέμου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το Arandora Star ήταν ένα πολυτελές κρουαζιερόπλοιο πρώτης θέσης, κατασκευασμένο το 1927 από την εταιρεία Cammell Laird Company Ltd, στο Birkenhead, κοντά στο Λίβερπουλ. Ήταν ένα από τα πιο γνωστά πλοία στον κόσμο εκείνη την εποχή, σύμφωνα με άρθρο στο The Conversation.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, το Arandora, όπως πολλά εμπορικά πλοία, τέθηκε στη διάθεση της βρετανικής κυβέρνησης. Υπό τη διοίκηση του πλοιάρχου E.W. Moulton, το Arandora διατάχθηκε να μεταφέρει Γερμανούς, Αυστριακούς και Ιταλούς κρατούμενους από το Λίβερπουλ στον Καναδά.
Περισσότεροι από 1.600 άνδρες αναγκάστηκαν να επιβιβαστούν στο πλοίο, το οποίο στην πραγματικότητα είχε σχεδιαστεί για να μεταφέρει 500. Οι κρατούμενοι στριμώχτηκαν κάτω από τα καταστρώματα και οι έξοδοι φυλάσσονταν με συρματόπλεγμα.
Στις 2 Ιουλίου 1940 – το πρωί μετά την αναχώρησή του – το Arandora χτυπήθηκε από τορπίλη γερμανικού υποβρυχίου, 100 μίλια βορειοδυτικά της Ιρλανδίας.
Περίπου 805 άνδρες, πάνω από το 50% του συνολικού αριθμού που πνίγηκαν, ήταν Ιταλοί. Περίπου 100 Βρετανοί στρατιώτες και μέλη του πληρώματος έχασαν επίσης τη ζωή τους, συμπεριλαμβανομένου του πλοιάρχου.
Διαβάστε: Στέλιος Κούλογλου / H μανία των Ναζί με τη φωτογραφία και o «Γεννημένος δυό φορές»
Ένας Βρετανός ναύτης είπε στον Τύπο το 1940 ότι το Arandora Star έγειρε στο πλάι και βυθίστηκε, παρασύροντας τους επιβαίνοντες. «Όταν το πλοίο εξαφανίστηκε», είπε ο ναύτης, «υπήρχαν εκατοντάδες άνδρες στα καταστρώματά του. Ένα σύννεφο ατμού υψώθηκε στον αέρα, και η αναρρόφηση τράβηξε σχεδίες και ανθρώπους στον βυθό».
Αλλά οι τραυματικές τελευταίες στιγμές του πλοίου ήταν μόνο η αρχή της ιστορίας για τις οικογένειες όσων εμπλέκονταν.
Ο Vincenzo Margiotta είναι τρίτης γενιάς Ιταλός που ζει στο Λίβερπουλ και ο παππούς του κρατήθηκε και πέθανε στο Arandora Star. Η οικογένεια του παππού του μετανάστευσε στη Σκωτία στις αρχές του 20ού αιώνα από την πόλη Λάτσιο και δημιούργησε επιχειρήσεις στον χώρο της εστίασης.
«Τα πράγματα ήταν υπέροχα. Η ζωή ήταν καλή», είπε – μέχρι το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά την κήρυξη πολέμου από τον Μουσολίνι, στις 10 Ιουνίου 1940, αντι-ιταλικά αισθήματα ξέσπασαν μεταξύ των Βρετανών πολιτών.
Περίπου 4.500 Ιταλοί άνδρες ηλικίας 16 έως 70 ετών με λιγότερα από 20 χρόνια παραμονής στη Βρετανία διατάχθηκαν να τεθούν υπό κράτηση, συμπεριλαμβανομένου του παππού του Margiotta.
Η έρευνα έχει δείξει ότι οι Ιταλοί κρατούμενοι θεωρούνταν οι πιο «επικίνδυνοι χαρακτήρες». Απελάθηκαν παρόλο που ο βαθμός πίστης τους στους φασίστες δεν είχε αξιολογηθεί.
Η κοινή γνώμη στο Ηνωμένο Βασίλειο αρχικά ήταν υπέρ της κράτησης των «ξένων εχθρών». Ωστόσο, μετά την τραγωδία του Arandora Star – και ως αποτέλεσμα εκστρατειών από διάφορα μέλη του κοινοβουλίου – η κοινή γνώμη άλλαξε και υποστήριξε την απελευθέρωση των κρατουμένων. Τελικά, οι κρατούμενοι μπορούσαν να υποβάλουν αίτηση για αποφυλάκιση και πολλοί από αυτούς υπηρέτησαν στις ένοπλες δυνάμεις.
Διαβάστε: Καισαριανή / Ένα μοναδικό ντοκουμέντο για τον «ψηλό» με το λευκό πουκάμισο
Με τα χρόνια, ο Margiotta άκουσε πολλές ιστορίες για το τι συνέβη στον παππού του. Η επίσημη αφήγηση ήταν και παρέμεινε ασαφής. Γιατί, για παράδειγμα, κανένα από τα πλοία δεν είχε σήμανση ότι μετέφερε αιχμαλώτους πολέμου; Αντίθετα, τα πλοία αυτά απέπλεαν χωρίς συνοδεία και κινούνταν με ζιγκ-ζαγκ πορεία – καθιστώντας τα προφανείς στόχους για τα γερμανικά υποβρύχια.
Η έρευνα έδειξε επίσης ότι οι συγγενείς των κρατουμένων δεν ενημερώθηκαν για την καταστροφή του Arandora για εβδομάδες και μόνο ορισμένες οικογένειες έλαβαν ειδοποίηση «αγνοείται, θεωρείται πνιγμένος» τον Απρίλιο του 1941, όταν ο κατάλογος αγνοουμένων του Υπουργείου Εσωτερικών οριστικοποιήθηκε.
Κατά συνέπεια, οι αναμνήσεις που μεταδίδονταν προφορικά μεταξύ μελών της οικογένειας και της κοινότητας ήταν οι κύριες πηγές που είχε αυτή η ομάδα στη διάθεσή της.
Ο Margiotta είπε: «Η γνώση μου για το περιστατικό προέρχεται από ιστορίες που άκουγα στο τραπέζι από άλλες οικογένειες», προσθέτοντας:
«Κάποιος έσπρωξε τον παππού μου από το πλοίο και του είπε να πηδήξει στο νερό. Φοβόταν, καθώς δεν ήξερε να κολυμπά – ούρλιαζε από απελπισία για ό,τι συνέβαινε γύρω του και μετά δεν τον ξαναείδε κανείς».
Αυτός ο προφορικός τρόπος μετάδοσης αναμνήσεων συνέβαλε σε εικασίες και μυστήριο γύρω από το πλοίο. Η βύθιση έχει αποτελέσει αντικείμενο διαφορετικών αφηγήσεων μέσα στα χρόνια.
Διαβάστε: Ναζί / Το Ολοκαύτωμα της Τέχνης
Ο Margiotta είπε ότι οι θεωρίες συνωμοσίας περιλάμβαναν «ιστορίες ότι μετέφερε ράβδους χρυσού στον Καναδά για να χρηματοδοτήσει το πολεμικό ταμείο του Ηνωμένου Βασιλείου, ότι μετέφερε στρατιώτες· πολλές ιστορίες. Όλες έχουν αποδειχθεί αβάσιμες. Αλλά υποθέτω ότι υπάρχει κάπου μια ιστορία που πρέπει να αποκαλυφθεί».
Είναι προφανές ότι η έλλειψη επίσημων πληροφοριών και αρχείων δημιούργησε αίσθημα αδικίας στους συγγενείς και στους απογόνους για την απώλεια αμάχων.
Όπως είπε ο Margiotta στο τέλος της συνέντευξής: «Γιατί ο εχθρός θα ήθελε να τορπιλίσει ένα τέτοιο πλοίο; Γιατί ένα πεντάστερο κρουαζιερόπλοιο τορπιλίστηκε; Υπάρχουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα».