Τα φασόλια των Πρεσπών στη Φλώρινα αποτελούν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα προϊόντα της ελληνικής γαστρονομίας. Με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ) από το 1996, το φασόλι «Πλακέ», οι «Γίγαντες» και οι «Ελέφαντες» Πρεσπών έχουν γράψει την ιστορία τους στα χωράφια μιας περιοχής εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η κλιματική αλλαγή απειλεί να ανατρέψει δεκαετίες παράδοσης και βιοπορισμού.
Το φασόλι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στις υψηλές θερμοκρασίες, ειδικά κατά την περίοδο της άνθησης και της καρπόδεσης. Θερμοκρασίες άνω των 30°C-32°C προκαλούν πτώση ανθέων, μειωμένη γονιμοποίηση και τελικά σημαντική μείωση της παραγωγής.
Τα διάφορα προγνωστικά μοντέλα σε διαφορετικά επίπεδα υψηλών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Για την περιοχή των Πρεσπών προβλέπεται αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 1,5°C–3°C έως το 2070, όπως φαίνεται και στο Σχεδιάγραμμα 2. Οι ημέρες με θερμοκρασίες άνω των 35°C αναμένεται να πολλαπλασιαστούν, ενώ οι περίοδοι ξηρασίας θα γίνουν συχνότερες και εντονότερες.
Για ένα προϊόν που η ταυτότητά του συνδέεται αδιάρρηκτα με το μοναδικό οικοσύστημα των Πρεσπών, αυτές οι αλλαγές θέτουν εν αμφιβόλω τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του. Οι επιπτώσεις δεν είναι μόνο αγρονομικές. Το φασόλι Πρεσπών είναι η ραχοκοκαλιά της τοπικής οικονομίας με εκατοντάδες οικογένειες να εξαρτούν σε μεγάλο βαθμό το εισόδημά τους από αυτήν την καλλιέργεια.
«Η μειωμένη παραγωγή, σε συνδυασμό με το συνεχώς αυξανόμενο κόστος εισροών, ψαλιδίζει το καθαρό κέρδος και οδηγεί ορισμένους παραγωγούς -κυρίως νεότερους- να εγκαταλείπουν την καλλιέργεια ή και την ίδια την περιοχή. Το αποτέλεσμα είναι ορατό: αγροτική έξοδος, γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και αποδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής σε μια ήδη απομακρυσμένη περιοχή», υπογραμμίζει ο κ. Παπαθανασίου.
Το Τμήμα Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας που εδρεύει στην Φλώρινα εδώ και 25 χρόνια βρίσκεται σε άμεση επαφή με τους παραγωγούς, τον συνεταιρισμό αλλά και τους τοπικούς φορείς της περιοχής των Πρεσπών προσπαθώντας με διάφορα ερευνητικά προγράμματα, Ευρωπαϊκά ή Εθνικά να αναδείξει το τοπικό προϊόν και να βρει λύσεις στα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει η καλλιέργεια λόγω της κλιματικής αλλαγής. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, διοργάνωσε ενημερωτική συνάντηση και συζήτηση με τους παραγωγούς με τη συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων σχετικά με την επίδραση των υψηλών θερμοκρασιών στην καλλιέργεια του φασολιού και προτάσεις για εναλλακτικές καλλιέργειες. Η συζήτηση έγινε σε συνεργασία με τον δήμο Πρεσπών και την Εταιρία Προστασίας Πρεσπών.
«Το φασόλι των Πρεσπών δεν είναι απλώς ένα αγροτικό προϊόν, είναι ταυτότητα, ιστορία και η ψυχή της τοπικής κοινότητας. Η συνέχιση της καλλιέργειάς του απαιτεί συλλογική βούληση, επενδύσεις στην έρευνα και έναν εθνικό σχεδιασμό προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή που να μην αφήνει πίσω τις πιο ευάλωτες αγροτικές περιοχές της χώρας», σημειώνει ο κ. Παπαθανασίου.
Στην ανοιχτή ενημερωτική συνάντηση και συζήτηση με παραγωγούς και ειδικούς συζητήθηκαν:
• οι επιπτώσεις των υψηλών θερμοκρασιών
• οι μελλοντικές κλιματικές τάσεις
• οι πιθανές εναλλακτικές καλλιέργειες
• οι τρόποι προσαρμογής της γεωργίας