Ακόμη πιο σημαντικό ρόλο είναι πλέον πολύ πιθανό να αναλάβει ο Κάθετος Διάδρομος στους ευρωπαϊκούς ενεργειακούς σχεδιασμούς.
Ουσιαστικά θα ανοίξει τον δρόμο για την εξέλιξή του σε βασική μεταφοράς φυσικού αερίου προς τις αγορές της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής «Γηραιάς Ηπείρου».
Και αυτό γιατί η χθεσινή συμφωνία των Διαχειριστών με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα νέα προϊόντα δέσμευσης δυναμικότητας αποτελεί στρατηγικό βήμα, ώστε το πρότζεκτ να μετατραπεί σε βασική «ενεργειακή αρτηρία».
Η συμφωνία ήρθε μετά από δύο ημέρες διαπραγματεύσεων, οι οποίες ξεκίνησαν την Πέμπτη 26 Μαρτίου. Τα νέα προϊόντα, που πλέον έχουν λάβει έγκριση, ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες της αγοράς και καθιστούν το έργο πιο ελκυστικό για traders και προμηθευτές, για τη μεταφορά φυσικού αερίου μεταξύ της Ελλάδας και της Ουκρανίας.
Την ανάγκη διαμόρφωσης του πλαισίου λειτουργίας του Vertical Corridor, με νέα προ»ιόντα που θα καθιστούν ανταγωνιστικό εμπορικά το πρότζεκτ, είχε επισημάνει σε αρκετές περιπτώσεις ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου. Η πιο πρόσφατη αναφορά έγινε στην κορυφαία ενεργειακή διοργάνωση CERAWeek στις ΗΠΑ, όπου ο υπουργός επισήμανε πως, προς αυτή την κατεύθυνση, το εγχείρημα χρειάζεται τη στήριξη της Κομισιόν και τη συνεργασία των κρατών-μελών.
Επίσης, την ανάγκη θεσμικής στήριξης της λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου έχει τονίσει ο κ. Αλέξανδρος Εξάρχου, επικεφαλής του Ομίλου AKTOR και CEO της Atlantic SEE LNG Trade. Ξεκινώντας από τις τοποθετήσεις του στο Davos και στην συνέχεια σε συνεντεύξεις που έχει παραχωρήσει. O κ. Εξάρχου έχει υπογραμμίσει παράλληλα πως ο Vertical Corridor είναι υψίστης γεωπολιτικής σημασίας για την χώρα μας.
Η συμφωνία επετεύχθη στη βάση ενός μακροπρόθεσμου πλαισίου για τα νέα προϊόντα δέσμευσης δυναμικότητας, το οποίο έγινε αμοιβαία αποδεκτό από την Κομισιόν και τους εμπλεκόμενους Διαχειριστές: τον ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), τη BULGARTRANSGAZ (Βουλγαρία), την TRANSGAZ (Ρουμανία), τη VESTMOLDTRANSGAZ (Μολδαβία), τον GTSOU (Ουκρανία), καθώς και τον ανεξάρτητο Διαχειριστής ICGB.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα νέα προϊόντα δεν έχουν πλέον τη δομή «one stop shop» (για τη δέσμευση δυναμικότητας σε όλη τη διαδρομή του Διαδρόμου, μέσω μίας δημοπρασίας). Αντίθετα, ο χρήστης θα πρέπει να κλειδώσει δυναμικότητα σε όλα τα διασυνοριακά σημεία των χωρών που παρεμβάλλονται μεταξύ της αφετηρίας και του προορισμού του αερίου. Αυτό σημαίνει επίσης πως το αέριο δεν χρειάζεται να έχει αποκλειστικά κατάληξη στην Ουκρανία, αλλά θα μπορεί να διατεθεί π.χ. στη Ρουμανία ή τη Μολδαβία.
Βασικό πλεονέκτημα του καινούριου πλαισίου είναι πως ευθυγραμμίζεται πλήρως με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. Αυτό «μεταφράζεται» σε παγίωση της ρυθμιστικής βεβαιότητας για το πρότζεκτ, εξαλείφοντας το όποιο ρίσκο για τη χρήση του. Σε μια αγορά όπου η προβλεψιμότητα αποτελεί βασικό ζητούμενο για τους traders και τους προμηθευτές, η συγκεκριμένη εξέλιξη λειτουργεί ως καταλύτης για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης.
Η ρυθμιστική «ασπίδα», μακρόπνοου μάλιστα χαρακτήρα, έχει εξαιρετική σημασία. Κι αυτό γιατί επιτρέπει στον Κάθετο Διάδρομο να αποκτήσει χαρακτηριστικά μιας ώριμης και αξιόπιστης υποδομής, ικανής να εξυπηρετήσει σταθερές ροές φυσικού αερίου.
Καθοριστικό ρόλο στις προοπτικές του πρότζεκτ παίζει επίσης και η σημαντική μείωση των τελών διέλευσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα τέλη αποκλιμακώνονται πλέον κοντά στα 7 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, επίπεδο που φέρνει τον Vertical Corridor σε ευθεία σύγκριση με εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς αερίου προς την Ουκρανία, με αφετηρία χώρες όπως η Πολωνία, η Λιθουανία και η Γερμανία.
Σύμφωνα με στοιχεία του ICIS, τα τέλη διέλευσης με τις εκπτώσεις διαμορφώνονται σε 7,6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα. Η εξοικονόμηση χάρις στην έκπτωση είναι 40%, καθώς τα τέλη χωρίς το discount διαμορφώνονται σε 12,6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Η εξέλιξη αυτή έχει διττή σημασία. Από τη μία πλευρά, καθιστά τον Διάδρομο οικονομικά ελκυστικό για τους χρήστες, μειώνοντας το συνολικό κόστος μεταφοράς. Επομένως, το πρότζεκτ γίνεται εξίσου ανταγωνιστικό με άλλες οδεύσεις μεταφοράς αερίου που καταλήγουν στην Ουκρανία (με αφετηρία την Πολωνία, τη Λιθουανία και τη Γερμανία).
Από την άλλη πλευρά, τα μειωμένα τέλη δεν προέρχονται πλέον από ad hoc εκπτώσεις, όπως ισχύει στα υφιστάμενα προϊόντα Routes 1, 2 και 3. Επομένως, εκτός από ότι δεν εγείρουν ενστάσεις από ρυθμιστικής σκοπιάς, εγγυώνται στους χρήστες πως το κόστος χρήσης του πρότζεκτ είναι «κλειδωμένο» μακροπρόθεσμα.
Εξίσου κρίσιμη είναι και η διεύρυνση της διάρκειας των προϊόντων δέσμευσης δυναμικότητας. Μέχρι σήμερα, η διάθεση capacity γίνεται αποκλειστικά σε μηνιαία βάση, περιορίζοντας την ευελιξία των συμμετεχόντων και καθιστώντας αδύνατο τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Στα υφιστάμενα προϊόντα, οι δημοπρασίες πραγματοποιούνται την τέταρτη Δευτέρα κάθε μήνα για τη δυναμικότητα του επόμενου μήνα. Επομένως, οι traders και προμηθευτές είχαν ελάχιστο χρόνο για να εξασφαλίσουν διαθέσιμα LNG carriers και να οργανώσουν τη μεταφορά των φορτίων τους. Αυτό συνεπάγεται αυξημένο επιχειρηματικό ρίσκο, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί αποτρεπτικά.
Με το νέο πλαίσιο, τα προϊόντα θα μπορούν να έχουν διάρκεια έως και ενός έτους, ευθυγραμμιζόμενα με τις πρακτικές που εφαρμόζονται στις ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου. Επίσης, θα υπάρχουν τριμηνιαία, μηνιαία και ημερήσια διάρκεια.
Η αλλαγή αυτή θεωρείται κομβική για την ωρίμανση του πρότζεκτ. Η δυνατότητα δέσμευσης δυναμικότητας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα επιτρέπει στους χρήστες να σχεδιάζουν πιο αποτελεσματικά τις εμπορικές τους στρατηγικές. Παράλληλα, μειώνει τη μεταβλητότητα και ενισχύει τη σταθερότητα των ροών, στοιχεία που είναι απαραίτητα για την καθιέρωση του διαδρόμου ως βασικής ενεργειακής οδού.
Η διάθεση των νέων προϊόντων θα ακολουθεί τον προγραμματισμό που ισχύει για όλες τις ευρωπαϊκές υποδομές φυσικού αερίου, ενισχύοντας περαιτέρω τη διαφάνεια και τη συμβατότητα με την ενιαία αγορά. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι πρώτες δημοπρασίες για ετήσια αναμένεται να πραγματοποιηθούν τον Ιούλιο, με την έναρξη εφαρμογής τους να τοποθετείται τον Οκτώβριο.
Η συμφωνία με την Κομισιόν φαίνεται να ξεκλειδώνει μια νέα φάση για τον Vertical Corridor. Ο συνδυασμός ρυθμιστικής βεβαιότητας, μειωμένου κόστους και αυξημένης ευελιξίας δημιουργεί ένα πιο ώριμο και ελκυστικό πλαίσιο λειτουργίας, το οποίο μπορεί να στηρίξει τη μετεξέλιξή του σε κρίσιμο εργαλείο για την διαφοροποίηση των πηγών τροφοδοσίας της περιοχής με αέριο, ενόψει μάλιστα και της απαγόρευσης των ρωσικών εισαγωγών.