Μέτρα για την ενθάρρυνση των καταναλωτών να εξοικονομούν ενέργεια, όπως ενημερωτικές εκστρατείες και στοχευμένα κίνητρα. Αυτά θα πρέπει να προωθούν τη χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς, να επιταχύνουν την ανακαίνιση των κτιρίων και να συνεχίσουν να βελτιώνουν την ενεργειακή απόδοση στη βιομηχανία. Πρόκειται για μια επιλογή χωρίς δημοσιονομικό κίνδυνο
Μέτρα που αφορούν στο εισόδημα. Αυτή είναι η προτιμώμενη επιλογή. Προστατεύει την αγοραστική δύναμη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών χωρίς να στρεβλώνει τα σήματα των τιμών της αγοράς, αν και απαιτεί ακριβή στόχευση για να αποφευχθεί η αναποτελεσματική στήριξη και η υπερβολική δημοσιονομική επιβάρυνση. Με απλά λόγια, η σύσταση είναι να στηριχθούν οι πολύ αδύναμοι και οι υπόλοιποι ας τα βγάλουν πέρα μόνοι τους.
Μέτρα ασπιρίνες εισηγείται η Κομισιόν για την νέα κρίση που πλήττει την Ευρώπη, μετά τον πόλεμο των ΗΠΑ στο Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Προσαρμογή της δομής των φόρων και των εισφορών επί της ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο την καταπολέμηση των υψηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και την ταυτόχρονη στήριξη της ηλεκτροκίνησης. Αν και θα συμβάλει στην επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης της οικονομίας, ενέχει τον κίνδυνο να δημιουργήσει έλλειμμα εσόδων στους εθνικούς προϋπολογισμούς και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή. Με απλά λόγια η Κομισιόν συστήνει μείωση των φόρων στο ρεύμα, αλλά παραδέχεται ότι μπορεί να ανοίξουν τρύπες στους προϋπολογισμούς, ενώ αυτό υποτίθεται θα πρέπει να αποφευχθεί.
Στοχευμένες παρεμβάσεις στις τιμές για ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις, υπό τη μορφή διπλής τιμολόγησης για την ηλεκτρική ενέργεια ή το φυσικό αέριο. Τέτοιες παρεμβάσεις θα προσέφεραν ανακούφιση στις τιμές για τους ευάλωτους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, διατηρώντας παράλληλα το κίνητρο για εξοικονόμηση ενέργειας. Ωστόσο, όπως παραδέχεται η Κομισιόν, στρεβλώνουν τις τιμές της ενέργειας, με αποτέλεσμα οικονομικές ανεπάρκειες. Βάσει των οδηγιών για τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, τα κράτη μέλη μπορούν, εάν το επιθυμούν, να παρεμβαίνουν στον καθορισμό των τιμών για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας σε νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν ενεργειακή ένδεια ή είναι ευάλωτα. Η εν λόγω στήριξη μπορεί να επεκταθεί στις ΜΜΕ και σε όλα τα νοικοκυριά, εφόσον το Συμβούλιο κηρύξει ενεργειακή κρίση σε περιφερειακό ή πανευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο, οι προϋποθέσεις για την κήρυξη μιας τέτοιας κρίσης δεν πληρούνται επί του παρόντος . Επιπλέον, οι κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων επιτρέπουν στα κράτη μέλη να παρέχουν προσωρινή ελάφρυνση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σε επιχειρήσεις υψηλής ενεργειακής έντασης και να αποζημιώνουν τους τομείς που διατρέχουν πραγματικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα για μέρος των υψηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που προκύπτουν από την επίδραση των τιμών του άνθρακα στο κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Με απλά λόγια, η Κομισιόν συστήνει τιμολόγια δύο ταχυτήτων για το ρεύμα: ένα πολύ φτηνό για τους πολύ ευάλωτους κι ένα κανονικό για τους υπόλοιπους, οι οποίοι θα αντιμετωπίσουν μόνοι τους τις όποιες αυξήσεις στο ρεύμα.
Με το πετρέλαιο να «χτυπά» τα επίπεδα του Ιουνίου του 2022 και το φυσικό αέριο να κινείται 35% υψηλότερα από πέρσι τέτοια εποχή, θα περίμενε κανείς ότι οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών αλλά και οι κυβερνήσεις του Βορρά, θα είχαν πάρει το μάθημα τους μετά την κρίση του 2022/2023.
Δυστυχώς για μια ακόμα φορά υιοθετήθηκε η λογική “κλωτσάμε το τενεκεδάκι παρακάτω”, με τη σφόδρα αντιφατική επιχειρηματολογία, ότι αυτό που βιώνουμε δεν είναι ενεργειακή κρίση, αλλά ότι “οι τρέχουσες προοπτικές αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό την αβεβαιότητα όσον αφορά (i) στη διάρκεια της διακοπής της ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω του Στενού του Ορμούζ και (ii) το πόσο μόνιμες θα είναι οι επιπτώσεις των υλικών ζημιών στις υποδομές εφοδιασμού και διανομής ενέργειας”. Κι αυτά, την ώρα που στο ίδιο το κείμενο της Κομισιόν, το οποίο κοινοποιήθηκε στο Eurogroup, επισημαίνεται ότι η Ευρώπη μέσα σε μόλις 17 ημέρες πολέμου, δαπάνησε πάνω από 6 δισ ευρώ παραπάνω, για τον εφοδιασμό της με ορυκτά καύσιμα!
Το μόλις 9 σελίδων κείμενο της Κομισιόν αναδύει οσμή εποχής Σόιμπλε. Αποδομώντας, επί της ουσίας τα μέτρα στήριξης που ελήφθησαν στην κρίση 2022/2023, ως… κοστοβόρα (2,2% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισηγείται μέτρα προσωρινά, απολύτως στοχευμένα και πάνω απ’ όλα χωρίς να θίγονται οι ετήσιες οροφές δαπανών και φυσικά χωρίς να τίθεται ζήτημα ενεργοποποίησης ούτε της γενικής αλλά ούτε και της εθνικής ρήτρας διαφυγής, που προβλέπονται στο Σύμφωνο Σταθερότητας.
Το επιχείρημα ότι πολλές χώρες της ΕΕ βρίσκονται ήδη αντιμέτωπες με τη διαδικασία του υπερβολικού ελλείμματος (π.χ. η Ιταλία και η Γαλλία) κι ότι κινδυνεύει η αξιοπιστία του δημοσιονομικού πλαισίου αν διευρυνθούν τα ελλείμματα, άρα και το Χρέος, μοιάζει πολύ αδύναμο, από τη στιγμή που όλες οι αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι θεριεύει εκ νέου το φάντασμα του πληθωρισμού, άρα θα διευρυνθούν οι κοινωνικές ανισότητες, υπονομεύοντας έτσι ότι έχει απομείνει από το κοινωνικό κράτος στην Ευρώπη.
Το πλέον παράλογο, αν όχι εξοργιστικό, είναι ότι τα μέτρα που εισηγείται η Κομισιόν κι αντιστοίχως αυτά που “απαγορεύει” στα κράτη- μέλη, εξυπηρετούν υποτίθεται την αναγκαία στροφή στην “ηλεκτρικοποίηση” της Ευρώπης, ενώ η ίδια η Κομισιόν παραδέχεται αφενός ότι γι’ αυτό θα απαιτηθούν πολλά δισ ευρώ επενδύσεων αφετέρου ότι η εξάρτηση από το πετρέλαιο, κυρίως για τις μεταφορές, είναι ακόμα πολύ μεγάλη.
Ποια είναι η… συνταγή που εισηγείται η Κομισιόν;
Κάθε μέτρο που λαμβάνεται θα πρέπει να συνάδει με την απεξάρτηση του ενεργειακού συστήματος από τα ορυκτά καύσιμαΚάθε μέτρο που λαμβάνεται δεν πρέπει να αυξάνει αδικαιολόγητα τη συνολική ζήτηση για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, ειδικότερα, μέτρα που μειώνουν σημαντικά την οριακή τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα τονώσουν τη ζήτηση, θα συμβάλουν στην αύξηση των συνολικών τιμών και θα προκαλέσουν δευτερογενείς επιδράσεις στα κράτη μέλη.Κάθε μέτρο που λαμβάνεται θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το δημοσιονομικό κόστος
Με την παραπάνω προσέγγιση, τα μέτρα- ασπιρίνες, που εισηγείται η Κομισιόν είναι:
Το ότι τα όποια μέτρα στήριξης, πρέπει να είναι προσωρινού χαρακτήρα, δεν διευκολύνει το οικονομικό επιτελείο, από τη στιγμή που έχουν εξαντληθεί οι φετινές οροφές δαπανών μετά το “πακέτο” των 300 εκ ευρώ και οι Ευρωπαίοι τεχνοκράτες ξεκαθάρισαν ότι δεν πρόκειται- στην παρούσα φάση- να υπάρξει η οποιαδήποτε δημοσιονομική χαλάρωση.
Η λογική του “βλέποντας και κάνοντας”, με την προοπτική να σφίξουν κι άλλο τα πράγματα και οι Ευρωπαίοι να υποχρεωθούν σε αλλαγή πλεύσης, δεν είναι και η καλλίτερη, καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις έχουν κάνει ήδη την εμφάνιση τους και η εμπειρία του 2022/2023 δείχνει ότι οι Ευρωπαίοι δρουν με καθυστέρηση.
Η λύση πιθανώς βρίσκεται στο κείμενο της Κομισιόν, που δείχνει δύο πηγές χρηματοδότησης για τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν:
τα κράτη μέλη μπορούν να λάβουν υπόψη τα έσοδα από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων (ETS) και να εξετάσουν το ενδεχόμενο φορολόγησης τυχόν έκτακτων κερδών που συνδέονται με τις υψηλές τιμές της ενέργειας.