Παρά τις σφοδρές στρατιωτικές πιέσεις, το Ιράν φαίνεται να ενισχύει θεαματικά τα έσοδά του από το πετρέλαιο, αξιοποιώντας ένα περίπλοκο και καλά οργανωμένο δίκτυο πωλήσεων, μεταφορών και χρηματοοικονομικών διαδρομών, με καθοριστική συνδρομή της Κίνας, γράφει σε άρθρο της η βρετανική εφημερίδα The Independent. Ads Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει ανατρέψει τα δεδομένα στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Με τα Στενά του Ορμούζ σε μεγάλο βαθμό κλειστά, περίπου το 15% του παγκόσμιου πετρελαίου δεν φτάνει στους αγοραστές, οδηγώντας τα κράτη του Κόλπου σε μείωση παραγωγής και πτώση εσόδων.
Ωστόσο, το Ιράν αποτελεί την εξαίρεση. Παρά τους βομβαρδισμούς, συνεχίζει να εξάγει πετρέλαιο, κερδίζοντας σχεδόν τα διπλάσια ημερήσια έσοδα σε σχέση με πριν από την έναρξη των επιθέσεων στα τέλη Φεβρουαρίου. Στο πεδίο της ενέργειας, η Τεχεράνη φαίνεται να διατηρεί το πάνω χέρι.
Οι «τρεις πυλώνες» του ιρανικού πετρελαϊκού μηχανισμού
Το σύστημα μέσω του οποίου το Ιράν διακινεί το πετρέλαιό του στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: πωλήσεις, μεταφορές και ένα σκιώδες τραπεζικό δίκτυο. Ads Στον τομέα των πωλήσεων, αν και τυπικά υπεύθυνη είναι η κρατική εταιρεία πετρελαίου (NIOC), στην πράξη το πετρέλαιο κατανέμεται σε διάφορους κρατικούς και παρακρατικούς φορείς, οι οποίοι το διαθέτουν στην αγορά.
Πίσω από αυτή τη διαδικασία βρίσκονται περίπου 20 ισχυροί παράγοντες, που διαχειρίζονται δίκτυα μετατροπής του πετρελαίου σε ρευστό χρήμα.
Πολλοί από αυτούς συνδέονται άμεσα με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), οι οποίοι έχουν πλέον τον κεντρικό ρόλο στη διαχείριση των εσόδων και της παραγωγής.
Ο έλεγχος των μεταφορών και ο ρόλος του IRGC
Ο δεύτερος πυλώνας αφορά τις μεταφορές, όπου οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν ενισχύσει σημαντικά τον έλεγχό τους. Διαχειρίζονται ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο και συντονίζουν τις μετακινήσεις των δεξαμενόπλοιων μέσω εταιρειών-βιτρίνα.
Τα πλοία κινούνται υπό αυστηρή επιτήρηση, συχνά συνοδευόμενα από ιρανικές δυνάμεις, ενώ χρησιμοποιούν εναλλακτικές διαδρομές κοντά στις ιρανικές ακτές για μεγαλύτερη ασφάλεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, φέρεται να επιβάλλονται και «διόδια» σε πλοία που διασχίζουν την περιοχή.
Παράλληλα, το Ιράν έχει διαφοροποιήσει τα σημεία φόρτωσης, μειώνοντας την εξάρτησή του από το νησί Χαργκ και αξιοποιώντας άλλους τερματικούς σταθμούς, ώστε να περιορίσει την ευαλωτότητα σε επιθέσεις.
Το σκιώδες χρηματοοικονομικό δίκτυο
Ο τρίτος και πιο αδιαφανής πυλώνας είναι το σύστημα πληρωμών. Οι συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσω «εταιρειών-κελυφών» και ειδικών λογαριασμών, κυρίως σε μικρές κινεζικές τράπεζες ή στο Χονγκ Κονγκ.
Τα χρήματα διοχετεύονται μέσω ενός πολύπλοκου δικτύου χιλιάδων λογαριασμών, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολο τον εντοπισμό τους. Ένα μέρος παραμένει στην Κίνα για αγορές αγαθών, ενώ το υπόλοιπο διακινείται διεθνώς μέσω διαδοχικών χρηματοοικονομικών «στρωμάτων».
Η ευελιξία αυτού του συστήματος επιτρέπει στο Ιράν να προσαρμόζεται γρήγορα, ακόμη και όταν παραδοσιακά κανάλια –όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα– κλείνουν υπό διεθνή πίεση.
Η Κίνα ως βασικός αγοραστής
Η συντριπτική πλειονότητα του ιρανικού πετρελαίου καταλήγει στην Κίνα, η οποία απορροφά πάνω από το 90% των εξαγωγών. Οι βασικοί αγοραστές είναι μικρά, ανεξάρτητα διυλιστήρια, γνωστά ως «teapots», που δραστηριοποιούνται κυρίως στην επαρχία Σαντόνγκ.
Παρότι τυπικά δεν συνδέονται με το κινεζικό κράτος, οι σχέσεις τους με μεγάλες κρατικές εταιρείες είναι συχνά στενές. Με τη μείωση της προσφοράς από άλλες χώρες του Κόλπου, το ιρανικό πετρέλαιο πωλείται πλέον σε υψηλότερες τιμές, περιορίζοντας τα περιθώρια κέρδους των αγοραστών αλλά αυξάνοντας τα έσοδα της Τεχεράνης.
Ανθεκτικότητα παρά τις πιέσεις
Παρά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τις κυρώσεις, το ιρανικό πετρελαϊκό σύστημα έχει εξελιχθεί σε ένα εξαιρετικά ανθεκτικό δίκτυο. Η αποκέντρωση, οι εναλλακτικές διαδρομές και οι σύνθετες χρηματοοικονομικές πρακτικές καθιστούν δύσκολη την πλήρη αποδυνάμωσή του.
Όπως επισημαίνεται, μόνο μια γενικευμένη επίθεση στις ενεργειακές υποδομές του Ιράν θα μπορούσε να περιορίσει ουσιαστικά τη λειτουργία του συστήματος — με τον κίνδυνο όμως ευρύτερης περιφερειακής κλιμάκωσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Ιράν μπορεί να δέχεται πιέσεις στο στρατιωτικό πεδίο, αλλά στο ενεργειακό και οικονομικό επίπεδο εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικά πλεονεκτήματα.