Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει ήδη έναν μεγάλο χαμένο: την ενεργειακή σταθερότητα. Οι χώρες, η μία μετά την άλλη, εξετάζουν σενάρια θωράκισης, αφού οι απειλές στα Στενά του Ορμούζ έδειξαν πόσο εξαρτημένοι είμαστε διεθνώς από το πετρέλαιο και πόσο επισφαλής μπορεί να αποδειχθεί η μεταφορά του.
Έτσι, ενώ το Ιράν εγκαλείται με αφορμή το πυρηνικό του πρόγραμμα, χώρες που δεν είχαν σκεφτεί ποτέ να αξιοποιήσουν αυτή την ενέργεια, τώρα αλλάζουν γραμμή πλεύσης. Ανάμεσά τους και η Ελλάδα.
Στο Παρίσι χθες ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραδέχτηκε ότι «η Ευρώπη δυστυχώς απέστρεψε το βλέμμα από την πυρηνική ενέργεια και αυτό ήταν ένα από τα μεγαλύτερα στρατηγικά μας λάθη» τόνισε. «Η πυρηνική ενέργεια επανακάμπτει. Έχει έρθει η ώρα και για τη δική μου χώρα να εξερευνήσει τη δυνατότητα αξιοποίησής της».
Η Ελλάδα είχε απορρίψει διαχρονικά τη χρήση πυρηνικής ενέργειας και την παραγωγή της, λόγω της έντονης σεισμικότητας που καταγράφεται στην περιοχή μας και του μικρού μεγέθους της χώρας. Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ήταν η προηγούμενη στρατηγική επιλογή της, καθώς αποφάσισε να κάνει στροφή σε λύσεις χωρίς λιγνίτη. Ο πρωθυπουργός είπε χθες πως αν θέλει η Ελλάδα να καλύψει την αυξανόμενη ζήτηση στο ρεύμα, οι ΑΠΕ δεν φτάνουν και χρειάζεται την πυρηνική ενέργεια ως μέρος της λύσης για την επίτευξη του στόχου μηδενικών εκπομπών (net-zero) έως το 2050.
Άλλωστε, η νέα τεχνολογία των SMR (Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες) αλλάζει τα δεδομένα. Στην ομιλία του στην 2η Πυρηνική Σύνοδο στο Παρίσι, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα «γυρίζει σελίδα» και ξεκινά τη διερεύνηση της χρήσης πυρηνικής ενέργειας, ιδιαίτερα των SMRs, ως μέρος του μελλοντικού ενεργειακού της μείγματος.
Η διάρθρωση ενός SMR
Η ελληνική κυβέρνηση εστιάζει στους SMRs επειδή θεωρούνται πιο ευέλικτοι, ασφαλείς και οικονομικά προσιτοί σε σχέση με τους παραδοσιακούς μεγάλους αντιδραστήρες.
Κι αυτό γιατί λέγεται πως έχουν μικρότερο απόθεμα ραδιενεργών υλικών ανά αντιδραστήρα, γεγονός που μειώνει το δυνητικό κίνδυνο σε περίπτωση ατυχήματος.
Παράλληλα, υπάρχει η δυνατότητα υπόγειας εγκατάστασης του αντιδραστήρα και των δεξαμενών αποθήκευσης καυσίμων, κάτι που μειώνει την ευπάθεια σε φυσικές καταστροφές ή εξωτερικές επιθέσεις.
Τέλος, λόγω του μικρότερου αποτυπώματός τους (περίπου το 10% της έκτασης ενός παραδοσιακού σταθμού), είναι ευκολότερο να βρεθούν κατάλληλες τοποθεσίες που να πληρούν τα αυστηρά γεωλογικά και σεισμολογικά κριτήρια.
Άλλωστε, η λύση της πυρηνικής ενέργειας μοιάζει ήδη εξαιρετικά ενδιαφέρουσα στη ναυτιλία, αλλά και για την παροχή ενέργειας σε μεγάλα κέντρα δεδομένων, στα οποία επενδύει η χώρα, που απαιτούν σταθερή και καθαρή ισχύ.
Η συζήτηση για την εγκατάσταση Μικρών Αρθρωτών Αντιδραστήρων (SMR) στη χώρα μας βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο διερεύνησης και στρατηγικού σχεδιασμού, επομένως δεν έχει δημοσιευτεί προσώρας επίσημος κατάλογος με συγκεκριμένες γεωγραφικές τοποθεσίες.
Εικόνα από εγκαταστάσεις SMR
Ωστόσο, βάσει των τεχνικών χαρακτηριστικών των SMR και της διεθνούς πρακτικής, οι κατάλληλοι χώροι προσδιορίζονται από τα εξής κριτήρια:
Σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς σταθμούς που απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού για ψύξη, ορισμένα σχέδια SMR (όπως ο PWR-20) χρησιμοποιούν συστήματα ψύξης με αέρα. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να χωροθετηθούν σε περιοχές που δεν είναι παραθαλάσσιες ή κοντά σε λίμνες και ποτάμια, αυξάνοντας τις επιλογές για την ελληνική ενδοχώρα.
Διεθνώς, υπάρχει η τάση να χρησιμοποιούνται χώροι παλαιών σταθμών παραγωγής ενέργειας από άνθρακα για την εγκατάσταση SMR (όπως συμβαίνει στην Ουαλία και τη Ρουμανία). Στην Ελλάδα, οι περιοχές όπου λειτουργούσαν οι μεγάλες λιγνιτικές μονάδες (όπως στη Δυτική Μακεδονία ή τη Μεγαλόπολη), οι οποίες διαθέτουν ήδη τις απαραίτητες υποδομές σύνδεσης με το ηλεκτρικό δίκτυο, θα μπορούσαν θεωρητικά να αποτελέσουν υποψήφιους χώρους, δεδομένου ότι η χώρα σχεδιάζει να κλείσει την τελευταία λιγνιτική μονάδα έως το 2026.
Οι SMR είναι σχεδιασμένοι για να τοποθετούνται κοντά σε μεγάλους καταναλωτές ενέργειας του ιδιωτικού τομέα, όπως:
Data Centers: Υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για την παροχή σταθερής ενέργειας σε κέντρα δεδομένων, τα οποία απαιτούν τεράστια ποσά ισχύος.
Βιομηχανικές μονάδες: Περιοχές με χαλυβουργεία ή άλλες βαριές βιομηχανίες που χρειάζονται σταθερή παροχή ενέργειας (baseload).
Λόγω του μικρού τους μεγέθους (το αποτύπωμά τους μπορεί να είναι όσο ένα γήπεδο ποδοσφαίρου), οι SMR είναι κατάλληλοι για απομονωμένες κοινότητες ή περιοχές που δεν εξυπηρετούνται εύκολα από το κεντρικό δίκτυο. Αυτό τους καθιστά δυνητικά χρήσιμους για την ενεργειακή αυτονομία νησιών ή απομακρυσμένων περιοχών, ειδικά για εφαρμογές όπως η αφαλάτωση.
Ορισμένοι σχεδιασμοί προβλέπουν την υπόγεια τοποθέτηση του αντιδραστήρα. Αυτή η προσέγγιση μοιάζει εφικτή για την Ελλάδα, καθώς μπορεί να προσφέρει επιπλέον προστασία από φυσικές καταστροφές ή σεισμούς, μειώνοντας τους περιορισμούς που θέτει η σεισμικότητα του εδάφους.
Παρά τις τεχνολογικές βελτιώσεις, η σεισμικότητα παραμένει ένας υπαρκτός κίνδυνος, που απαιτεί πολύπλοκους κανονισμούς για την εγκατάσταση μικροσταθμών πυρηνικής ενέργειας ακόμη και αυτού του είδους.
Την τελική ευθύνη για τη θέσπιση των κανονισμών χωροθέτησης και την αξιολόγηση της ασφάλειας των επιλεγμένων τοποθεσιών θα έχει θεσμικά η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ).
Αν και η Ελλάδα δεν έχει ακόμη λειτουργικές πυρηνικές μονάδες παραγωγής (παρά μόνο έναν ερευνητικό αντιδραστήρα στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος»), ο σχεδιασμός νέων χρηματοδοτικών εργαλείων από την ΕΕ για SMRs ενδέχεται να επιταχύνει τις εξελίξεις.