Είναι που υπάρχει κάτι ακόμα πιο μικρό κι από το θάνατο, αυτό που σβήσαμε με τη γομολάστιχα των παιδιών, στον μαυροπίνακα της Ιστορίας, η Ιστορία, η τελευταία μας ψευδαίσθηση.
Όταν έκανε κρύο στα μη ζεσταμένα σπίτια μας, ζεσταινόμασταν με τη μνήμη των προγόνων μας, σκεφτόμασταν ότι οι προπάπποι μας ήταν ημίθεοι.
Οπωσδήποτε. Τίποτα λιγότερο. Όμως τελικά ήρθαν, οι αλήτες, να αφανίσουν, με οβίδες, να μας πουν ότι πολύ απλά δεν υπήρχαμε. Άρχισαν λοιπόν από τα λιόδεντρα, συνέχισαν με τους δενδρόκηπους, ύστερα με τις πολυκατοικίες, κι όταν όλα όσα απαριθμήσαμε είχαν πια εξαφανιστεί, έριξαν ανάκατα παιδιά, γέρους και νιόπαντρους, νεκρούς ή ημιθανείς, σε τάφο ομαδικό, και παράχωσαν τα πάντα, κι όλα αυτά για να πουν στον κόσμο των νεκροζώντανων ότι δεν υπήρχαμε, ότι δεν είχαμε υπάρξει ποτέ και πως έτσι, λοιπόν, δικαίως… μας εξολόθρευσαν.
(Τζενίν, εκδόσεις Άγρα, μετάφραση από τα Γαλλικά Σπύρος Γιανναράς).
Η Ετέλ Αντνάν, σημαντική ποιήτρια και εικαστικός και δημοσιογράφος από τον Λίβανο που έφυγε από τη ζωή το 2021, έγραψε το ποίημα «Τζενίν», από το οποίο είναι παρμένο το παραπάνω απόσπασμα, για την ομώνυμη μικρή πόλη στη Δυτική Όχθη του Ιορδάνη, εμβληματική της Παλαιστινιακής Αντίστασης. Είναι πεδίο μάχης ήδη από τη Νάγκμπα του 1948, τη βίαιη εκδίωξη των Παλαιστινίων από τις εστίες τους και την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ.
Το ποίημα γράφτηκε όμως μετά τη μάχη της Τζενίν το 2002, αφού είχαν αποτύχει οι συμφωνίες του Όσλο, στη διάρκεια της δεύτερης παλαιστινιακής Ιντιφάντα, την οποία ο ιστορικός ηγέτης της παλαιστινιακής επανάστασης Γιασέρ Αραφάτ ονόμασε «νέα μάχη του Στάλινγκραντ». Τιμώντας τη μάχη του 2002, υψώθηκε στην Τζενίν παλαιστινιακό μνημείο των νεκρών μαχητών. Η Τζενίν, έζησε πάλι το καλοκαίρι του 2023, μαζική εισβολή του ισραηλινού στρατού, όμως τα ποιήματα της δεν είναι μόνο γι’ αυτό τον λόγο τραγικά επίκαιρα.
Μετά τη γενοκτονία στη Γάζα, οι βάρβαρες επιθέσεις του Ισραήλ στη χώρα της δεν μπορούν παρά να μας θυμίσουν την επιμονή της να μιλά μέσα από την ποίηση της και την πεζογραφία της για τις πληγές του πολέμου με μια γλώσσα που έδειχνε τον εχθρό με το δάχτυλο την ώρα που αποτύπωνε την απελπισία με μια λογοτεχνία σπουδαία.
Το ίδιο και κάνει και στην πεζογραφία της, χαρακτηριστικό δείγμα το πεζογράφημα της «Σιττ Μαρί-Ροζ» (μτφρ. Λίζυ Τσιριμώκου, εκδ. Άγρα) για το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου στη Βηρυτό, τον Απρίλιο 1975. Ένα πολιτικό αντιπολεμικό βιβλίο, που μοιάζει να το υπαγορεύει η δημοσιογραφική πλευρά της μέσα από το μέτωπο του πολέμου. «Πώς να γιατρέψεις τη μνήμη;» αναρωτιόταν η Ετέλ Αντνάν στο βιβλίο αυτό «Η ηχώ ξαμολάει τον ήχο του κανονιού στη θαλάσσια έκταση» έγραφε για την εμπόλεμη Βηρυτό, εικόνα που μοιάζει ξανά σημερινή την ισοπέδωση από το Ισραήλ ολόκληρων γειτονιών της ιστορικής πόλης.
Αν όμως κάποια φράση της επικαιροποιείται ιδιαίτερα σήμερα είναι εκείνη από το βιβλίο της «Περί Πόλεων και γυναικών» (μτφρ. B. Τομανάς, Νησίδες)
«H Βηρυτός είναι ένας καλός τόπος για να συλλογιστούμε την κατάσταση του κόσμου».
Η Ετέλ Αντνάν (Etel Adnan) γεννήθηκε το 1925 και μεγάλωσε στη Βηρυτό του Λιβάνου. Η μητέρα της ήταν Ελληνίδα από τη Σμύρνη και ο πατέρας της υψηλόβαθμος Οθωμανός αξιωματούχος από τη Δαμασκό.
Σπούδασε φιλοσοφία στη Σορβόννη, το Μπέρκλεϋ και το Χάρβαρντ. Από το 1958 έως το 1972 δίδαξε φιλοσοφία. Έγινε ζωγράφος. Χάρη στη συμμετοχή της στο κίνημα των ποιητών ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, άρχισε να γράφει ποιήματα Το 1972 επέστρεψε στη Βηρυτό και εργάστηκε ως πολιτιστική συντάκτρια. Έμεινε στον Λίβανο ώς το 1976. Το 1978 το πεζογράφημά της Sitt Marie Rose δημοσιεύθηκε στο Παρίσι από τις Éditions des Femmes.
Ποιήματά της έχουν μελοποιηθεί από σύγχρονους συνθέτες και έχουν παρουσιαστεί σε διεθνή φεστιβάλ. Έργα της για το θέατρο έχουν «ανέβει» σε όλο τον κόσμο. Μεταξύ άλλων, έγραψε για τον Αμερικανό σκηνοθέτη Bob Wilson το γαλλικό κείμενο τής πολύγλωσσης όπερας «Civil wars» (εμφύλιοι πόλεμοι).
Το ποίημά της «Τζενίν» διασκευάστηκε και παρουσιάστηκε στο Θέατρο Άττις, στην Αθήνα, το 2006. Έργο της βασισμένο στο ποίημα «To Be In a Time of War», με κείμενα του Heiner Müller, παρουσιάστηκε στο Forum Freies Theater στο Ντύσσελντορφ, το Βερολίνο και τη Βηρυτό το 2011. Συμμετείχε με το εικαστικό της έργο στη 13η Documenta, στο Κάσσελ της Γερμανίας, το 2012. Το 2016 παρουσιάστηκε αναδρομική έκθεση του έργου της στο Institut du monde arabe στο Παρίσι. Στη 14η documenta, στην Αθήνα, το 2017, στο πλαίσιο του προγράμματος κινηματογραφικών ταινιών με τίτλο «Κείμενα», παρουσιάστηκε από την ΕΡΤ2 το ντοκυμαντέρ Σμύρνα ( Ismyrna / Ismyrne ), σε σκηνοθεσία Ιωάννας Χατζηθωμά και Khalil Joreige, όπου η σκηνοθέτις συνομιλεί με την Ετέλ Αντνάν για την κοινή τους καταγωγή από τη Σμύρνη.
Οι σημαντικότερες διακρίσεις της περιλαμβάνουν: Βραβείο France-Pays Arabes για το Sitt Marie-Rose (1977)· Arab American Book Award για το σύνολο του έργου της και PEN Oakland Award για το Master of the Eclipse (2010)· California Book Award for Poetry για τη συλλογή Sea and Fog και Lambda Literary Award για το σύνολο του έργου της ως ομοφυλόφιλης συγγραφέως (2013). Το 2014 χρίστηκε Ιππότης των Γραμμάτων και των Τεχνών της Γαλλικής Δημοκρατίας.