Σε μια κίνηση που αναμένεται να προκαλέσει ευρεία συζήτηση και σίγουρα μεγάλες αντιδράσεις, η κυβέρνηση προχωρά στη νομοθετική ρύθμιση για τον αποκλεισμό των ανηλίκων κάτω των 15 ετών από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat (όλα τα κοινωνικά δίκτυα που έχουν γίνει ουσιαστικά δεύτερη φύση για τις νεότερες γενιές) τίθενται στο επίκεντρο μιας εθνικής στρατηγικής για την προστασία των παιδιών από τον ψηφιακό εθισμό.
Δείτε live την κοινή Συνέντευξη Τύπου για το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media από τους Υπουργούς Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου και Επικρατείας Άκη Σκέρτσο:
Πριν από λίγο ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε ο ίδιος μέσω βίντεο στα… social media και απευθυνόμενος προς τα νέα παιδιά (με ανάλογο ύφος) τα μέτρα που θα λάβει η κυβέρνηση για την προστασία των ανήλικων παιδιών κάτω των 15 ετών από τον εθισμό και τη χρήση των κοινωνικών δικτύων.
Συγκεκριμένα ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε:
«τα τελευταία χρόνια μιλάω με αρκετούς γονείς που μου λένε περίπου ότι το παιδί δεν κοιμάται καλά, αγχώνεται εύκολα, είναι συνεχώς στο κινητό. Πολλά παιδιά λένε ότι κουράζονται από τη σύγκριση και τα σχόλια. Η επιστήμη είναι σαφής: Όταν ένα παιδί περνάει ώρες μπροστά από μια οθόνη το μυαλό δεν ξεκουράζεται. Στόχος μας είναι να πιέσουμε και την ΕΕ προς αυτή την κατεύθυνση» πρόσθεσε πρωθυπουργός.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης απευθυνόμενος στα παιδιά ανάφερε: «τώρα είμαι σίγουρος ότι οι πολλοί μικρότεροι θα θυμώσετε μαζί μου, αν ήμουν στην ηλικία σας ίσως το ίδιο θα ένιωθα κι εγώ, αλλά ο ρόλος μας δεν είναι να είμαστε ευχάριστοι. Αλλά ακόμα κι αν διαφωνείτε, θέλω απλά να το σκεφτείτε και να το συζητήσετε με τις φίλες και τους φίλους σας. Αν κάτι μας κάνει να αισθανόμαστε αγχωμένοι, χειρότερα ή λιγότερο καλοί από αυτό που πραγματικά είμαστε, τότε αξίζει να μπει ένα φρένο. Ο στόχος μας δεν είναι να σας απομακρύνουμε από την τεχνολογία η οποία μπορεί να είναι πηγή έμπνευσης, γνώσης και δημιουργίας» κατέληξε ο πρωθυπουργός.
Στη συνέχεια εξήγησε γιατί λαμβάνεται το μέτρο σημειώνοντας: «ο εθιστικός σχεδιασμός ορισμένων εφαρμογών το μοντέλο κέρδους που βασίζεται στη δική σας προσοχή, στον πόσο καιρό περνάτε εσείς μπροστά στην οθόνη του κινητού και στερεί τη δική σας αθωότητα και ελευθερία κάπου πρέπει να σταματήσει»
Απευθυνόμενος τέλος στους γονείς ο Κυριάκος Μητσοτάκης σημείωσε: «Κανένας νόμος δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη δική σας παρουσία. Η πολιτική αυτή είναι απλά ένα εργαλείο για να σας βοηθήσει. Ειλικρινά πιστεύω ότι σε λίγα χρόνια θα το δούμε όλοι ως κάτι θετικό και αυτονόητο»
Υπενθυμίζεται ότι σήμερα στις 13:00, θα πραγματοποιηθεί κοινή συνέντευξη Τύπου για το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για την πρόσβαση των ανήλικων στα social media από τους Υπουργούς Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου και Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Το νομοσχέδιο, που βρίσκεται στα σκαριά εδώ και μήνες, εισάγει το λεγόμενο σύστημα «ψηφιακού κόφτη»: υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας για όσους θέλουν να εγγραφούν ή να παραμείνουν ενεργοί στις πλατφόρμες, με το όριο να τίθεται στα 15 έτη.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι παιδιά από την Τρίτη Γυμνασίου και κάτω δεν θα έχουν πρόσβαση στα δημοφιλή κοινωνικά δίκτυα.
Κεντρικό εργαλείο της επαλήθευσης αναμένεται να αποτελέσει το Kids Wallet, η εφαρμογή που έχει ήδη αναπτυχθεί από το ελληνικό Δημόσιο και χρησιμοποιείται ευρέως για γονικό έλεγχο της διαδικτυακής δραστηριότητας.
Οι πλατφόρμες που επιθυμούν να συμμορφωθούν μπορούν να ενσωματώσουν το Kids Wallet ως επιπλέον φίλτρο ταυτοποίησης.
Κύριος αρχιτέκτονας της πρωτοβουλίας από την πλευρά της κυβέρνησης είναι ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, ενώ η εποπτεία από το Μέγαρο Μαξίμου ανήκει στον Άκη Σκέρτσο, ο οποίος έχει ασχοληθεί εκτενώς με το ζήτημα. Μετά τον πρόσφατο ανασχηματισμό, το χαρτοφυλάκιο της Ψυχικής Υγείας (άρρηκτα συνδεδεμένο με την παρούσα πρωτοβουλία) πέρασε στα χέρια του Άδωνι Γεωργιάδη.
Το εγχείρημα δεν είναι αναμφίβολα απλό. Οι μεγάλες πλατφόρμες Ευρωπαϊκά εδρεύουν στην Ιρλανδία, γεγονός που περιπλέκει την επιβολή κυρώσεων σε εθνικό επίπεδο. Η κυβέρνηση γνωρίζει αυτό το νομικό τοπίο και κινείται με προσοχή: δεν επιδιώκει απαραίτητα άμεση σύγκρουση, αλλά καλεί τις εταιρείες να αναλάβουν ευθύνη και να ενεργοποιήσουν οι ίδιες τα εργαλεία ηλικιακής επαλήθευσης.
Το σχέδιο φιλοδοξεί να λειτουργήσει εντός του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου, αξιοποιώντας τις υποχρεώσεις που έχουν ήδη οι πλατφόρμες στα κράτη-μέλη.
Η Ελλάδα ακολουθεί το παράδειγμα της Αυστραλίας, χώρας που πρώτη εφάρμοσε γενικευμένη απαγόρευση κοινωνικών δικτύων για ανηλίκους, προσαρμόζοντάς το στις ευρωπαϊκές πραγματικότητες.
Ο ίδιος ο Μητσοτάκης είχε προαναγγείλει τη ρύθμιση ήδη από τα μέσα Φεβρουαρίου, από το βήμα του AI Impact Summit στο Παρίσι: «Θα πρέπει να προστατεύσουμε τους νέους μας από τον ψηφιακό εθισμό, και αυτό θα πρέπει βεβαίως να γίνει μέσα από τη διαγενεακή αλληλεγγύη. Και αυτό είναι θέμα προτεραιότητας για τη δική μου κυβέρνηση.»
Τα κοινωνικά δίκτυα δεν γεννήθηκαν ως εργαλεία χειραγώγησης. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, το Facebook ήταν ένα ψηφιακό «καφενείο» ενηλίκων, το Instagram ένας χώρος φωτογραφικής έκφρασης, το TikTok ανύπαρκτο.
Μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες, αυτές οι πλατφόρμες μετατράπηκαν σε ένα παντοδύναμο σύστημα που καθορίζει την κοινωνικοποίηση, την αυτοεικόνα και τη νοητική υγεία εκατομμυρίων παιδιών παγκοσμίως.
Ο λόγος δεν είναι τυχαίος. Τα αλγοριθμικά μοντέλα αυτών των πλατφορμών έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα ένα και μόνο στόχο: τη μέγιστη δυνατή εμπλοκή του χρήστη.
Και για έναν ανήλικο εγκέφαλο που βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη (ιδιαίτερα ο προμετωπιαίος φλοιός, η έδρα της κρίσης και του αυτοελέγχου, για να μιλήσουμε περισσότερο επιστημονικά), αυτή η αδυσώπητη ροή ερεθισμάτων δεν είναι αθώα. Είναι εθιστική εκ σχεδιασμού.
Διαδικτυακή βία και διαπόμπευση: χαρακτηριστικά της εποχής ή αποτυχία αξιών;
Το ερώτημα που συχνά τίθεται είναι εύλογο αλλά παγιδευτικό: φταίνε τα παιδιά; Η απάντηση, αν εξετάσουμε τα δεδομένα με νηφαλιότητα, είναι όχι — τουλάχιστον όχι πρωτίστως.
Το cyberbullying, η διαδικτυακή παρενόχληση, η διαπόμπευση μέσω stories και group chats, η κοινοποίηση ταπεινωτικού περιεχομένου-αυτά δεν είναι εφευρήματα της νέας γενιάς.
Είναι η ψηφιακή μεταφορά παλαιότατων ανθρώπινων συμπεριφορών: του αποκλεισμού, του εκφοβισμού, της ανάγκης για κυριαρχία στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Αυτό που άλλαξε δραματικά είναι η κλίμακα και η μονιμότητα: μια ταπείνωση που κάποτε έμενε μεταξύ τεσσάρων τοίχων, τώρα μπορεί να φτάσει σε χιλιάδες συνομήλικους σε δευτερόλεπτα και να παραμένει αναζητήσιμη εντός του ιστού για πολλά χρόνια.
Τα παιδιά δεν έγιναν χειρότερα. Απέκτησαν ένα εργαλείο που πολλαπλασιάζει τόσο το καλό όσο και το κακό τους, χωρίς να τους έχει διδαχθεί πώς να το χειριστούν.
Οι αλγόριθμοι γνωρίζουν ότι το θυμωτικό, το σοκαριστικό και το προκλητικό περιεχόμενο παράγει περισσότερες αντιδράσεις (reaction).
Γι’ αυτό το προωθούν. Ένα παιδί 12 ετών που ανοίγει το TikTok δεν επιλέγει συνειδητά να εκτεθεί σε περιεχόμενο ανορεξίας, εξτρεμιστικής ρητορικής ή σεξουαλοποιημένων προτύπων.
Το σύστημα το οδηγεί εκεί, βήμα βήμα, ανίχνευσης κάθε «like» και κάθε δευτερολέπτου παραμονής στην οθόνη.
Αυτό δεν απαλλάσσει τους γονείς, την εκπαίδευση και την κοινωνία από την ευθύνη τους.
Η ψηφιακή παιδεία παραμένει μεγάλο έλλειμμα.
Αλλά το να φορτώνουμε στα παιδιά την αποκλειστική ευθύνη για τη συμπεριφορά τους μέσα σε ένα περιβάλλον που έχει σχεδιαστεί εναντίον τους είναι εξίσου άδικο με το να κατηγορούμε έναν επιβάτη που επιβιβάστηκε σε λάθος αεροπλάνο.
Η πρωτοβουλία Μητσοτάκη είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, και το γεγονός ότι τυγχάνει ευρείας κοινωνικής αποδοχής δεν είναι συγκυριακό. Οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και αντίθετα με ό,τι κάποιοι πιστεύουν, πολλά από τα ίδια τα παιδιά, αισθάνονται παγιδευμένα σε μια σχέση εξάρτησης που δεν επέλεξαν.
Όμως ένας νόμος από μόνος του δεν μπορεί να αλλάξει την κουλτούρα. Η βία, η διαπόμπευση και ο εθισμός που παρατηρούμε στα social media δεν είναι αποτυχία της παιδικής ηθικής, είναι σύμπτωμα μιας εποχής που επέτρεψε στην τεχνολογία να τρέξει πολύ μπροστά από την ωριμότητα, την εποπτεία και τους θεσμούς. Τα παιδιά είναι τα θύματα, όχι οι κατηγορούμενοι.
Αν θέλουμε πραγματικά να τα προστατέψουμε, η απαγόρευση πρέπει να συνοδευτεί από ψηφιακή παιδεία στα σχολεία, από αλγοριθμική διαφάνεια των πλατφορμών και από μια κοινωνική συζήτηση για το τι είδους παιδική ηλικία θέλουμε να εγγυηθούμε στη γενιά που μεγαλώνει με οθόνη στο χέρι.
Επιστολή Μητσοτάκη στη πρόεδρο της Κομισιόν για ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας ανηλίκων από τον ψηφιακό εθισμό
Ο πρωθυπουργός απέστειλε επίσης επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ζητώντας ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο έως το τέλος του 2026, το οποίο θα συμπληρώνει και θα ενισχύει τις αναγκαίες εθνικές πρωτοβουλίες για την προστασία των ανηλίκων από τον ψηφιακό εθισμό.
Στην επιστολή του ο πρωθυπουργός διατυπώνει και συγκεκριμένες προτάσεις προς την πρόεδρο της Κομισιόν, μεταξύ των οποίων επέκταση της ευρωπαϊκής πιλοτικής δράσης επαλήθευσης ηλικίας και υποχρεωτική χρήση του τυποποιημένου μηχανισμού για όλες τις πλατφόρμες που εξυπηρετούν χρήστες κάτω των 15 ετών, θέσπιση ευρωπαϊκού «ψηφιακού ορίου ενηλικίωσης» στα 15 έτη, υποχρέωση επαναληπτικής επαλήθευσης ηλικίας ανά εξάμηνο και δημιουργία ενός απλοποιημένου μηχανισμού συντονισμού και επιβολής σε επίπεδο ΕΕ.
Όπως τονίζει ο πρωθυπουργός, «οι ενδεικτικές αυτές πρωτοβουλίες αποτελούν μόνο μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής στρατηγικής, καθώς αντιμετωπίζουμε το ζήτημα αυτό όχι απλώς ως θέμα πολιτικής, αλλά ως ηθική ευθύνη απέναντι στην επόμενη γενιά».
Συγκεκριμένα, στην επιστολή του ο πρωθυπουργός αναφέρει:
«Αγαπητή Ursula,
Σας απευθύνω την παρούσα επιστολή σχετικά με ένα ζήτημα διαγενεακής ευθύνης που απαιτεί συλλογική δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο· ένα ζήτημα που γνωρίζω ότι σας αγγίζει βαθιά, όχι μόνο υπό την ιδιότητά σας ως Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και ως μητέρα: την προστασία των ανηλίκων από τον ψηφιακό εθισμό.
Σήμερα η Ελλάδα ανακοίνωσε την πρόθεσή για την εισαγωγή εθνικής νομοθεσίας για τη θέσπιση ελάχιστου ορίου ηλικίας πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με έναρξη ισχύος την 1η Ιανουαρίου 2027. Ωστόσο, η εθνική δράση από μόνη της δεν αρκεί. Απαιτείται ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο έως το τέλος του 2026, το οποίο θα συμπληρώνει και θα ενισχύει τις αναγκαίες εθνικές πρωτοβουλίες για την προστασία των ανηλίκων.
Συμφωνούμε ότι η Ευρώπη πρέπει να επιλέγει με προσοχή τις ρυθμιστικές της μάχες. Είμαι πεπεισμένος ότι αυτή είναι μία από αυτές. Αυτό που απαιτείται τώρα είναι μια συντονισμένη και ταχεία ανταπόκριση.
Υπό την ηγεσία σου, έχουμε προωθήσει την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για ένα Καλύτερο Διαδίκτυο για τα Παιδιά (BIK+), με έμφαση σε ασφαλέστερες ψηφιακές εμπειρίες και ενδυνάμωση των χρηστών, ενώ η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) — η εμβληματική μας νομοθεσία — έχει εισαγάγει ισχυρότερες απαιτήσεις λογοδοσίας και διαφάνειας για τις Πολύ Μεγάλες Επιγραμμικές Πλατφόρμες.
Παρότι οι πρωτοβουλίες αυτές αποτελούν παγκόσμιο σημείο αναφοράς, περαιτέρω δράση είναι αναγκαία. Γνωρίζω ότι συμμεριζόμαστε την άποψη ότι η Ευρώπη πρέπει να επιλέγει με σύνεση τις ρυθμιστικές της προτεραιότητες. Είμαι πεπεισμένος ότι αυτή είναι μία μάχη που αξίζει να δοθεί με αποφασιστικότητα.
Δεδομένου ότι η εθνική δράση από μόνη της δεν επαρκεί, θα ήθελα να προτείνω:
* Την επέκταση της ευρωπαϊκής πιλοτικής δράσης επαλήθευσης ηλικίας σε ένα πλήρως εναρμονισμένο, πανευρωπαϊκό πλαίσιο, ώστε να διασφαλιστεί η ομοιόμορφη εφαρμογή σε όλα τα κράτη-μέλη έως το τέλος του έτους.
* Την υποχρεωτική χρήση αυτού του τυποποιημένου μηχανισμού επαλήθευσης ηλικίας για όλες τις πλατφόρμες που εξυπηρετούν χρήστες κάτω των 15 ετών, εξαλείφοντας τον κανονιστικό κατακερματισμό.
* Τη θέσπιση ενός ευρωπαϊκού «ψηφιακού ορίου ενηλικίωσης» στα 15 έτη, εισάγοντας πανευρωπαϊκή απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για χρήστες κάτω από αυτό το όριο.
* Την υποχρέωση επαναληπτικής επαλήθευσης ηλικίας ανά εξάμηνο από τις πλατφόρμες, ώστε να διασφαλίζεται η συνεχής συμμόρφωση και να αποτρέπεται η καταστρατήγηση των περιορισμών.
* Τη δημιουργία ενός απλοποιημένου μηχανισμού συντονισμού και επιβολής σε επίπεδο ΕΕ, που θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογούν από κοινού περιστατικά και να επιταχύνουν την επιβολή κυρώσεων σε εταιρείες που δεν συμμορφώνονται.
Η εθνική μας πρωτοβουλία μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για αυτή την ευρύτερη ευρωπαϊκή λύση. Το “KidsWallet” είναι μια καινοτόμος εφαρμογή, εκδιδόμενη από το κράτος, η οποία επιτρέπει στους γονείς να θέτουν σαφή όρια στη χρήση εφαρμογών, ενώ παράλληλα καθιερώνει μια ασφαλή και αξιόπιστη διαδικασία επαλήθευσης ηλικίας, διασφαλίζοντας ότι τα παιδιά εκτίθενται μόνο σε περιεχόμενο κατάλληλο για την ηλικία τους. Ήδη είναι διαλειτουργική με τον ευρωπαϊκό μηχανισμό επαλήθευσης ηλικίας.
Οι ενδεικτικές αυτές πρωτοβουλίες αποτελούν μόνο μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής στρατηγικής, καθώς αντιμετωπίζουμε το ζήτημα αυτό όχι απλώς ως θέμα πολιτικής, αλλά ως ηθική ευθύνη απέναντι στην επόμενη γενιά.
Ελπίζω ότι θα βρεις αξία στις παραπάνω προτάσεις και παραμένω στη διάθεσή σου για μια πιο αναλυτική ανταλλαγή απόψεων.
Με εκτίμηση,
Κυριάκος Μητσοτάκης».