Η ιστορικός στο β’ μέρος της συνέντευξής της μιλά για τους μύθους και τις αλήθειες της Επανάστασης του 1821, για τον αγνό και ανιδιοτελή φιλελληνισμό των Αμερικανών, τη μεγάλη βοήθεια των ΗΠΑ στους Ελληνες, αλλά και για τις περιπτώσεις Ρούσβελτ και Πολκ στα νεότερα χρόνια
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
ΦΩΤΕΙΝΗ ΤΟΜΑΗ: Υπάρχουν πολλά στοιχεία, αλλά υπάρχουν και πάρα πολλοί μύθοι. Σήμερα είμαστε εδώ για να αντιμετωπίσουμε τους μύθους.
Δ.Δ.: Πες μου έναν μύθο.
Φ.Τ.: Η Ελληνική Επανάσταση εξερράγη υπό τους δυσμενέστερους οιωνούς. Εάν υπήρχε εκείνη την εποχή Διαδίκτυο και ήξεραν οι Ελληνες επαναστάτες ότι 2.500 χιλιόμετρα βορειότερα, στο Λάιμπαχ, τη σημερινή Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας, συνεδρίαζαν οι μεγάλοι της εποχής για να βρουν τρόπο να καταπνίξουν τα επαναστατικά κινήματα, δεν θα επαναστατούσαν. Και ο μύθος ο μεγάλος είναι ότι όλες οι Μεγάλες Δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, ήταν προστάτες του ελληνικού έθνους και ήθελαν μια Ελλάδα ανεξάρτητη. Η Αγγλία δεν ήθελε ένα ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Η Γαλλία είχε ανταγωνισμό με την Αγγλία, συνεπώς και αυτοί ως ναυτική δύναμη δεν ήθελαν ένα ανεξάρτητο κράτος. Για την Αυστρία, δεν το συζητάμε καν.
Δ.Δ.: Αλλος μύθος;
Φ.Τ.: Ο άλλος μεγάλος μύθος είναι ότι η Ρωσία ως ορθόδοξο και ομόθρησκο έθνος ήταν προστάτης των επαναστατών. Αυτό κι αν είναι μύθος!
Ο άλλος μύθος ήταν οι φιλέλληνες. Τι ενίσχυσε το κλίμα του φιλελληνισμού; Υπήρχε μια αρχαιολατρία λόγω κλασικών σπουδών, η οποία με την ποίηση του Μπάιρον και τους εκπροσώπους του ρομαντισμού στην Ευρώπη, μετατράπηκε σε ελληνολατρία. Πίστευαν λοιπόν ότι το κλέος της αρχαίας Ελλάδας μπορεί να αποκατασταθεί σε μια ελεύθερη και ανεξάρτητη χώρα. Αυτοί λοιπόν ήταν οι πρώτοι φιλέλληνες. Και μετά άρχισαν να έρχονται θανατοποινίτες, fake αξιωματικοί με γαλόνια, γιατί ήθελαν με αυτό να δείξουν ότι είναι σπουδαίοι και ότι συμμετέχουν και αναβαθμίζουν τον ελληνικό αγώνα. Οπότε μετά οι μεγάλοι, κυρίως οι Αγγλοι, που ήταν πρωτομάστορες στην παρακολούθηση και τις μυστικές υπηρεσίες, αλλά και οι Γάλλοι σκέφτηκαν «γιατί να μην το εκμεταλλευτούμε και να στέλνουμε αυτούς που θέλουμε εμείς για να κατασκοπεύουν τους Ελληνες;». Μάλιστα, οι Αγγλοι είχαν σχηματίσει μια ολόκληρη υπηρεσία στα Επτάνησα που ήταν παράρτημα της Λόμπαρντ Στριτ, όπου στεγάζονταν οι μυστικές υπηρεσίες των Βρετανών. Να σκεφτείς ότι τον Γκόρντον και τον Μπάιρον κανονικά έπρεπε να τους συλλάβουν γιατί υπήρχε νόμος που απαγόρευε στον όποιον Βρετανό να καταταγεί σε ξένο στρατό. Οι Αγγλοι όμως τους φιλοξενούσαν στα στρατόπεδά τους γιατί ήθελαν να μαθαίνουν. Ο Μπάιρον δεν το καταλάβαινε ότι φυσικά τον χρησιμοποιούσαν και ούτε το κατάλαβε ποτέ.
Δ.Δ.: Δηλαδή ο Μπάιρον ήταν πράκτορας;
Φ.Τ.: Δεν ήταν πράκτορας, αλλά λόγω ονόματος και επειδή ήταν λόρδος, τον φιλοξενούσαν οι Βρετανοί στο στρατόπεδό τους στην Κεφαλλονιά, θέλοντας να παίρνουν πληροφορίες.
Δ.Δ.: Ο Μπάιρον είχε έρθει και ως εκπρόσωπος των τραπεζών, αν δεν κάνω λάθος ή όχι;
Φ.Τ.: Οι τράπεζες άργησαν να μπουν στο παιχνίδι. Ο Μπάιρον ήρθε λόγω πραγματικού, αυθεντικού φιλελληνικού αισθήματος. Και τι έκαναν μετά οι Αγγλοι και οι Γάλλοι; Αυτούς που είχαν τις καλύτερες πληροφορίες και ήταν οι πιο δυσαρεστημένοι από τους Ελληνες με συστατικές επιστολές τούς έστελναν στον Μέτερνιχ στην Αυστρία για να καρφώσουν τι γινόταν στην Ελλάδα.
Ηταν περιθωριακά στοιχεία, βαρυποινίτες, κλέφτες, που τους χρησιμοποιούσαν ως πράκτορες.
Σκηνή 2η: «Ο ανιψιός του Ουάσινγκτον ερωτευμένος με την κόρη του Μάρκου Μπότσαρη»
Δ.Δ.: Πάμε στους Αμερικανούς, αυτό έχει ενδιαφέρον.
Φ.Τ.: Στην Ελλάδα είχαν έρθει δέκα Αμερικανοί. Ενας από τους πιο σημαντικούς ήταν ο Τζορτζ Τζάρβις, γιος Αμερικανού διπλωμάτη στη Γερμανία, που μόλις έμαθε ότι ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση ήρθε στην Ελλάδα, αμέσως έβαλε φουστανέλα, άφησε μουστάκι, φρόντισε να μάθει ελληνικά, ταυτίστηκε με τους Ελληνες και τον Αγώνα. Ο τάφος του σήμερα βρίσκεται στον ναό του Αϊ-Γιάννη στο Αργος. Ενας άλλος ήταν ο ανιψιός του προέδρου Τζορτζ Ουάσινγκτον, Γουίλιαμ. Ηρθε στην Ελλάδα και μάλιστα ερωτεύτηκε τη Ρόζα Μπότσαρη, την κόρη του Μάρκου, που ήταν πανέμορφη. Αλλά δεν του την έδωσαν. Αυτή βρέθηκε μετά στην αυλή των κυριών της Αμαλίας και παντρεύτηκε τον ηγεμόνα Καρατζά. Πρέπει να σου πω ότι ο Μάρκος Μπότσαρης ήταν ο πιο αγαπημένος Ελληνας ήρωας των Αμερικανών. Γι’ αυτό έγραψε και ο γνωστός Αμερικανός ποιητής της εποχής Χάλεκ την «Ωδή προς τον Μάρκο Μπότσαρη». Υπάρχει και ένας ωραίος πίνακας που τον δείχνει να πεθαίνει. Ενας άλλος Αμερικανός φιλέλληνας ήταν ο Τζον Γκετί – δεν ξέρω αν ήταν της γνωστής οικογενείας. Αυτός ήταν χειρουργός και μια μέρα εκεί που ξεκουραζόταν είχε βάλει τα πόδια του πάνω σ’ έναν βράχο και έφαγε ένα βόλι από τους Τούρκους και κάθισε και χειρούργησε μόνος του το πόδι. Αυτό πρέπει να έγινε σε μια μάχη στη Φθιώτιδα.
Δ.Δ.: Ηταν κι ένας μαύρος Αμερικανός.
Φ.Τ.: Αυτός λεγόταν Τζέιμς Γουίλιαμς. Αλλά να σου τελειώσω την ιστορία του Ουάσινγκτον. Πέθανε στον εμφύλιο, ήταν με το στρατόπεδο του Φωτομάρα και τον σκότωσε το αντίπαλο στρατόπεδο, του Γρίβα. Ηταν μόλις 25 χρόνων. Δύο ήταν τα γεγονότα που σημάδεψαν άσχημα τον Αγώνα: ο εμφύλιος και βεβαίως η μεγάλη πείνα, έπεσε μεγάλος λιμός. Γι’ αυτό έχουμε και τις επιστολές του Κολοκοτρώνη που σώζονται στο υπουργείο Εξωτερικών. Γράφει στους Κεφαλλονίτες στα Ιόνια νησιά: «Στείλτε μας σιτάρι από το φθηνότερο και εμείς θα σας το ανταποδώσουμε μόλις ολοκληρωθεί ο αγώνας μας» – είναι πολύ συγκινητικές επιστολές.
Δ.Δ.: Αυτός ο λιμός πότε ήταν ακριβώς;
Φ.Τ.: Κυρίως από το ’24 και μετά, όταν επικράτησε ο εμφύλιος. Και πάρα πολλά παιδάκια που περιφέρονταν στους δρόμους ορφανά και αποστεωμένα υιοθετήθηκαν από Αμερικανούς φιλέλληνες φιλάνθρωπους και πολλά από αυτά έκαναν σημαντική καριέρα στην Αμερική.
Δ.Δ.: Τι ιστορία μού λες τώρα…
Φ.Τ.: Είναι πολλά πράγματα που δεν ξέρει ο κόσμος. Μια άλλη πολύ σημαντική περίπτωση ήταν ο Ευαγγελινός Αποστολίδης από τη Θεσσαλία, μετέπειτα καθηγητής στο Χάρβαρντ. Ή ο Χρήστος Ευαγγελίδης από τη Θεσσαλονίκη, του οποίου τον πατέρα αποκεφάλισαν οι Τούρκοι, και εκείνος έφυγε με τη μητέρα του στη Σύρο. Εκεί τον βρήκε αποστεωμένο ένας Αμερικανός καπετάνιος και τον πήγε στην Αμερική, σπούδασε στη Νέα Υόρκη, ανέλαβε τις επιχειρήσεις του θετού πατέρα του και μετά χρημάτισε πρόξενος της Αμερικής στη Σύρο και σε πολλά άλλα μέρη. Εν τω μεταξύ, φιλελληνικά κομιτάτα είχαν ιδρυθεί στις μεγαλύτερες αμερικανικές πόλεις: Νέα Υόρκη, Φιλαδέλφεια, Βοστώνη, Πίτσμπουργκ. Και οι κυρίες μαζί με τις μαθήτριες έραβαν ρούχα και τα έστελναν εδώ. Ο γιατρός Χάου, που προαναφέραμε, θεωρείται ο μεγαλύτερος Αμερικανός φιλέλληνας. Μάλιστα όταν γύρισε στην Αμερική για να κάνει έρανο, τη δεύτερη φορά μάζεψε 80.000 δολάρια – για την εποχή ήταν πάρα πολύ μεγάλο ποσό. Και γύρισε στην Ελλάδα με ένα πλοίο γεμάτο παστό χοιρινό, σιτάρι και άλλα τρόφιμα. Οι θεατρώνες της Νέας Υόρκης έκαναν χοροεσπερίδες και θεατρικές παραστάσεις και τα έσοδα από τα εισιτήρια τα έστελναν στην Ελλάδα υπέρ των επαναστατημένων Ελλήνων.
Σκηνή 3η: «Ηρωές τους οι Αθηναίοι και ο Περικλής»
Δ.Δ.: Η Ευρώπη εναντίον της Επανάστασης, ενώ οι Αμερικανοί ήταν υπέρ και μας βοήθησαν.
Φ.Τ.: Να σου πω και το γιατί; Επειδή η Αμερικανική Επανάσταση κατά των Αγγλων έγινε στις πρώτες συνεδριάσεις του Κογκρέσου σύμφωνα με τα ιδεώδη της Δημοκρατίας του Περικλή. Οι ήρωές τους ήταν οι Αθηναίοι, η Αθηναϊκή Δημοκρατία και ο Περικλής. Και η Αμερικανική Επανάσταση τότε ήταν ακόμα πολύ νωπή στις μνήμες των ανθρώπων, πριν από 45 χρόνια είχε γίνει.
Δ.Δ.: Και οι Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης ήταν κατά.
Φ.Τ.: Γιατί όλοι φοβόντουσαν τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οτι θα έφερνε μία αλλαγή στο στάτους κβο, δεν ήθελαν τους Ρώσους να κατέβουν στα θερμά νερά της Μεσογείου. Τι άλλαξε τη στάση τους; Δύο θάνατοι το 1822. Η αυτοκτονία του φιλότουρκου Αγγλου υπουργού Εξωτερικών Κάσλρεϊ και ο θάνατος του αυτοκράτορα Αλέξανδρου Α’, που τον διαδέχθηκε ο αδελφός του Νικόλαος. Οι Αγγλοι ήταν τρεις γενιές φιλότουρκοι, γιατί μισούσαν τους Ρώσους. Ο Νικόλαος ήταν ένας μπον βιβάν της εποχής, καλοζωισμένος, έβλεπε τον αδελφό του αυτοκράτορα και τον ψιλοκορόιδευε, «εσύ έμπλεξες» κ.λπ. Ξαφνικά, γίνεται αυτοκράτορας και αστειευόμενος -γιατί είχε και πολύ χιούμορ- έλεγε στις δεξιώσεις: «Τι να σας πω, ρε παιδιά, εγώ από μέραρχος έγινα αυτοκράτορας, δεν ξέρω από αυτά».
Δ.Δ.: Επί Νικολάου έρχεται ο Καποδίστριας στην Ελλάδα;
Φ.Τ.: Οχι, επί Αλεξάνδρου. Γι’ αυτό και οι ξένοι νόμιζαν ότι την Ελληνική Επανάσταση την υποκίνησαν οι Ρώσοι. Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν υπουργός Εξωτερικών. Ο Νικόλαος, αφού είχε φύγει ο Καποδίστριας, έβαλε υπουργό Εξωτερικών τον Νέσελροντ, ο οποίος δεν συμπαθούσε καθόλου τους Ελληνες. Και όταν ο Κάνινγκ, που διαδέχθηκε τον Κάσλρεϊ, του έστειλε τον Ουέλινγκτον -τον ήρωα που είχε κερδίσει τον Ναπολέοντα στο Βατερλό- για να συνεννοηθούν, εκεί έγινε η μεγάλη κόντρα μεταξύ τους. Οταν ο Κανάρης πυρπόλησε την τούρκικη ναυαρχίδα στη Χίο, έστειλε στον βυθό της θάλασσας 85 Βρετανούς αξιωματικούς και ναύτες. Αυτοί λοιπόν ήταν οι Αγγλοι!
Δ.Δ.: Κι όμως, όλα αυτά αλλάξανε
Φ.Τ.: Η Ρωσία ξαφνικά βρέθηκε να προστατεύει τον Ελληνικό Αγώνα. Πρώτα απ’ όλα ήταν οι στρατιωτικές επιτυχίες των Ελλήνων, οι οποίες διαδέχονταν η μία την άλλη και άρχισαν οι ξένοι να λένε: «Κάτι γίνεται κάτω στον Νότο, μπας και έχουμε άδικο;». Το άλλο, το πιο σοβαρό, ήταν ο απαγχονισμός του Πατριάρχη και οι σφαγές των χριστιανών και στην Κωνσταντινούπολη και στη Χίο και στην Κάσο και στα Ψαρά. Αυτό θορύβησε τη χριστιανική Δύση. Και το τρίτο, πολύ σημαντικό, ήταν ότι οι Τούρκοι δεν διευκόλυναν τους Ρώσους. Αν τους είχαν διευκολύνει, όπως έκαναν τον Οκτώβριο του 1826 με την υπογραφή της Συνθήκης του Ακερμαν, που επέτρεπε στη Ρωσία να περνάει τα πλοία της από τα Στενά, δεν θα ήταν αυτή η στάση της Ρωσίας. Εν τω μεταξύ, άργησαν οι Τούρκοι -ήταν λάθη του σουλτάνου αυτά- να προσεγγίσουν τους Ρώσους και οι Ρώσοι, όσο βρισκόταν ο Ουέλινγκτον στην Αγία Πετρούπολη, είχαν προλάβει να υπογράψουν -κατά λάθος, δεν νομίζω ότι το ήθελε κανείς- την περίφημη Συνθήκη της Πετρουπόλεως. Αυτό έγινε τον Απρίλιο του ’26 και η Συνθήκη του Ακερμαν έξι μήνες μετά, τον Οκτώβριο. Εν τω μεταξύ, οι Ρώσοι είχαν συμφωνήσει με τους Αγγλους ότι θέλουμε μια αυτόνομη Ελλάδα, οπότε δεν τους έκανε και τίποτα που τους άνοιξαν τα Στενά.
Δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή η ιστορία του Αφροαμερικανού Τζέιμς Γουίλιαμς που πολέμησε για την ελευθερία της Ελλάδας
Σκηνή 4η: «Ο Αφροαμερικανός φιλέλληνας Τζέιμς Γουίλιαμς»
Δ.Δ.: Η Συνθήκη της Πετρουπόλεως τι έλεγε;
Φ.Τ.: Προέβλεπε μια αυτόνομη Ελλάδα, υπό την προστασία των Μεγάλων Δυνάμεων, βέβαια. Αυτή ήταν η αρχή του τέλους για την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Δ.Δ.: Να γυρίσουμε λίγο στους Αμερικανούς φιλέλληνες. Για τον μαύρο πες μου.
Φ.Τ.: Ηταν ο Τζέιμς Γουίλιαμς. Επαιζε χαρτιά με τον ναύαρχο Στίβεν Ντεκατούρ στη Βοστώνη, όταν φτάνει ένα σήμα στον ναύαρχο, «ξεκίνα και πήγαινε στη Μάλτα γιατί στο Αλγέρι έπιασαν οι Οθωμανοί ένα εμπορικό σκάφος αμερικανικό και έχουν μετατρέψει τους Αμερικανούς σε δούλους». Και λέει εκείνος στον μαύρο: «Εσύ και καλά μαγειρεύεις και πλάκα έχεις και ωραία περνάμε, δεν έρχεσαι μαζί μου να σε πάρω ως μάγειρα; Αμα σε αφήσω εδώ, πάλι δούλος θα ’σαι, σκλάβος». Του άρεσε η ιδέα του Τζέιμς, γιατί ήταν και λίγο τολμηρός, και τον ακολούθησε στη Μεσόγειο. Μάλιστα σε κάποια μάχη βγήκε από το αμπάρι όπου μαγείρευε, άφησε τις κατσαρόλες και άρχισε και αυτός να πολεμάει εναντίον των Οθωμανών. Εκεί έχασε και το μεσαίο δάχτυλο του αριστερού του χεριού. Κάθε Δεκέμβριο οι Αμερικανοί πρόεδροι έβγαζαν ένα διάγγελμα. Πάντα τάσσονταν υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης, όμως επειδή ήθελαν να υπογράψουν εμπορική συμφωνία με τους Οθωμανούς και να ανοίξουν προξενείο στη Σμύρνη, δεν ήθελαν να πάρουν ανοιχτά το μέρος των επαναστατημένων πολεμώντας παρά μόνο με ανθρωπιστική βοήθεια, με τρόφιμα, ρούχα, χρήματα, γιατρούς. Αφού λοιπόν ο Ντεκατούρ απελευθερώνει τους Αμερικανούς ναύτες, πηγαίνει στη Μάλτα, σ’ ένα ήσυχο λιμάνι, περιμένοντας να του έρθει διαταγή να επιστρέψει στην Αμερική. Οταν του έρχεται η διαταγή να φύγει, περνάει ο Κόχραν, άλλος μεγάλος τυχοδιώκτης Αγγλος, με το σκάφος του που αργότερα πήρε την ονομασία «Ελλάς». Και λέει ο Ντεκατούρ του Κόχραν: «Πήρα εντολή να γυρίσω πίσω στην Αμερική. Και αυτόν εδώ τον λυπάμαι, γιατί και γενναίος είναι και μαγειρεύει και μου σιδερώνει τα ρούχα και μου τα πλένει, δεν τον παίρνεις μαζί σου;». Τον παίρνει λοιπόν ο Κόχραν τον μαύρο και τον φέρνει στην Ελλάδα. Στο Βασιλάδι συγκεκριμένα, εκεί έδωσαν την πρώτη τους μάχη. Στο σκάφος μέσα ήταν και ο Παύλος Μαρία Βοναπάρτης, ο ανιψιός του Ναπολέοντα, αλλά σκοτώθηκε γιατί εκπυρσοκρότησε το όπλο του. Είχε πέσει μεγάλη θλίψη, γιατί ήταν μεγάλη υπόθεση να έχεις τον ανιψιό του Βοναπάρτη πάνω στο πλοίο. Φτάνουν λοιπόν στο Βασιλάδι και κάποια στιγμή ο Τζέιμς Γουίλιαμς, ντυμένος με μακριά ρούχα για να παριστάνει τον Οθωμανό, τολμά και εισχωρεί στο Μεσολόγγι. Το αστείο ποιο είναι; Οτι οι Μεσολογγίτες, ενώ ήταν σε πολιορκία από τους Τούρκους, όταν είδαν τον μαύρο δεν τον ήθελαν. Και πεινούσαν, και ρατσιστές ήταν… Και τους είπε ο Φαρμάκης, που ήταν ένας αγράμματος αλλά πολύ σπουδαίος Ελληνας πολεμιστής: «Βρε τι σας νοιάζει; Εμείς θα τον χρησιμοποιούμε, θα λέμε ότι είναι μουγκός αφού δεν μιλάει καλά τα ελληνικά και θα τον βγάζουμε έτσι ντυμένο Οθωμανό να μετράει τις κινήσεις και τα καράβια των Τούρκων». Και έκανε αυτή τη δουλειά ο Γουίλιαμς: μπαινόβγαινε στο Μεσολόγγι παριστάνοντας τον Οθωμανό. Μετά πετούσε τα ρούχα κι έβαζε τη φουστανέλα!
Δ.Δ.: Ηταν κατάσκοπος των Ελλήνων δηλαδή. Και τι έγινε με αυτόν, σκοτώθηκε στο Μεσολόγγι;
Φ.Τ.: Οχι, στη συνέχεια πολέμησε στη μάχη των Μύλων, στη μάχη της Αθήνας με τον Καραϊσκάκη και στο τέλος έγινε γραμματέας του Κολοκοτρώνη γράφοντάς του την αλληλογραφία του με τους Αμερικανούς, γιατί ο Κολοκοτρώνης αλληλογραφούσε με τους Αμερικανούς ζητώντας βοήθεια.
Δ.Δ.: Αλλη μια πλευρά που δεν την ξέραμε.
Φ.Τ.: Λέγεται ότι κάποια στιγμή που βγήκε από το νοσοκομείο στον Πόρο όπου νοσηλευόταν -νοσοκομείο που είχε ιδρύσει ο γιατρός φιλέλληνας Χάου-, πήγε να χωρίσει στη διάρκεια του εμφυλίου κάποιους Ελληνες που τσακώνονταν και έφαγε μια πέτρα στο κεφάλι και έμεινε στον τόπο. Αλλά αυτό μπορεί να είναι μύθος, δεν το ξέρουμε. Οπως είπαμε, βρίσκεται θαμμένος στο Αργος. Ηταν τόσο αγαπητός στους Ελληνες επαναστάτες που τον έλεγαν «ο καπετάν Γιώργης ο Ζέρβας»! Ενας άλλος, ο Τζορτζ Γουίλσον, έχει επίσης ενδιαφέρουσα ιστορία. Ηταν αξιωματικός του Ναυτικού. Παντρεύτηκε Ελληνίδα, έπιασε ένα μικρό οικοπεδάκι στους πρόποδες της Ακρόπολης και καλλιεργούσε ελιές και κάποια στιγμή ο Χιλ, ο ιδρυτής της Σχολής Χιλ, τον όρισε επιστάτη του προτεσταντικού νεκροταφείου που βρίσκεται στο Α’ Νεκροταφείο. Και ουσιαστικά, εξελληνίστηκε κι αυτός και ζούσε εδώ μέχρι τον θάνατό του.
Ο Αυστριακός καγκελάριος Μέτερνιχ ήταν ο μεγαλύτερος εχθρός της Επανάστασης
Σκηνή 5η: «Οι Γερμανοί έλεγαν Μίτερναχτ τον Μέτερνιχ, που σημαίνει μεσονύκτιο»
Δ.Δ.: Αλλα πράγματα που δεν ξέρουμε;
Φ.Τ.: Θέλω να σου περιγράψω το διεθνές διπλωματικό περιβάλλον, παραμονές της έκρηξης της Ελληνικής Επανάστασης. Ηταν όλο εχθρικό, θεωρούσαν τους Ελληνες αλήτες, ρακένδυτους, αντάρτες. Και όπως έλεγε και ο Νικόλαος, «εγώ είμαι τσάρος πασών των Ρωσιών και δεν πρόκειται να προσφέρω προστασία σε αντάρτες αξύριστους και πεινασμένους». Αλλά οι Ελληνες ήταν αποφασισμένοι να κερδίσουν σε αυτόν τον αγώνα. Κάτι ακόμα που δεν ξέρει ο κόσμος είναι ότι ο Μέτερνιχ άργησε να αντιδράσει γιατί εκείνη την εποχή τού είχαν κάνει προξενιό και παντρευόταν. Να σκεφτείς ότι ήταν τόσο σκοταδιστής, που ακόμα και οι ομόγλωσσοι και ομοεθνείς του Γερμανοί φιλελεύθεροι του είχαν αλλάξει το όνομα και από Μέτερνιχ τον έλεγαν Μίτερναχτ, που σημαίνει μεσονύκτιο! Επίσης, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί, αλλά ούτε και να πει με σιγουριά, ότι η αυστριακή αυλή δεν είχε δώσει εγγυήσεις στους Τούρκους. Και επίσης, να σου πω ότι οι Αγγλοι πρόξενοι στα Επτάνησα και αλλού μεταμφιέζονταν πολύ συχνά σε εμπόρους και τροφοδοτούσαν τους Τούρκους με πρώτες ύλες. Αυτό φαίνεται στα αρχεία, και μάλιστα τους καρφώνει ο Γάλλος πρόξενος Κουζινερί στην Κωνσταντινούπολη. Στέλνει απόρρητη επιστολή στο γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών καρφώνοντας τους Βρετανούς για το τι κάνουν εις βάρος των επαναστατημένων Ελλήνων.
Δ.Δ.: Και για τον Λόρδο Βύρωνα;
Φ.Τ.: Μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία αφορά τον Λόρδο Βύρωνα, του οποίου η ακίνητη περιουσία και ο τίτλος ήταν στο Χάκναλ του Νότιγχαμ. Εκεί υπήρχε ένα παρεκκλήσι της Αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής, όπου μέσα σε κρύπτη ήταν το σώμα του. Και όταν την άνοιξαν μετά από έναν αιώνα και βάλε, το σώμα είχε, φυσικά, τα χρώματα τα μελανά του νεκρού, αλλά σωζόταν σχεδόν ακέραιο, ντυμένο με βελούδινα ρούχα. Ο ιερέας του ναού τη δεκαετία του 1960 έγραψε μια επιστολή στον τότε Ελληνα πρέσβη στον Λονδίνο, τον Δημήτρη Νικολαρεΐζη, ζητώντας του ενίσχυση οικονομική για να μπορέσουν να συντηρήσουν τον ναό μέσα στον οποίο ήταν η κρύπτη με τη σορό του Λόρδου Βύρωνα».
Δ.Δ.: Καλά από τους Ελληνες ζήτησε να βοηθήσουν;
Φ.Τ.: Ε, ο Βύρων έδωσε τη ζωή του για την Ελλάδα και ο ιερέας σκέφτηκε να αποταθεί σε μας, αποτίοντας και φόρο τιμής στο κράτος μας. Ο Νικολαρεΐζης, ο οποίος ήταν ένας πολύ καλός και πολύ δημοκρατικός πρέσβης, έγραψε στο υπουργείο Εξωτερικών και του είπαν να σηκώσει ένα ποσό από τις προξενικές εισπράξεις, όχι σπουδαίο. Και επειδή εκείνος προφανώς αισθανόταν αμηχανία έναντι του Αγγλου ιερέα, αποτάθηκε στους Ελληνες εφοπλιστές στο Σίτι. Αυτός που έδωσε τα περισσότερα, δηλαδή 300 λίρες της εποχής, ήταν ο Κουλουκουντής.
Σκηνή 6η: «Οι 300 λίρες του Κουλουκουντή για την κρύπτη του Λόρδου Βύρωνα»
Δ.Δ.: Ο εφοπλιστής Κουλουκουντής, της οικογένειας από την οποία κατάγεται η Κασσάνδρα Κουλουκουντή που πήρε το Οσκαρ κάστινγκ.
Φ.Τ.: Ηταν εφοπλιστής και ήταν ένας από αυτούς που απείλησε με note verbale που έστειλε στην ελληνική κυβέρνηση η νεαρή τότε βασίλισσα Ελισάβετ, ότι αν συνεχίσετε οι Ελληνες εφοπλιστές να κατεβάζετε Εβραίους της Ευρώπης στην Παλαιστίνη, όπου οι Αγγλοι είχαν το βρετανικό mandate και δεν ‘ηθελαν να ιδρυθεί κράτος του Ισραήλ, θα κλείσουμε τα γραφεία σας στο Λονδίνο.
Ο Λόρδος Βύρωνας είναι ο πιο γνωστός φιλλέληνας
Δ.Δ.: Και αυτός ήταν ο παππούς της Κασσάνδρας.
Φ.Τ.: Ναι. Το 1971 βγαίνει ένα δημοσίευμα στην «Daily Telegraph» ότι ιδρύεται στο Λονδίνο Βυρωνική Εταιρεία, στην οποία συμμετείχαν μεγάλα ονόματα, μεταξύ αυτών κι ο λόρδος Ράνσιμαν, με σκοπό παράρτημά της να ιδρυθεί στην Αθήνα. Μόλις το μαθαίνουν αυτό εδώ οι χουντικοί, σου λένε «τώρα μας άναψαν φωτιές». Τους δέχτηκαν εδώ τους Βυρωνικούς, τους έκαναν και δεξίωση για να τους καλοπιάσουν, αλλά οι Βρετανοί ήξεραν πολύ καλά τι συνέβαινε στην Ελλάδα. Ακου και το αστείο: η Βυρωνική Εταιρεία αποφασίζει να κάνει μια τελετή στο Χάιντ Παρκ για να κάνει γνωστή στους Λονδρέζους την ιστορία του Λόρδου Βύρωνα. Το μαθαίνουν αυτό οι Ελληνες του Λονδίνου και βάζουν έναν Αγγλο ηθοποιό να μπει μέσα στο βεστιάριο του Royal Theatre και να βρει κοστούμια της εποχής, βελούδα, όπως ήταν ντυμένος ο Βύρωνας όταν τον έθαψαν. Εβαψε και το πρόσωπό του με χάλκινο χρώμα, κίτρινο, μπλε, ό,τι βρήκε, και κρύφτηκε πίσω από ένα δέντρο. Και ενώ έχει αρχίσει η τελετή και έχουν πάει και μέλη της ελληνικής πρεσβείας, εκεί που γίνονταν διάφορες ομιλίες, βγαίνει ο ηθοποιός που ήταν κρυμμένος και φωνάζει: «Πίσω όλοι οι χουντικοί, που καταδυναστεύετε τη χώρα της Δημοκρατίας! Είμαι ο Λόρδος Βύρων και δεν σας θέλω εδώ!». Εγινε ένας πανικός.
Δ.Δ.: Η Κασσάνδρα είναι Ελληνίδα, αλλά μεγάλωσε στην Αγγλία;
Φ.Τ.: Οχι, μεγάλωσε στην Αμερική. Ο παππούς και ο μπαμπάς ήταν στην Αγγλία. Ο μπαμπάς πήγε κάποια στιγμή στην Καλιφόρνια, όπου και εκεί γεννήθηκε αυτή. Η οικογένεια είναι από την Κάσο, από εκεί κατάγονται οι μεγαλύτερες εφοπλιστικές οικογένειες. Θα έλεγα ότι οι Κουλουκουντήδες, όπως και κάποιοι άλλοι, είναι από τους εφοπλιστές που κρατάνε χαμηλούς τόνους, αλλά είναι πραγματικά πατριώτες.
«Αν ο Ρούσβελτ ζούσε, δεν θα γινόταν ο ελληνικός εμφύλιος», υποστηρίζει η Φωτεινή Τομαή, η οποία δίνει και λεπτομέρειες για τη δολοφονία
του Τζορτζ Πολκ στη Θεσσαλονίκη
Σκηνή 7η: «Αν ζούσε ο Ρούσβελτ, ο Eμφύλιος δεν θα είχε γίνει»
Δ.Δ.: Κάτι μου έλεγες για τη δολοφονία του Τζορτζ Πολκ.
Φ.Τ.: Ο Πολκ ήταν φοιτητής δημοσιογράφος στην Τεχεράνη, πήρε υποτροφία για το Γέιλ και λέει στην εφημερίδα του: «Μπορώ να περάσω από την Ελλάδα να δω τι γίνεται, γιατί ακούγονται πολλά για το Σχέδιο Μάρσαλ;». Και έρχεται εδώ και διαπιστώνει ότι τα περισσότερα χρήματα τα τρώγανε οι οικογένειες-δεν θέλω να πω ονόματα- που φτιάχτηκαν μετά τον πόλεμο, μιλάμε για μεγάλα ονόματα. Και βέβαια, όντας στη Θεσσαλονίκη, δέχτηκε να τον συναντήσει και να του πάρει συνέντευξη ο Μάρκος Βαφειάδης. Ενας κούκλος, πανέξυπνος, ξανθός, Αμερικανός δύο μέτρα, ο οποίος την παραμονή είχε φάει ψάρια και αστακό και δεν θυμόταν κανείς Θεσσαλονικεύς αν τον είδε, πού τον είδε. Διότι αυτόν πηγαίνοντας να συναντήσει τον Βαφειάδη τον σκότωσαν οι Αγγλοι και το παρακράτος. Γι’ αυτό στη δίκη του Πολκ ήρθε ο πρώτος διοικητής της OSS (Office of Strategic Services), πριν από τη CIA, ο Ντόνοβαν – είχε τόσο πολύ θυμώσει με τους Αγγλους. Οι Αμερικανοί ακόμα ήταν πάρα πολύ αγαπητοί στον απελευθερωμένο λαό της Ελλάδας. Ο Πολκ, λοιπόν, δολοφονήθηκε για να μη γυρίσει στην Αμερική και γράψει αυτά που είδε. Και είπαν ότι τον σκότωσαν οι κομμουνιστές, γιατί πήγε να συναντήσει τον Μάρκο Βαφειάδη και βρήκαν το πτώμα του δεμένο πισθάγκωνα στον Θερμαϊκό. Αυτά που έγιναν με τα αγγλικά δάνεια στην Επανάσταση του ’21 επαναλήφθηκαν με το Σχέδιο Μάρσαλ.
Δ.Δ.: Υπάρχουν στοιχεία για αυτά που λες σχετικά με τον Πολκ;
Φ.Τ.: Είχε έρθει από την Αμερική ο καθηγητής Βρυώνης να με συναντήσει για να μάθει τι είδα στα ελληνικά αρχεία. Και του λέω ότι ο Πολκ διαπίστωσε διασπάθιση του αμερικανικού χρήματος, της αμερικανικής οικονομικής βοήθειας. Γι’ αυτό ο Ντόνοβαν ήρθε από την Αμερική να παρακολουθήσει τη δίκη στη Θεσσαλονίκη, για να δει τι γίνεται. Οι Αμερικανοί τότε ήταν αγαπητοί, ήταν φιλελεύθεροι. Ο Ρούσβελτ έλεγε στον Τσόρτσιλ: «Ελα, σερ Ουίνστον, ξέρουμε πάρα πολύ καλά γιατί καθυστερείτε να τελειώσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Γιατί θέλετε να τελειώσει με τους δικούς σας όρους και να μπορέσετε να γυρίσετε τον βασιλιά στην Ελλάδα». Γι’ αυτό και ίδρυσε την OSS, που είναι ο πρόδρομος της CIA. Επειδή ήθελε να έχει και πληροφορίες τις οποίες δεν του έδιναν οι Αγγλοι. Ολοι οι Αμερικανοί έλεγαν ότι, αν ζούσε ο Ρούσβελτ, ελληνικός εμφύλιος δεν θα είχε γίνει. Θα είχε βρει μια λύση. Και τα λέει και ο ήρωάς μου, ο Γκάντερ, στο βιβλίο που έχω βγάλει με αμερικανικά και ελληνικά αρχεία, «Κωδικός Γκάντερ: Ο άνδρας που σημάδεψε την πορεία του πολέμου», εκδόσεις Λιβάνη. Μόνο το Κεφάλαιο 27 είναι μυθοπλασία, που γυρίζει από το Κάιρο να δει τη μάνα του στην Κάρπαθο μετά από 27 χρόνια. Ηταν Καρπαθίτης ο Γκάντερ. Αλεξάντερ Μάρτιν Γεωργιάδης είναι το όνομά του. Είναι αυτός που ανακάλυψε τη λάμπα φθορίου. Εφυγε την ημέρα που πέρναγαν τα Δωδεκάνησα από τους Οθωμανούς στους Ιταλούς, ήρθε στην Αθήνα και μετά πήγε στην Αμερική, στο Πίτσμπουργκ, όπου σπούδασε στο Κάρνεγκι μηχανολόγος ηλεκτρολόγος. Εκεί τον πλησίασαν οι Αμερικανοί ενώ ήταν ήδη 42 ετών, μετά από μεγάλη παρακολούθηση, και του πρότειναν: «Ξέρεις αγγλικά, ξέρεις ελληνικά, ξέρεις τούρκικα. Δέχεσαι να σου δώσουμε διπλωματικό διαβατήριο και να πας να εγκατασταθείς στην Αδριανούπολη και να μας δίνεις πληροφορίες;». Και έτσι ήρθε ο Γεωργιάδης στην Αδριανούπολη, μπήκε στον Εβρο και διέλυσε τις δυο γέφυρες Βίλεγκραντ και Αλεξανδρούπολης, απ’ όπου περνούσαν οι πρώτες ύλες από την Τουρκία και πήγαιναν στο Βερολίνο. Γιατί έλεγε ο Ρούσβελτ στον Ντόνοβαν: «Μα αφού δεν έχουν πρώτες ύλες και αφού χάνουν σε όλα τα μέτωπα οι Γερμανοί, γιατί ο πόλεμος δεν τελειώνει; Δες τι γίνεται, μας δουλεύει ο Τσόρτσιλ». Και τότε έμαθαν ότι έρχονταν πρώτες ύλες από την Τουρκία. Αυτό λοιπόν που οι Βρετανοί, διχάζοντας τον λαό του Εβρου δεν μπορούσαν να φέρουν εις πέρας, το έφερε ο Γεωργιάδης από την Κάρπαθο. Ανατινάχτηκαν οι γέφυρες και σταμάτησε ο πόλεμος.
Επίλογος: «Ολοι οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι ήταν πράκτορες της OSS»
Και πριν ολοκληρωθεί αυτή η συνομιλία μού είπε:
«Το άλλο ενδιαφέρον ξέρεις ποιο είναι; Επειδή είμαστε τώρα απέναντι από την Αμερικανική Αρχαιολογική Σχολή. Ολοι οι αρχαιολόγοι καθηγητές ήταν πράκτορες της OSS. Ακόμα και η Γκρέις, που ο κωδικός της ήταν Τουίγκι, επειδή ήταν πολύ λεπτή. Οι Αμερικανοί έδιναν στους πράκτορες ονόματα που τους ταίριαζαν. Τον δικό μου τον έλεγαν Γκάντερ γιατί ήταν ψηλόλιγνος – γκάντερ είναι η αρσενική χήνα. Για μένα, αυτοί της OSS, που δεν έχει καμία σχέση με τη CIA όπως έγινε μετά, ήταν ουσιαστικά ήρωες. Ηταν οι άνθρωποι οι οποίοι πολεμούσαν πίσω από το μέτωπο, πίσω από τις γραμμές των εμπολέμων, και έφερναν τις πιο αξιόπιστες πληροφορίες. Αν διαβάσεις το βιβλίο που έχω γράψει και στηρίζεται όλο σε αμερικανικά απόρρητα αρχεία που πήραμε από τη CIA, θα τρελαθείς».
Δ.Δ.: Μπας και ο Γκάντερ ήταν κομμουνιστής;
Φ.Τ.: Τον κατηγόρησαν βέβαια επί ΜακΚάρθι ότι ήταν φιλοκομμουνιστής. Ηταν αριστερούλης, δημοκράτης. Στην Καβάλα είχε συναντήσει τον Ρούσσο, έναν καθοδηγητή του ΚΚΕ. Και του λέει ο Ρούσσος: «Ε, κύριε Αλέξανδρε, είσαι κομμουνιστής και δεν το ξέρεις». Και ο Γκάντερ λέει: «Εγώ δεν είμαι κομμουνιστής, εγώ θέλω δημοκρατία». «Τι είναι ο κομμουνισμός, είναι η ορθή εφαρμογή του Συντάγματος του Τζέφερσον», του λέει ο Ρούσσος. «Ε, τότε, αν είναι έτσι, μπορεί να είμαι και να μην το ξέρω».
Προτού χωρίσουμε μου είπε: «Επαιξαν πάρα πολύ άσχημο ρόλο οι Βρετανοί και στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια». Κοίτα να δεις! Εμείς βρίζουμε τους Αμερικανούς. Εκείνοι όμως οι πιο ανιδιοτελείς και αφοσιωμένοι φιλέλληνες. Κάποτε…
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή