Τη Δευτέρα, 16 Μαρτίου, εγκρίθηκε από την Επιτροπή Εξοπλιστικών της Βουλής άλλο ένα από τα πολλά εξοπλιστικά πακέτα της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Αυτό το πακέτο, ύψους 5 δισεκατομμυρίων ευρώ, περιλαμβάνει τον περίφημο αντιπυραυλικό – αντιαεροπορικό – αντι-drone «θόλο» που θα προμηθευτούμε από το Ισραήλ, μαζί με την αναβάθμιση των μαχητικών F-16 Block 50, τον εκσυγχρονισμό των φρεγατών MEKO 200 και την ολοκλήρωση έργων υποδομής για την υποδοχή των μαχητικών F-35 στην αεροπορική βάση της Ανδραβίδας. Αυτό το νέο επεισόδιο στο εξοπλιστικό φαγοπότι που μαίνεται ασταμάτητο καθ’ όλη τη θητεία των κυβερνήσεων Μητσοτάκη συμπυκνώνει όλες τις παθογένειες που είναι εγγεγραμμένες στην ελληνική πολιτική εξοπλισμών και άμυνας.
Ο θόλος αεράμυνας γνωστός ως «Ασπίδα του Αχιλλέα» περιλαμβάνει τρία βασικά ισραηλινά συστήματα (Spyder, Barak MX και David’s Sling) για αντιαεροπορική προστασία μικρής και μεσαίας εμβέλειας και για αντιβαλλιστική άμυνα αντίστοιχα. Τι έχουμε εδώ; Μία από τα ίδια, όσον αφορά το μόνιμο γκροτέσκο των ελληνικών εξοπλιστικών επιλογών. Το ελληνικό κράτος για άλλη μια φορά προβαίνει σε μια τεράστια δαπάνη (3,5 δισ. δολάρια) χωρίς να αποκτά δική του, εγχώρια παραγωγική ικανότητα για το όπλο που αγοράζει.
Όπως βλέπουμε στην τρέχουσα συγκυρία της επίθεσης στο Ιράν, οι διαθεσιμότητες των πυραύλων παίζουν μεγάλο ρόλο στην αντιαεροπορική άμυνα. Αντί να διεκδικήσει η χώρα δυνατότητα παραγωγής των πυραύλων που θα εξοπλίσουν τις αντιπυραυλικές και αντιβαλλιστικές συστοιχίες, αγοράζει και πάλι «από το ράφι» ενός ξένου προμηθευτή. Έτσι, χάνει άλλη μία από τις αμέτρητες ευκαιρίες ανάπτυξης εγχώριας παραγωγικής ικανότητας και αποκτά άλλη μια δραματική εξάρτηση εν καιρώ πολέμου, όταν θα μειώνεται το πυραυλικό απόθεμα.
Διαβάστε: Μητσοτάκης – Δένδιας / Οι νέοι γενναίοι του Μπρανκαλεόνε πάνε πόλεμο
Το Ισραήλ, ο απόλυτος ρυθμιστής της αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής άμυνας της χώρας
Η εξάρτηση αυτή έχει σημασία ότι προέρχεται από το Ισραήλ. Η μία προφανής ένσταση σχετίζεται με τη συνεργασία με ένα κράτος που τεκμηριωμένα εμπλέκεται σε πολιτικές γενοκτονίας έναντι των Παλαιστινίων και που τώρα προβαίνει σε νέο γύρο παραβίασης κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου με τις επιθέσεις σε Ιράν και Λίβανο. Αλλά υπάρχει και μια δεύτερη ένσταση: το γεγονός ότι το Ισραήλ είναι χώρα που απολαμβάνει ήδη μια αδιανόητα κυρίαρχη θέση στα εξοπλιστικά πράγματα της χώρας. Καταρχήν, ισραηλινές εταιρείες έχουν «σκουπίσει» ό,τι κινείται στην εγχώρια παραγωγική βάση, με την IAI να έχει εξαγοράσει την Intracom Defense και την SK Group να έχει εξαγοράσει την ΕΛΒΟ. Την ίδια στιγμή, η ισραηλινή Elbit Systems έχει αναλάβει το τουλάχιστον περίεργο από τεχνοοικονομικής απόψεως πρόγραμμα λειτουργίας του Διεθνούς Κέντρου Αεροπορικής Εκπαίδευσης στην Καλαμάτα (με την …ενοικίαση ιταλικών αεροσκαφών από τους Ισραηλινούς σε τιμή ακριβότερη από την αγορά τους από το ελληνικό κράτος).
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πυρήνας της πτητικής εκπαίδευσης των Ελλήνων πιλότων έχει περάσει σε μια ισραηλινή εταιρεία και, μέσω αυτής, στο ισραηλινό κράτος. Άρα, έχουμε και λέμε: το Ισραήλ έχει ήδη υπό τον έλεγχό του ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της εγχώριας ανάπτυξης και παραγωγής όπλων, έχει ήδη στα χέρια του την εκπαίδευση των πιλότων της Π.Α., και πλέον καθίσταται και ο απόλυτος ρυθμιστής της αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής άμυνας της χώρας. Προκαλώ τον οποιονδήποτε ερευνητή και ερευνήτρια των παγκόσμιων εξοπλιστικών θεμάτων να μου αντιπαραθέσει μία (1) περίπτωση ανεξάρτητου κράτους που να έχει παραχωρήσει σε τέτοιο βαθμό τρεις κρισιμότατες πτυχές της άμυνάς του (αεροπορία, αντιαεροπορική άμυνα, εγχώρια παραγωγή) σε άλλο κράτος και στις βιομηχανίες όπλων του.
Εξίσου προκαλώ να βρείτε μία (1) περίπτωση κράτους που να απαξίωσε μόνο του, ηθελημένα, ένα μεγάλο κομμάτι της υπάρχουσας αντιαεροπορικής του άμυνας επειδή αυτή έτυχε να είναι ρωσικής κατασκευής, κάνοντας χώρο για την αγορά των ισραηλινών αντιαεροπορικών συστημάτων. Αναφέρομαι στους μακράς ακτίνας πυραύλους S-300 που η Ελλάδα δίστασε αρχικά να εντάξει στο ευρύτερο σύστημα αντιαεροπορικής άμυνάς της, στη συνέχεια δίστασε να εκσυγχρονίσει, και παρομοίως δίστασε να διερευνήσει τη δυνατότητα αγοράς επιπλέον μεταχειρισμένων μονάδων του ίδιου όπλου. Επίσης, στους μικρής ακτίνας TOR-M1 που αγοράστηκαν το 1999 και στους επίσης μικρής ακτίνας OSA AKM που παραχωρήθηκαν δωρεάν το 1992 με επιπλέον προσθήκη μεταχειρισμένων συστημάτων το 1998. Με τις κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας, η Ελλάδα ουσιαστικά υπέγραψε την απαξίωση αυτών των συστημάτων με την ακύρωση οποιασδήποτε δυνατότητας συντήρησης και αναβάθμισής τους. Και ωσάν να ήτανε αγορά στραγαλιών από το σούπερ μάρκετ, τώρα η χώρα προβαίνει στην αγορά όχι ενός, όχι δύο, αλλά τριών αντιαεροπορικών συστημάτων από το Ισραήλ.
Ένα δεύτερο σκέλος του νέου εξοπλιστικού πακέτου της κυβέρνησης αφορά τον εκσυγχρονισμό υπαρχόντων συστημάτων – συγκεκριμένα των 38 μαχητικών F-16 Block 50 και των τεσσάρων φρεγατών MEKO 200. Μια αριστερή πολιτική για τους εξοπλισμούς είναι καταρχήν θετικά προσκείμενη προς τον εκσυγχρονισμό ήδη διαθέσιμων όπλων εφόσον αυτό βγάζει τεχνο-οικονομικό νόημα – εφόσον, δηλαδή, εξασφαλίζεται σαφής βελτίωση του εκάστοτε οπλικού συστήματος σε τιμή χαμηλότερη της τιμής αγοράς ενός νέου αντίστοιχου συστήματος. Στην περίπτωση των φρεγατών και των μαχητικών, όμως, η ελληνική κυβέρνηση κατάφερε να υλοποιήσει το πιο παράδοξο, το πιο τραγελαφικό, το πιο οικονομικά καταστροφικό σενάριο: να προβαίνει στον εκσυγχρονισμό των όπλων έχοντας αγοράσει πληθώρα αντίστοιχων νέων όπλων.
Στην περίπτωση των μαχητικών, η ελληνική κυβέρνηση αγόρασε πρώτα γαλλικά Rafale (με τον γνωστό «ελληνικό» τρόπο, όπου αντί να καλυφθούν οι ανάγκες της Π.Α. συνολικά ώστε να επιτευχθούν καλύτεροι όροι αγοράς, αγοράσαμε πρώτα 18 αεροσκάφη και μετά αγοράσαμε άλλα 6…). Στη συνέχεια, η κυβέρνηση συμφώνησε στην αγορά 20 αμερικανικών F-35 (ή μάλλον οι ΗΠΑ επέβαλλαν και ανακοίνωσαν την πώλησή τους καθώς υποτίθεται ότι τα Rafale είχαν καλύψει την ανάγκη νέων μαχητικών). Κι έπειτα, έκρινε ότι ήρθε η ώρα για τον εκσυγχρονισμό των F-16. Πρόκειται για την απόλυτη διαστροφή – για ένα όργιο αρπαχτής, έλλειψης σχεδιασμού και προγραμματισμού, όπου η αγορά όπλων αντί να υπηρετεί τη χώρα που αγοράζει γίνεται εμφανώς με κριτήριο την εξυπηρέτηση της χώρας που πουλάει. Ψωνίζουμε λίγα αεροσκάφη από το ένα σούπερ μάρκετ, ψωνίζουμε κι από το άλλο, χωρίς κανένα σχέδιο, τροφοδοτώντας έναν πανάκριβο εφιάλτη πολυτυπίας, συντήρησης και logistics. Ο εκσυγχρονισμός των F-16 Block 50, αντί να ακολουθήσει χρονικά τον εκσυγχρονισμό των Block 52 Adv. και Block 52+ που αποφασίστηκε το 2018, έμεινε για το τέλος ώστε να δικαιολογηθεί η αγορά των νέων γαλλικών και αμερικανικών αεροσκαφών.
Παράλληλα, ο στόλος των Mirage 2000 (ναι, διαθέτει κι από αυτά το μαγαζί) αντί να εμπλουτιστεί και να εκσυγχρονιστεί, αφέθηκε στη μοίρα του. Και κάπως έτσι, αντί να νοικοκυρευτεί η κατάσταση από πλευράς πολυτυπίας και επίτευξης της μέγιστης σχέσης στρατηγικής / κόστους, η χώρα βρέθηκε να προσπαθεί να ικανοποιήσει τις εξαγωγικές ορέξεις Γαλλίας και ΗΠΑ, και πάλι εμφανίζοντας πλήρη αδυναμία να εκμεταλλευθεί τις αγορές των νέων αεροσκαφών για την ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγικής βάσης. Συνεπώς, ο εκσυγχρονισμός των Block 50 που υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσε να γίνει αποδεκτός ως μέσο αποφυγής της οικονομικής αιμορραγίας από την αγορά νέων αεροσκαφών έρχεται ως κερασάκι στην τούρτα – εξοπλιστικό φαγοπότι της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Ενδεικτικά, ο εκσυγχρονισμός των F-16 βρίσκεται στο ίδιο πακέτο με την απόφαση δαπάνης του εξωφρενικού ποσού των 300 εκατομμυρίων ευρώ για τον εκσυγχρονισμό της βάσης στην Ανδραβίδα που θα υποδεχθεί τα F-35. 300 εκατομμύρια ούτε καν για όπλα, αλλά για την υποδοχή και φιλοξενία τους…
Κάτι παρόμοιο με τον εκσυγχρονισμό των Block 50 ισχύει και για τον εκσυγχρονισμό των φρεγατών MEKO 200. Μια κανονική χώρα που υπηρετεί στοιχειωδώς το εθνικό της συμφέρον προφανώς θα εκσυγχρόνιζε τις φρεγάτες και θα αγόραζε μεταχειρισμένες εάν αυτές ήταν υψηλών δυνατοτήτων και προσφέρονταν σε συμφέρουσα τιμή. Όχι όμως η Ελλάδα, η οποία πρώτα αγόρασε τις πανάκριβες γαλλικές φρεγάτες Belharra – και μάλιστα υποεξοπλισμένες, καθώς προβλέπεται και εκσυγχρονισμός τους στο μέλλον – και μετά εξέφρασε την πρόθεσή της να αγοράσει μεταχειρισμένες φρεγάτες από την Ιταλία και να εκσυγχρονίσει τις τέσσερις MEKO που διαθέτει. Και πάλι λοιπόν το ίδιο τέχνασμα: 1. Δεν εκσυγχρονίζουμε τις φρεγάτες που διαθέτουμε και δεν αγοράζουμε μεταχειρισμένες φρεγάτες. 2. Αφήνουμε να προκύψει εξοπλιστικό κενό που σπεύδουμε να καλύψουμε με αγορά νέων φρεγατών. 3. Αφού εξασφαλιστούν οι υπογραφές στις συμβάσεις και κάνουμε χαρούμενη τη Γαλλία, σπεύδουμε να προβούμε στις ενέργειες στις οποίες θα έπρεπε να έχουμε προβεί ώστε να μην χρειάζεται να δαπανήσουμε τα υπερπολλαπλάσια δις. για την αγορά των νέων φρεγατών.
Άφησα για το τέλος το σημαντικότερο: πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι πλέον ό,τι όπλο αγοράζεται για τις ένοπλες δυνάμεις κινδυνεύει να βρεθεί στο εξωτερικό, στην υπηρεσία φύλαξης ξένων στόχων. Το είδαμε με την πυροβολαρχία αντιαεροπορικών πυραύλων Patriot στη Σαουδική Αραβία, το ξαναείδαμε με τις φρεγάτες στις αγγλικές βάσεις στην Κύπρο, το ξαναβλέπουμε με τη μεταστάθμευση πυροβολαρχίας Patriot για την αντιβαλλιστική κάλυψη της …βουλγαρικής επικράτειας. Και βέβαια, δεν χρειάζεται να υπενθυμίσουμε το υπερπολύτιμο στρατιωτικό υλικό που έχει δοθεί στην Ουκρανία. Η ελληνική κυβέρνηση ζητιάνεψε τη δημιουργία νέων αμερικανικών βάσεων (αντί να διαπραγματευτεί ως αστική κυβέρνηση, έστω, κάποια εξοπλιστικά ανταλλάγματα) επειδή, τάχα, οι νέες βάσεις θα μας προστάτευαν. Εν τέλει, καταλήγουμε να πρέπει εμείς να προστατεύουμε τις βάσεις, ενώ μαίνεται ο αμερικανο-ισραηλινός τυχοδιωκτισμός στη Μέση Ανατολή.
Το παρόν σημείωμα τεκμηρίωσε τους λόγους για τους οποίους οι νέες εξοπλιστικές επιλογές της κυβέρνησης Μητσοτάκη παραβιάζουν για άλλη μια φορά τη στοιχειώδη στρατηγική και τεχνο-οικονομική λογική και λειτουργούν εις βάρος της οικονομίας και της βιομηχανικής-τεχνολογικής βάσης της χώρας. Θα περίμενε κανείς αυτές οι επιλογές να βρίσκουν απέναντί τους το σύνολο των κοινοβουλευτικών δυνάμεων που αυτοπροσδιορίζονται ως αριστερές. Δυστυχώς, η πρόσφατη ψηφοφορία στην Επιτροπή Εξοπλιστικών της Βουλής έδειξε την αδυναμία ενός μεγάλου μέρους της Αριστεράς να αμφισβητήσει με συνέπεια το συνεχιζόμενο εξοπλιστικό φαγοπότι της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Αν δεν μπορείς να αρνηθείς ρητά και κατηγορηματικά ισραηλινούς θόλους και έργα υποδομής για F-35, τότε τι ακριβώς θα αρνηθείς, πώς, πού και πότε;
* Ο Ηρακλής Οικονόμου είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, διδάκτορας Διεθνούς Πολιτικής από το Πανεπιστήμιο της Ουαλίας Aberystwyth.