Κυριακή, 8 Μαρτίου 2026, 7:36 μμ
Γράφει ο Πέτρος Κοντραφούρης
Υπάρχει μια λαϊκή παροιμία που λέει: «κουτσοί στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα». Η φράση αυτή έχει τις ρίζες της στους πρώτους Βυζαντινούς χρόνους και συγκεκριμένα σε ένα περιστατικό το 1830, στο Άστρο Κυνουρίας από μια παράδοση ότι ο Άγιος Παντελεήμονας ως γιατρός γιάτρευε δωρεάν πάσαν νόσο και ασθένεια. Ο αριθμός των ανθρώπων που ήθελαν να φτάσουν στο χωριό της Κυνουρίας, ήταν τέτοιος, που βλέποντάς τους στα διάφορα χωριά, αναφωνούσαν «κουτσοί, στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα». Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συγκέντρωση ατόμων σε ένα συγκεκριμένο μέρος, χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Άσχετων μεταξύ τους , ανίκανων και περίεργων, πέρα των ανθρώπων με προβλήματα υποτίθεται υγείας αφού ήταν «παραμύθι».
Ο (Θρύλος) αυτός σήμερα ζωντανεύει στην ελληνική τηλεοπτική δημοσιογραφία με την ευρύτερη έννοια συγκέντρωσης, μέρος προσώπων από τον δημοσιογραφικό τηλεοπτικό χώρο που έχουν ένα μικρόφωνο μπροστά τους και το έχουν κάνει «ουρητήριο» με τα όσα λέγονται και ακούγονται με την εκφορά του προφορικού λόγου σαν να μην σκέφτονται το τι λένε-πολλές φορές-χωρίς ροή και συναίσθημα των λεγομένων. Όσο για άρθρωση, λέγειν, σοβαρότητα και πειθώ στην εκφορά της είδησης ή πληροφορίας που μεταφέρεται στον τηλεθεατή δεν χρειάζεται σχολιασμό. Έχει παρατηρηθεί άπειρες φορές το κεντρικό πρόσωπο που παρουσιάζει δελτίο ή εκπομπή, να διακόπτει τον απεσταλμένο σε ένα γεγονός, εντός ή εκτός Ελλαδικού χώρου, και να αναλαμβάνει αυτό την περιγραφή του από το πλατό σε ένδειξη γνώσεων ή υποβιβασμό του απεσταλμένου. Άλλες φορές χωρίς να ολοκληρώνει ένα ρεπορτάζ ή ερώτηση, διακόπτεται, και αυτά που θα έλεγε ο ερωτώμενος ρεπόρτερ, τα διεκπεραιώνει ο ερωτών!
Σε ενημερωτικές ή εκπομπές γενικού περιεχομένου με καλεσμένους, εκεί γίνεται του «κουτρούλη ο γάμος». Ο ένας μιλάει πάνω στον άλλον, τον διακόπτει και γίνεται της Π…… Αντί λοιπόν να απαντήσει στην ερώτηση ο ερωτώμενος, πριν ολοκληρώσει, την αναλαμβάνει ο ερωτών δημοσιογράφος, σαν συμπλήρωμα ότι και αυτός-αυτή κατέχει το θέμα! Αυτή είναι σήμερα η ελληνική ενημερωτική τηλεόραση. Όποιος φωνάζει περισσότερο, υβρίζει, ειρωνεύεται, φωνασκεί ή διακόπτει τον ομιλούντα, είναι ο ταλαντούχος τηλεοπτικός αστέρας ή πολιτικός.
Καμία επεξεργασία του προφορικού λόγου, του ήχου και της εικόνας που πρέπει να συνοδεύεται. Όλοι οι άνθρωποι δεν κάνουν για την τηλεόραση, όπως και σε όλα τα επαγγέλματα. Η τηλεόραση, επειδή είναι ένα Μέσο αναγνώρισης, λάμψης και δύναμης, έχει μια ιδιαιτερότητα για τους εραστές του Μέσου!
Εδώ έχει καταπατηθεί και η βασική αρχή εναλλαγή της εικόνας μέσα στο Στούντιο και το κοντρόλ, από τον κανόνα του lapse Time και dissolve για να χρησιμοποιήσω αγγλικό όρο που προσδιορίζει την εναλλαγή της εικόνας εντός ή εκτός πλατό σε μία ομήγυρη συζήτησης προσώπων γύρω από ένα τραπέζι. Έτσι σε μια συζήτηση 6-7 ατόμων στο ίδιο τραπέζι κάποιοι ανεγκέφαλοι έχουν καθιερώσει τα αντίστοιχα παράθυρα με έναν ομιλούντα, και αντί για επιμέρους εναλλαγή πλάνων σε πρόσωπα και αντιδράσεις από τους ομοτράπεζους, να βλέπεις και τους 6-8-9, ο ένας να ξύνει τη μύτη, ο άλλος να χασμουριέται ο άλλος με γουρλωμένα μάτια σαν χάνος και ο τηλεθεατής να παρακολουθεί μια εικόνα που να διαρκεί 3-5-7 λεπτά μέχρι να αλλάξει πλάνο και ο θεατής να χασμουριέται μαζί τους βλέποντας την εικόνα. Αυτό είναι τηλεόραση;
Με κάθε τρόπο, από πόρτες, παράθυρα, φεγγίτες, χαραμάδες, φιλίες, κουμπαριές, γνωριμίες και ερωτικά παιχνίδια, γεμίζουν τις τηλεοπτικές οθόνες σε ενημέρωση και ψυχαγωγία με σκληρό ανταγωνισμό, μεταξύ των φιλόδοξων εκκολαπτόμενων ή μη, δημοσιογραφικών ή ψυχαγωγικών «αστεριών» ανάλογα με την προστασία που έχουν. Πρόσωπα που δεν θα έπρεπε να βρίσκονται μπροστά από τον τηλεοπτικό φακό.
Με την ανάφλεξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή πήρε διαστάσεις επιδημίας, και από τα στούντιο και πλατό των τηλεοπτικών σταθμών, μεταφέρθηκε στα μέτωπα του πολέμου και φύτρωσε μια πλειάδα πολεμικών ανταποκριτών, με περιγραφές πολλές φορές δραματοποιημένες που ενέχουν και φωσκολικές υπερβολές, από μπαλκόνια ξενοδοχείων και πλατείες.
Και εδώ μάλιστα έχουμε το εξής φαινόμενο. Ενώ ο ανταποκριτής ή απεσταλμένος μεταδίδει τα όποια γεγονότα από το σημείο που βρίσκεται, από το στούντιο, η παρουσιάστρια ή ο παρουσιαστής, συμπληρώνει, ή διακόπτει την/τον απεσταλμένο σε μια επίδειξη γνώσεων, υποβαθμίζοντας ή υποβιβάζοντας τον δημοσιογράφο ή το γεγονός. Είναι μια δημοσιογραφική επιδημία, ανεξήγητη που μειώνει τη δουλειά των εκεί απεσταλμένων χωρίς να ολοκληρώνουν τα ρεπορτάζ τους και την περιγραφή…
Αν αναλογιστούμε πολεμικούς ανταποκριτές στην πρώτη γραμμή του πολέμου, από το Βιετνάμ, τον Κόλπο, το Ιράκ, την Γιουγκοσλαβία, Αφγανιστάν που γινόταν σώμα-με σώμα καταλαβαίνετε γιατί περιγραφές ανταποκριτών μιλάμε τώρα, χωρίς να υποτιμούμε την προσφορά τους. Και μάλιστα σε μια εποχή χωρίς διαδίκτυο και προειδοποιήσεις από το 112. Βέβαια υπάρχουν και κάποια ταλέντα που έχουν μέλλον, αλλά η πλειοψηφία στις περιγραφές είναι για…..
Όταν ακούς ότι «έρχεται» ο πύραυλος και πολλές άλλες υπερβολές και φανφάρες δεν περιγράφονται. Γνωρίζω πολλούς ξένους πολεμικούς ανταποκριτές, που έχουν τελειώσει σχολές πολεμικών ανταποκριτών οι οποίοι διέπονται από κανόνες. Αν συγκρίνει κανείς πολεμικές ανταποκρίσεις, ξένων ανταποκριτών με Έλληνες, θα δει τη διαφορά της περιγραφής και τη ροή του λόγου. Ο τίτλος του πολεμικού ανταποκριτή είναι πολύ βαρύς. Δεν τους φοράμε ένα αλεξίσφαιρο γράφοντας Press, και να τους βαπτίζουμε πολεμικούς ανταποκριτές. Και η διαφορά: Πριν λίγες μέρες, ο πρώτος και μοναδικός δημοσιογράφος του CNN Frederik Pleitgen φτάνει στην Τεχεράνη μετά από ειδική άδεια και μεταδίδει μέσα από τη φωτιά το ρεπορτάζ χωρίς αλεξίσφαιρο Press, πώς θα πρέπει αυτόν να τον ονομάσουμε; Άφοβο ή Ήρωα του πολέμου;
Όταν τον πολιτικό και κοινωνικό έλεγχο και ενημέρωση της κοινωνίας τον είχε η έντυπη δημοσιογραφία υπήρχαν ονόματα που έβαζαν την υπογραφή τους και τα διάβαζες με σεβασμό. Δεν θα ήταν υπερβολή αν μιλάγαμε για τιτάνες της δημοσιογραφίας και του γραπτού λόγου! Ονόματα, όπως: Σπύρος Μελάς, Ελένη Βλάχου, Τάκης Λαμπρίας, Δημήτρης Ψαθάς, Κώστας Νίτσος, Χρήστος Πασαλάρης, Τζώρτζης Αθανασιάδης, Γιάννης Μαρής, Λέων Καραπαναγιώτης, Γιάννης Καψής, Βασ. Βασιλείου, Σεραφείμ Φυντανίδης και πολλοί άλλοι που έχουν φύγει από τη ζωή.
Ο έντυπος λόγος σήμερα έχει αντικατασταθεί, από τον προφορικό τηλεοπτικό λόγο, που χειρίζεται ο τηλεοπτικός δημοσιογράφος. Υπάρχουν σήμερα αντίστοιχα ονόματα του γραπτού λόγου και της έντυπης δημοσιογραφίας, που μπορεί κανείς να μνημονεύσει; Αναμφισβήτητα υπάρχουν, αλλά μετριούνται στα δάχτυλα. Στον ελληνικό τηλεοπτικό χώρο, και ιδιαίτερα στην ενημέρωση, υπάρχει τόσος συνωστισμός προσώπων που το (κουτσοί στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα), δεν είναι υπερβολή!
Ας προσέξουν λίγο οι διοικήσεις των καναλιών και να ξεχωρίσουν την Ήρα από το Στάρι… Δεν είναι όλοι για την τηλεόραση. Όσο για την ΕΣΗΕΑ, αυτή ζει σε άλλο κόσμο. Ας επαναφέρει το λαχείο Συντακτών που κατήργησε η δικτατορία για να δραστηριοποιηθεί περισσότερο……