Οι 27 ηγέτες της ΕΕ καλούνται σήμερα να ετοιμάσουν μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης, η οποία όλο και ζυγώνει απειλητικά την Ευρώπη, όσο η “Επική Οργή” του Ντόναλντ Τραμπ “φρακάρει” στα στενά του Ορμούζ και ο πόλεμος με το Ιράν τραβά σε μάκρος.
Μέτρα για την επερχόμενη ενεργειακή κρίση καλούνται να ετοιμάσουν οι 27, έχοντας καταστήσει σαφές ότι η ΕΕ δεν θα εμπλακεί σε επιχειρήσεις στα στενά του Ορμούζ. Τι θα πει ο Μητσοτάκης στη Σύνοδο Κορυφής
Η ΕΕ, όπως και ο υπόλοιπος πλανήτης πληρώνει τον τυχοδιωκτισμό Τραμπ- Νετανιάχου στο Ιράν με τις τιμές στα καύσιμα να ανεβαίνουν ήδη και τον κίνδυνο νέας πληθωριστικής κρίσης προ των πυλών. Μένει όμως να φανεί εάν έχει διδαχθεί από την ενεργειακή κρίση του 2022 ή για μία ακόμη φορά θα κινηθεί με τους γνωστούς, αργόσυρτους, ρυθμούς της.
Από την πλευρά της η Ελλάδα, όπως πάντα, θα ζητήσει και στη Σύνοδο Κορυφής που ξεκινά σήμερα στις Βρυξέλλες, γρήγορα και αποφασιστικά βήματα. Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ήδη διαμηνύσει προς πάσα κατεύθυνση ότι η ΕΕ πρέπει να έχει έτοιμο ένα πακέτο μέτρων για την ενεργειακή κρίση. Και φυσικά στη γραμμή αυτή θα κινηθεί και η τοποθέτηση του στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Ο κ.Μητσοτάκης, ο οποίος χθες το απόγευμα συμμετείχε στην επετειακή εκδήλωση για τα 50 χρόνια του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (και άκουσε καλά λόγια από τον πρώην πρόεδρο της Κομισιόν, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ και την πρόεδρο της Ευρωβουλής Ρομπέρτα Μετσόλα, για την πορεία της ελληνικής οικονομίας), έχει επίσης επιχειρήσει ήδη να καθησυχάσει τις χώρες του βορρά που έχουν διαχρονικά μία εμμονή στη δημοσιονομική πειθαρχία και την τήρηση των κανόνων.
Τονίζοντας ότι τα όποια μέτρα αποφασιστούν θα πρέπει να είναι στοχευμένα και προσωρινά. Αλλά και να λαμβάνουν υπόψη την αγοραστική δύναμη των Ευρωπαίων πολιτών. Η οποία βέβαια δεν είναι ίδια σε όλες τις χώρες- μέλη της ΕΕ.
Η Ελλάδα είναι καταρχάς θετική στις προτάσεις που περιλαμβάνονται στην επιστολή που απηύθυνε στους ηγέτες ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σημειώνουν από την κυβέρνηση. Ωστόσο, προσθέτουν, δεν πρέπει να παραγνωρίζει κανείς το γεγονός ότι σήμερα η κρίση εκκινεί από άλλη βάση -υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου και ρύπων- από ό,τι το 2022 και συνεπώς οι όποιες προτάσεις δεν πρέπει να προσθέτουν επιπλέον βάρος.
Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το Politico, η επιστολή φον ντερ Λάιεν βάζει στο τραπέζι της συζήτησης την χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων και την επαναφορά του πλαφόν στο φυσικό αέριο. Καυτό θέμα αποτελούν όμως επίσης οι αλλαγές στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), το οποίο τιμολογεί τις εκπομπές άνθρακα των ρυπογόνων βιομηχανιών.
Επανεξέταση του ETS έχουν ήδη ζητήσει η Ελλάδα και εννέα ακόμη χώρες (Αυστρία, Βουλγαρία, Κροατία, Τσεχία, Ουγγαρία, Ιταλία, Πολωνία, Ρουμανία και Σλοβακία), με το επιχείρημα ότι επιβαρύνει την οικονομία και τις επιχειρήσεις. Αλλες χώρες όμως (Βέλγιο, Δανία, Φινλανδία, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία, Σλοβενία, Ισπανία, Σουηδία και Ολλανδία), που έχουν ήδη επενδύσει σε μεγάλο βαθμό στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, θεωρούν το ETS βασικό εργαλείο για την “πράσινη μετάβαση”.
Ο κ.Μητσοτάκης προανήγγειλε στη συνέντευξη του στο Bloomberg ότι θα επιχειρηματολογήσει έντονα στη Σύνοδο Κορυφής προς την κατεύθυνση αναθεώρησης του ETS. Υπενθύμισε ότι το ETS σχεδιάστηκε ως μηχανισμός τιμολόγησης για την ενθάρρυνση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σε μια εποχή που η ενέργεια βασικού φορτίου ήταν πολύ φθηνότερη.
“Επομένως, το να έχουμε ακριβή ενέργεια και ακριβό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών είναι παραλογισμός αυτή τη στιγμή”, σχολίασε ο πρωθυπουργός και πρόσθεσε: “Δεν χρειαζόμαστε το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών να είναι τόσο ακριβό για να στέλνει μήνυμα μέσω των τιμών προκειμένου να κινηθούμε προς πηγές που είναι πιο αποδοτικές, ειδικά για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.”
Στην ίδια συνέντευξη ο κ.Μητσοτάκης άνοιξε για πρώτη φορά ένα παράθυρο για μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα, υπό την προϋπόθεση όμως ότι θα υπάρξει σχετική ευρωπαϊκή απόφαση. Δηλαδή εάν συμφωνήσουν οι 27 σε μία ρήτρα διαφυγής, ούτως ώστε να μπορούν τα κράτη- μέλη, όσο διαρκεί η κρίση, να πάρουν μέτρα όπως η μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα, χωρίς δημοσιονομικές συνέπειες.
Πάντως χθες η Αυστρία ανακοίνωσε ήδη μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα, χωρίς ευρωπαική απόφαση. Ενώ αντίστοιχα μέτρα ζητά στην Ελλάδα εδώ και καιρό η αντιπολίτευση και κυρίως το ΠΑΣΟΚ. Στο Μαξίμου ωστόσο ακόμη προβληματίζονται κατά πόσον θα είναι πιο αποδοτικό ως μέτρο η προσωρινή μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα ή επιδοματική στήριξη με τη μορφή Fuel Pass.
Ενώ η ΕΕ δεν έχει ακόμη αποφασίσει πως θα “μαζέψει” τα σπασμένα της οικονομίας από την επίθεση Ισραήλ- ΗΠΑ στο Ιράν, έχει ήδη πάρει την απόφαση να μην ακολουθήσει τον Τραμπ στα στενά του Ορμούζ. Και να μην εμπλακεί σε έναν πόλεμο , που μπορεί να αποδειχθεί ένα “νέο Βιετνάμ” για τις ΗΠΑ.
Από την πλευρά της Ελλάδας, ο κ. Μητσοτάκης έχει καταστήσει μάλιστα ήδη σαφές ότι η χώρα μας δεν εμπλέκεται στις πολεμικές επιχειρήσεις και ειδικότερα δεν προτίθεται να εμπλακεί σε πιθανή επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ.
Ο πρωθυπουργός υπενθύμισε άλλωστε προχθές, με αφορμή την συζήτηση περί ενδεχόμενης επέκτασης της εντολής της επιχείρησης «ΑΣΠΙΔΕΣ», ότι στην ευρωπαϊκή επιχείρηση στην Ερυθρά Θάλασσα κατέληξαν να συμβάλουν με δυνάμεις μόνο η Ελλάδα και η Ιταλία. Απογοητευτικό προηγούμενο που δεν πρέπει να θέτει ψηλά τον πήχυ των προσδοκιών, σχολιάζουν με νόημα κυβερνητικά στελέχη.
Η Αθήνα βέβαια συμπλέει σε αυτό το ζήτημα με τους εταίρους, καθώς γενικότερα στην ΕΕ και ειδικά στο Βερολίνο δεν υπάρχει διάθεση εμπλοκής σε έναν πόλεμο, για τον οποίο ο Τραμπ – όπως τόνισε χθες στο Bundestag ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς- δεν ενημέρωσε πρώτα κανέναν σύμμαχο. Αλλά και η Γαλλία, η οποία αρχικά φιλοδοξούσε να ηγηθεί μίας ευρωπαϊκής επιχείρησης στα στενά του Ορμούζ- άλλαξε πλεύση, διαπιστώνοντας ότι η κατάσταση είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.
Όχι μόνο γιατί επιχειρησιακά μία αποστολή στα στενά του Ορμούζ θα ήταν αποστολή “αυτοκτονίας”. Αλλά και γιατί δε φαίνεται στο άμεσο μέλλον να καταρρέει το καθεστώς στην Τεχεράνη, παρά τους στοχευμένους “αποκεφαλισμούς” στελεχών του από Ισραήλ- ΗΠΑ.
Σημειωτέον ότι, σύμφωνα με τους Financial Times, ευρωπαικές χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία έχουν ξεκινήσει συνομιλίες με την Τεχεράνη, επιδιώκοντας μία συμφωνία για την ασφαλή διέλευση των δικών τους πλοίων από τα στενά του Ορμούζ. Κίνηση η οποια δεν άρεσε όμως στους υπόλοιπους εταίρους, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης.
Η χώρα μας δεν έχει τη διπλωματική δυνατότητα να προβεί σε μία τέτοια κίνηση για λογαριασμό της ελληνικής ναυτιλίας. Αλλωστε δεν μπορεί να διακινδυνεύσει τις σχέσεις με ΗΠΑ και τη “στρατηγική συμμαχία” με Ισραήλ. Ειναι λογικό επομένως να μη βλέπει θετικά διμερείς μεμονωμένες κινήσεις Ευρωπαίων εταίρων.
Συνολικά πάντως εκ μέρους της ΕΕ, η “υπουργός Εξωτερικών” Κάγια Κάλλας, έχει προτείνει στον ΟΗΕ μία συμφωνία για απελευθέρωση της μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω των στενών του Ορμούζ με μοντέλο τη συμφωνία για τις εξαγωγές σιτηρών και λιπασμάτων από την Ουκρανία μέσω Μαύρης Θάλασσας. Ενώ επικοινώνησε χθες με τον υπουργό Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, τονίζοντας το ενδιαφέρον της ΕΕ για την ασφαλή διέλευση των πλοίων από τα στενά του Ορμούζ.
Και μια που ο λόγος για τη Μαύρη Θάλασσα, αναλυτές εκτιμούν ότι το καθεστώς που ισχύει στα στενά του Βόσπορου θα μπορούσε να δείξει το δρόμο για μία συμφωνία ελεύθερης εμπορικής ναυσιπλοΐας με περιορισμούς στις στρατιωτικές διελεύσεις.
Αλλά σε κάθε περίπτωση, προϋπόθεση για μία συμφωνία είναι η συμμετοχή του Ιράν σε αυτή, δηλαδή η έμμεση de facto αναγνώριση του σημερινού καθεστώτος στην Τεχεράνη. Ο Τραμπ όμως είναι δέσμιος των ίδιων του των πράξεων και της άνευ όρων στήριξης στο Ισραήλ. Στο οποίο πάντως διαμήνυσε ότι δεν επιθυμεί άλλες επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις του Ιράν, μετά το ισραηλινό χτύπημα στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars, το μεγαλύτερο στον κόσμο.
Στο στρατόπεδο των MAGA εν τω μεταξύ έχουν αρχίσει να τρώγονται μεταξύ τους. Μετά την παραίτηση του επικεφαλής του Εθνικού Κέντρου Αντιτρομοκρατίας των ΗΠΑ, Τζόζεφ Κεντ, ήρθε η γραπτή δήλωση της διευθύντριας της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφορίων, Τούλσι Γκάμπαρντ, πως το Ιράν δεν επιχείρησε να επανεκκινήσει το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση του Ιουνίου 2025.
Μπορεί πάντως η χώρα μας, σε κοινή γραμμή με τους Ευρωπαίους εταίρους, να αποφεύγει τον κίνδυνο εμπλοκής στα στενά του Ορμούζ, αλλά δεν θέλει βέβαια και να προκαλέσει την οργή Τραμπ. Δεν είναι τυχαία άλλωστε η επίσκεψη του μόνιμου αντιπροσώπου των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, πρέσβη Μάθιου Γουίτακερ, στη χώρα μας.
Ο κ. Γουίτακερ, ο οποίος συναντήθηκε χθες με τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, παρουσία και της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Αθήνα, Κιμπερλι Γκιλφόιλ, θα επισκεφθεί τη Σούδα και την Αλεξανδρούπολη.
Υπενθυμίζεται ότι το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford επιστρέφει από τη Μέση Ανατολή στη Σούδα για επισκευές και εκτίμηση της ζημιάς από τη φωτιά που ξέσπασε την περασμένη εβδομάδα και η οποία σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση οφείλεται σε μη στρατιωτικό ατύχημα.
Μετά την επισκευή και τον ανεφοδιασμό στη Σούδα, το αμερικανικό αεροπλανοφόρο δεν αναμένεται πάντως να βάλει ξανά πλώρη για Μέση Ανατολή, αλλά θα επιστρέψει στις ΗΠΑ. Ωστόσο η παρουσία του στην Κρήτη προκαλεί ήδη αντιδράσεις και ανησυχία για ενδεχόμενο έμμεσης εμπλοκής της χώρας μας στον πόλεμο, παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης.
Στο κυβερνητικό στρατόπεδο θεωρούν πάντως ότι σε κάθε περίπτωση η χώρα μας παραμένει ένας “αξιόπιστος εταίρος” για τις ΗΠΑ στην περιοχή. Καθώς και ότι αντίθετα η Τουρκία έρχεται σε δύσκολη θέση.
Ο Μητσοτάκης καλεί πάλι την ΕΕ να στρέψει το βλέμμα στην Κύπρο
Ο πόλεμος στο Ιράν δίνει πάντως σε Ελλάδα- Κύπρο την ευκαιρία να πείσουν την ΕΕ ότι πρέπει να στρέψει το βλέμμα και προς την ανατολική Μεσόγειο, όχι μόνο προς τη Ρωσία. Στο πλαίσιο αυτό ο κ.Μητσοτάκης αναμένεται να υπογραμμίσει στη Σύνοδο Κορυφής ότι η αμυντική στήριξη που παρείχε η Ελλάδα -και στη συνέχεια άλλα κράτη μέλη- στην Κυπριακή Δημοκρατία, ήταν η επίδειξη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης στην πράξη.
Και μάλιστα χωρίς να έχει ενεργοποιηθεί το άρθρο 42.7 (ΣΕΕ). Κάτι που δημιουργεί ένα προηγούμενο, όπως θεωρούν στην κυβέρνηση. Ταυτόχρονα, λένε οι ίδιες πηγές, το γεγονός αυτό υπογραμμίζει με τον πιο εμφατικό τρόπο την γεωπολιτική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου.
Όπως λένε άλλωστε από το Μαξίμου, οι σημερινές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή δικαιώνουν τον πρωθυπουργό που επέμεινε στις τοποθετήσεις του στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ότι η αμυντική στρατηγική της ΕΕ (και ο χάρτης αμυντικής ετοιμότητας της ΕΕ) πρέπει να έχει προσέγγιση 360 μοιρών. Δηλαδή η Ευρώπη να είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τις απειλές όχι μόνο στα ανατολικά, αλλά και στα νότια σύνορα της ΕΕ.
“Η ευρωπαϊκή ασφάλεια είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, όπως απέδειξε το παράδειγμα της Κύπρου, κράτους μέλους της ΕΕ που αντιμετωπίζει απειλές ασφαλείας”, τονίζουν κυβερνητικά στελέχη.