Στις Βρυξέλλες εξετάζεται «ρήτρα διαφυγής» για ενεργειακές δαπάνες εκτός δημοσιονομικών περιορισμών, την ώρα που η κυβέρνηση κρατά σε εφεδρεία νέα μέτρα στήριξης.
Με το βλέμμα στραμμένο στις επικείμενες αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για πιθανή χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων σε περίπτωση παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης, η κυβέρνηση προχώρησε σε παρεμβάσεις μηδενικού δημοσιονομικού κόστους μέσω πλαφόν, επιχειρώντας να περιορίσει τις ανατιμήσεις σε καύσιμα και βασικά αγαθά. Παράλληλα, το οικονομικό επιτελείο διατηρεί σε ετοιμότητα ένα δεύτερο πακέτο οικονομικών ενισχύσεων, το οποίο θα ενεργοποιηθεί εφόσον η άνοδος των τιμών ενέργειας αποκτήσει πιο μόνιμα χαρακτηριστικά. Τα γνωστά προγράμματα επιδότησης, όπως τα fuel pass και market pass, δεν ενεργοποιούνται, καθώς η κυβέρνηση αναμένει αφενός να διαπιστώσει εάν η άνοδος των τιμών στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα αποδειχθεί προσωρινή ή διαρκής και, αφετέρου, είναι σε ανοιχτή γραμμή με τις Βρυξέλλες αναμένοντας μία ευρωπαϊκή λύση.
Καθοριστικός παράγοντας για τις επόμενες κινήσεις της Αθήνας παραμένουν οι συζητήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στην Κομισιόν εξετάζεται ήδη, σύμφωνα με πληροφορίες, ένα εναλλακτικό σχέδιο για την περίπτωση που η ενεργειακή κρίση επιδεινωθεί. Στο επίκεντρο αυτού του σχεδίου βρίσκεται η πιθανή ενεργοποίηση μιας νέας «ρήτρας διαφυγής», η οποία θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αυξάνουν προσωρινά τις δαπάνες για την ενέργεια χωρίς να επιβαρύνονται οι δημοσιονομικοί τους στόχοι. Η πρόταση ακολουθεί τη λογική ευελιξίας που εφαρμόστηκε πρόσφατα για τις αμυντικές δαπάνες και θα μπορούσε να δώσει στις κυβερνήσεις τη δυνατότητα να προχωρήσουν σε επιδοτήσεις ή φορολογικές ελαφρύνσεις για το ενεργειακό κόστος χωρίς να θεωρείται ότι παραβιάζουν τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας.
Η συζήτηση αναμένεται να ανοίξει επίσημα στο Eurogroup μόνο εφόσον η αστάθεια στις αγορές ενέργειας επιδεινωθεί. Θα πρέπει να τονιστεί πως οι νέοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες θέτουν αυστηρά όρια στις πρωτογενείς δαπάνες, γεγονός που περιορίζει την έκταση των παρεμβάσεων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου, το διαθέσιμο δημοσιονομικό «μαξιλάρι» ανέρχεται σήμερα σε περίπου 800 – 900 εκατ. ευρώ. Οι πόροι αυτοί προορίζονται κυρίως για φορολογικές ελαφρύνσεις και παροχές που σχεδιάζονται να παρουσιαστούν το 2027 στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Ωστόσο, εάν η ενεργειακή κρίση ενταθεί, μέρος αυτών των κονδυλίων ενδέχεται να κατευθυνθεί άμεσα στη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, περιορίζοντας αντίστοιχα το εύρος των μελλοντικών οικονομικών εξαγγελιών.
Τώρα όσον αφορά τα πρώτα μέτρα, αυτά ενεργοποιήθηκαν ήδη με Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου που επαναφέρει το ανώτατο περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και βασικά προϊόντα έως τις 30 Ιουνίου 2026. Η ρύθμιση προβλέπει δυνατότητα επανεξέτασης, ανάλογα με την πορεία των τιμών και τις εξελίξεις στην ενεργειακή αγορά. Στα καύσιμα το ανώτατο περιθώριο κέρδους ορίζεται στα 17 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο σε όλη την αλυσίδα διακίνησης, από το διυλιστήριο έως τον τελικό καταναλωτή. Από αυτά, τα 5 λεπτά αφορούν τη χονδρική πώληση από τις εταιρείες εμπορίας προς τα πρατήρια και τα 12 λεπτά τη λιανική διάθεση.
Αντίστοιχα, για τα τρόφιμα και τα βασικά είδη νοικοκυριού ως ανώτατο όριο τίθεται το μέσο περιθώριο κέρδους που καταγράφηκε το 2025 για κάθε προϊόν. Η εφαρμογή του μέτρου θα βασιστεί σε εντατικούς ελέγχους της αγοράς, αρμοδιότητα που αναλαμβάνει η νέα Ανεξάρτητη Αρχή Εποπτείας της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή. Η Αρχή αποκτά ενισχυμένες εξουσίες, με πρόστιμα που μπορούν να φθάσουν έως τα 5 εκατ. ευρώ, ενώ σε περίπτωση επανάληψης της ίδιας παράβασης το ποσό μπορεί να διπλασιαστεί και να αγγίξει τα 10 εκατ. ευρώ.