Αξιωματούχοι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ έμαθαν για μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη τη Δευτέρα, καθώς το τελεσίγραφο του Προέδρου Τραμπ πλησίαζε: ο Ανώτατος Ηγέτης Μοτζταμπά Χαμενεΐ είχε δώσει εντολή στους διαπραγματευτές του, για πρώτη φορά από την αρχή του πολέμου, να κινηθούν προς μια συμφωνία, σύμφωνα με Ισραηλινό αξιωματούχο, έναν περιφερειακό αξιωματούχο και μια τρίτη πηγή με γνώση του θέματος.
Ο κομβικός ρόλος του Μοτζταμπά Χαμενεΐ στην εκεχειρία δύο εβδομάδων – “Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία”.
Όπως γράφει το Axios, ενώ ο Τραμπ απειλούσε δημόσια με πλήρη καταστροφή, υπήρχαν ενδείξεις διπλωματικής κινητικότητας στο παρασκήνιο — αν και ακόμη και πηγές κοντά στον Τραμπ δεν γνώριζαν ποια έκβαση να αναμένουν μέχρι να ανακοινωθεί η κατάπαυση του πυρός.
Οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και αξιωματούχοι στο Πεντάγωνο πέρασαν εκείνες τις τελευταίες ώρες προετοιμαζόμενοι για μια μαζική εκστρατεία βομβαρδισμών κατά ιρανικών υποδομών και προσπαθώντας να καταλάβουν προς τα πού έγερνε ο Τραμπ. «Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. Ήταν χαοτικό», δήλωσε αξιωματούχος της άμυνας.
Σύμμαχοι στην περιοχή προετοιμάζονταν για ιρανικά αντίποινα πρωτοφανούς κλίμακας. Μέσα στο Ιράν, κάποιοι πολίτες εγκατέλειπαν τα σπίτια τους προσπαθώντας να αποφύγουν το κύριο βάρος των επιθέσεων.
Αυτή η περιγραφή της διπλωματίας που απέτρεψε, προς το παρόν, την κλιμάκωση βασίζεται σε συνομιλίες με έντεκα πηγές που είχαν γνώση των διαπραγματεύσεων.
Το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ απευθυνόταν στο πλήθος σε μια πασχαλινή εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ένας «πολύ θυμωμένος» Στιβ Γουίτκοφ έκανε αλλεπάλληλα τηλεφωνήματα.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος είπε στους διαμεσολαβητές ότι η αντιπρόταση 10 σημείων που μόλις είχαν λάβει από το Ιράν ήταν «καταστροφή, καταστροφή», σύμφωνα με πηγή με άμεση γνώση.
Αυτό σηματοδότησε μια «χαοτική» ημέρα τροποποιήσεων, με τους Πακιστανούς διαμεσολαβητές να μεταφέρουν νέα σχέδια μεταξύ του Γουίτκοφ και του Ιρανού Υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Τουρκίας προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι διαμεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση των ΗΠΑ για μια επικαιροποιημένη πρόταση για κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων. Στη συνέχεια, η απόφαση ανήκε στον Χαμενεΐ — ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία τη Δευτέρα και την Τρίτη.
Η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη ήταν αναγκαστικά μυστική και δύσκολη. Αντιμέτωπος με ενεργή απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιοφόρων που μετέφεραν σημειώματα.
Δύο πηγές χαρακτήρισαν την έγκρισή του προς τους διαπραγματευτές να κλείσουν συμφωνία ως «σημαντική πρόοδο».
Η περιφερειακή πηγή ανέφερε ότι ο Αραγτσί έπαιξε επίσης κεντρικό ρόλο τόσο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και στην πίεση προς τους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης να αποδεχθούν μια συμφωνία.
Η Κίνα συμβούλευε επίσης το Ιράν να αναζητήσει διέξοδο.
Αλλά στο τέλος της ημέρας, όλες οι σημαντικές αποφάσεις τη Δευτέρα και την Τρίτη περνούσαν από τον Χαμενεΐ. «Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία», δήλωσε η περιφερειακή πηγή.
Ήταν σαφές μέχρι το πρωί της Τρίτης ότι σημειωνόταν πρόοδος, αλλά αυτό δεν εμπόδισε τον Τραμπ να διατυπώσει την πιο τρομακτική του απειλή: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε».
Ορισμένα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι το Ιράν αποχωρούσε από τις συνομιλίες ως αντίδραση. Πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις είπαν ότι αυτό δεν ίσχυε και ότι στην πραγματικότητα υπήρχε κάποια δυναμική.
Ο Αντιπρόεδρος Βανς έκανε τηλεφωνικές επαφές από την Ουγγαρία, ασχολούμενος κυρίως με τους Πακιστανούς.
Εν τω μεταξύ, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου βρισκόταν σε συχνή επικοινωνία καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας με τον Τραμπ και την ομάδα του — αν και οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν όλο και περισσότερο ότι είχαν χάσει τον έλεγχο της διαδικασίας.
Γύρω στο μεσημέρι (ώρα ανατολικής ακτής ΗΠΑ) της Τρίτης, υπήρχε γενική κατανόηση ότι τα μέρη συγκλίνουν σε μια κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων.
Τρεις ώρες αργότερα, ο Πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δημοσίευσε τους όρους στο X και κάλεσε και τις δύο πλευρές να τους αποδεχθούν.
Ο Τραμπ άρχισε αμέσως να δέχεται τηλεφωνήματα και μηνύματα από πιο «σκληροπυρηνικούς» συμμάχους και συμβούλους που τον προέτρεπαν να απορρίψει τη συμφωνία.
Η σύγχυση γύρω από τη στάση του Τραμπ ήταν τέτοια, που πολλοί που είχαν μιλήσει μαζί του μόλις μία ή δύο ώρες νωρίτερα πίστευαν ακόμη ότι θα απέρριπτε την πρόταση — μέχρι που την αποδέχθηκε.
Ο Τραμπ συνομίλησε με τον Νετανιάχου πριν απαντήσει για την εκεχειρία
Λίγο πριν αναρτήσει την απάντησή του, ο Τραμπ μίλησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του να τηρήσει την κατάπαυση του πυρός.
Στη συνέχεια, επικοινώνησε με τον Πακιστανό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ για να ολοκληρώσει τη συμφωνία.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να σταματήσουν τις προετοιμασίες 15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ.
Ο Αραγτσί ακολούθησε, δηλώνοντας ότι το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ σε πλοία που θα επιχειρούν «σε συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν».
Μένει να φανεί σε ποιο βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας ή πόσο σταθερός θα είναι ο Νετανιάχου στην τήρηση της κατάπαυσης του πυρός.
Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Νετανιάχου έλαβε διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες ώστε το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του υλικό, να σταματήσει τον εμπλουτισμό και να εγκαταλείψει την απειλή βαλλιστικών πυραύλων.
Ο Βανς αναμένεται να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή στο Πακιστάν — πιθανότατα η πιο σημαντική αποστολή της πολιτικής του καριέρας.
Παραμένουν σημαντικά χάσματα μεταξύ των αμερικανικών και ιρανικών οραμάτων για μια συμφωνία, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης του πολέμου.
Ο Υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και η Εκπρόσωπος Τύπου Καρολάιν Λέβιτ αναμένεται να δώσουν συνεντεύξεις Τύπου την Τετάρτη, επικρίνοντας όσους αμφισβήτησαν τις απειλές του Τραμπ για «εξόντωση» του Ιράν.
Θα υποστηρίξουν ότι αυτές οι απειλές κατέστησαν δυνατή τη συμφωνία.
Το ιρανικό καθεστώς, το οποίο έχει διατυπώσει ακριβώς το αντίθετο επιχείρημα, ίσως αναρωτηθεί αν οι απειλές του Τραμπ έχουν πράγματι τελειώσει.