Τι πραγματικά λέει το Σύνταγμα του Ιράν για το Ισραήλ; – Άρθρο του Δημήτρη Σταθακόπουλου
Η σχέση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν με το Ισραήλ αποτελεί μια από τις πιο κρίσιμες και ταυτόχρονα παρεξηγημένες πτυχές της γεωπολιτικής της Μέσης Ανατολής. Συχνά τίθεται το ερώτημα αν το ίδιο το Σύνταγμα του Ιράν προβλέπει την «εξάλειψη» του Ισραήλ.
Του Δρ Δημήτρη Σταθακόπουλου
Η απάντηση προκύπτει μόνο αν διακρίνουμε ανάμεσα στο θεσμικό κείμενο του Συντάγματος και στην πολιτική ρητορική της ιρανικής ηγεσίας. Οι βασικές αρχές της ιρανικής εξωτερικής πολιτικής αποτυπώνονται κυρίως στα άρθρα 152 και 154 του Συντάγματος.
Το άρθρο 152 ορίζει ότι η εξωτερική πολιτική της χώρας στηρίζεται στην προστασία της εθνικής ανεξαρτησίας, στην απόρριψη κάθε μορφής εξάρτησης από ξένες δυνάμεις και στην αποφυγή στήριξης ηγεμονικών υπερδυνάμεων. Παράλληλα προβλέπει την ανάπτυξη ειρηνικών σχέσεων με κράτη που δεν ακολουθούν επιθετική πολιτική.
Το άρθρο 154 διατυπώνει μια ιδεολογική αρχή της Ισλαμικής Δημοκρατίας: ότι η ευημερία των λαών και η ελευθερία αποτελούν καθολικό δικαίωμα.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται ότι το Ιράν υποστηρίζει τους «δίκαιους αγώνες των καταπιεσμένων» απέναντι στους «καταπιεστές», χωρίς να παρεμβαίνει τυπικά στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων κρατών.
Η συγκεκριμένη διάταξη αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία η Τεχεράνη στηρίζει πολιτικά την παλαιστινιακή υπόθεση. Ωστόσο, στο Σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν υπάρχει καμία ρητή αναφορά που να προβλέπει την εξάλειψη του Ισραήλ ούτε διάταξη που να επιβάλλει στρατιωτική δράση εναντίον συγκεκριμένου κράτους.
Η έντονη αντιπαράθεση προκύπτει κυρίως από την πολιτική και ιδεολογική ρητορική του ιρανικού καθεστώτος. Στον επίσημο λόγο της Τεχεράνης, το Ισραήλ αναφέρεται συχνά ως «σιωνιστικό καθεστώς», όρος που αντανακλά την ιδεολογική στάση της ιρανικής ηγεσίας.
Κατά καιρούς, ανώτατοι αξιωματούχοι, όπως ο Ebrahim Raisi, έχουν υπογραμμίσει ότι η υποστήριξη της Παλαιστίνης αποτελεί βασικό πυλώνα της εξωτερικής πολιτικής της χώρας.
Στον δημόσιο λόγο έχουν διατυπωθεί και προβλέψεις ή πολιτικές τοποθετήσεις περί μελλοντικής «κατάρρευσης» του λεγόμενου «σιωνιστικού καθεστώτος», διατυπώσεις που συχνά ερμηνεύονται διεθνώς ως ιδιαίτερα επιθετική στάση απέναντι στο Ισραήλ.
Παράλληλα, μέλη του ιρανικού κοινοβουλίου και στρατιωτικοί αξιωματούχοι τονίζουν συστηματικά την ανάγκη στήριξης της παλαιστινιακής «αντίστασης», τόσο σε πολιτικό όσο και σε στρατηγικό επίπεδο.
Επομένως, η πραγματικότητα διαμορφώνεται από δύο επίπεδα: το θεσμικό και το πολιτικό.
Το Σύνταγμα δεν προβλέπει την εξάλειψη του Ισραήλ, αλλά η ιδεολογική ταυτότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας και η ρητορική των ηγετών της έχουν διαμορφώσει μια σταθερά αντισιωνιστική εξωτερική πολιτική.
Η κατανόηση αυτής της διάκρισης είναι κρίσιμη για την ανάλυση της στρατηγικής του Ιράν και της διαρκούς έντασης που χαρακτηρίζει το γεωπολιτικό περιβάλλον της Μέσης Ανατολής.