Η χθεσινή συνάντηση του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο δεν ήταν μια ακόμη διπλωματική επαφή ρουτίνας.
Ήταν μια
δοκιμασία πολιτικής αντοχής – και ίσως αξιοπρέπειας – για τον ισχυρότερο ηγέτη
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σχολιάζει το Politico.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς / Φωτογραφία: AP / Mark Schiefelbein
Καθισμένος δίπλα στον γνωστό για τα ξεσπάσματά του Αμερικανό πρόεδρο, ο Μερτς επέλεξε να μην αντιδράσει δημόσια όταν ο Τραμπ εξαπέλυσε επιθέσεις κατά Ευρωπαίων συμμάχων. Ούτε όταν απείλησε την Ισπανία με εμπορικό εμπάργκο, ούτε όταν επέκρινε τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, ούτε όταν άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο κλιμάκωσης του εμπορικού πολέμου με την Ευρώπη.
Η στάση του δεν
ήταν τυχαία. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Μερτς ακολουθεί μια σαφή στρατηγική
έναντι του Τραμπ, αποφεύγοντας τον δημόσιο αντίλογο μαζί του και προσπαθώντας
να τον πείσει πίσω από κλειστές πόρτες.
Η εικόνα, ωστόσο, ενός Γερμανού καγκελαρίου να παραμένει σχεδόν σιωπηλός την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος επιτίθεται σε ευρωπαίους ηγέτες, προκάλεσε αμηχανία σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Ο Τραμπ απείλησε να «κόψει κάθε εμπορική σχέση» με την Ισπανία στοχοποιώντας τον Σοσιαλιστή πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ για την άρνησή του να στηρίξει τις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν και για τη μη συμμόρφωση της Μαδρίτης με τον νέο στόχο των κρατών μελών του ΝΑΤΟ για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ τους. Ο Μερτς περιορίστηκε να δηλώσει ότι η Ισπανία θα πρέπει να αυξήσει τις δαπάνες της, χωρίς να σχολιάσει τις απειλές Τραμπ περί εμπάργκο.
Ακόμη πιο ηχηρή ήταν η επίθεση του Τραμπ κατά του επίσης κεντροαριστερού Βρετανού πρωθυπουργού με αφορμή την διαμάχη μεταξύ Ουάσιγκτον και Λονδίνου για ζητήματα που αφορούν στη στρατηγικής σημασίας κοινή αμερικανο-βρετανική βάση Ντιέγκο Γκαρσία στα νησιά Τσάγκος στον Ινδικό Ωκεανό κατηγορώντας τον Κιρ Στάρμερ για έλλειψη συνεργασίας. «Δεν μιλάμε για τον Ουίνστον Τσόρτσιλ», σχολίασε σκωπτικά ο Τραμπ αναφερόμενος στον Στάρμερ.
Ο Μερτς δεν
αντέδρασε δημοσίως. Αργότερα όμως δήλωσε ότι υπερασπίστηκε τον Στάρμερ κατ’
ιδίαν, τονίζοντας τη συμβολή του στη διαχείριση του πολέμου στην Ουκρανία στο
πλαίσιο του σχήματος «E3»
(Γερμανία–Γαλλία–Ηνωμένο Βασίλειο).
Πίσω από τη σιωπή
του Μερτς κρύβεται ένας υπολογισμός, όπως εξηγεί στην ανάλυσή του το Politico. Οι βασικοί στόχοι της γερμανικής
εξωτερικής πολιτικής -η στήριξη της
Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία και η αποφυγή ενός παρατεταμένου εμπορικού πολέμου
ΗΠΑ–ΕΕ – εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη σχέση του Βερολίνου με την Ουάσιγκτον.
Ο Μερτς επιδιώκει να πείσει τον Τραμπ να εντείνει τις πιέσεις στον Βλαντίμιρ Πούτιν και να αποφύγει οδυνηρές εδαφικές παραχωρήσεις από το Κίεβο. Μετά τη συνάντηση, δήλωσε ότι παρουσίασε στον Τραμπ χάρτη των γραμμών του μετώπου και ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έδειξε μεγαλύτερη κατανόηση για το διακύβευμα.
Παράλληλα, ο
Μερτς ξεκαθάρισε πως η εμπορική συμφωνία ΕΕ – ΗΠΑ του περασμένου καλοκαιριού
δεν είναι διαπραγματεύσιμη. «Στην Ουάσιγκτον γνωρίζουν ότι έχουμε φτάσει στα
όριά μας», ανέφερε, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ευρώπη δεν θα δεχθεί νέους
δασμούς χωρίς αντίδραση.
Ωστόσο, μπροστά
στις κάμερες, ο Τραμπ όχι μόνο δεν έδειξε διάθεση αποκλιμάκωσης, αλλά
προειδοποίησε για περαιτέρω μέτρα και διαμαρτυρήθηκε ότι οι ΗΠΑ έχουν προσφέρει
«τεράστιες ποσότητες πυρομαχικών» στην Ουκρανία.
Ο Μερτς είχε προετοιμάσει το έδαφος πριν από το ταξίδι του, δηλώνοντας ότι στηρίζει τους αμερικανικούς στόχους έναντι της Τεχεράνης, παρά τις ανησυχίες του μήπως η κατάσταση στο Ιράν εξελιχθεί σε κάτι που θα θυμίζει το «τέλμα του Ιράκ» μετά τον πόλεμο.
Στο Οβάλ Γραφείο,
όταν ο Τραμπ διαβεβαίωνε ότι «σχεδόν τα πάντα έχουν καταστραφεί» από τα
πλήγματα στο Ιράν, ο Γερμανός καγκελάριος συμφώνησε ότι οι δύο χώρες βρίσκονται
«στην ίδια σελίδα».
Η στάση αυτή διαφοροποιείται από εκείνη του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος ευθυγραμμίστηκε περισσότερο με την Ισπανία, εκφράζοντας επιφυλάξεις για τη νομιμότητα των επιχειρήσεων ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν.
Η επιλογή Μερτς
να αποφύγει μια δημόσια αντιπαράθεση με τον Τραμπ αποσκοπεί στη διατήρηση
διαύλων επιρροής. Το ερώτημα είναι αν αυτή η τακτική αποδίδει ή αν απλώς
ενισχύει την εικόνα μιας Ευρώπης που υποχωρεί, σχολιάζει το Politico.
Στο εσωτερικό της
Γερμανίας, η εικόνα του καγκελαρίου να κάθεται σιωπηλός ενώ ο Αμερικανός
πρόεδρος επιτίθεται σε Ευρωπαίους εταίρους προκαλεί αντιδράσεις. Για μια χώρα
που φιλοδοξεί να ηγείται της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, η στάση αυτή του
Μερτς μοιάζει με πολιτικό ρίσκο.
Ο Μερτς φαίνεται
να πιστεύει ότι η δημόσια αντιπαράθεση θα έκλεινε κάθε παράθυρο συνεννόησης με
τον Λευκό Οίκο. «Δεν ήθελα να εκτυλιχθεί μια σύγκρουση μπροστά στις κάμερες»,
εξήγησε, επιβεβαιώνοντας ότι προτίμησε την κατ’ ιδίαν διπλωματία.
Όμως η διπλωματία
χωρίς ορατά αποτελέσματα μπορεί να ερμηνευθεί ως αδυναμία. Και σε μια Ευρώπη
που αναζητά συνοχή απέναντι σε γεωπολιτικές αναταράξεις, η εικόνα μετράει.
Ο Τραμπ
χαρακτήρισε τον Μερτς «φίλο» και τον επαίνεσε για τη «μεγάλη δουλειά» που
κάνει. Η προσωπική χημεία φαίνεται να έχει οικοδομηθεί. Το κρίσιμο ερώτημα,
όμως, είναι αν αυτή η εύνοια μεταφράζεται σε πολιτικές παραχωρήσεις.
Μέχρι στιγμής,
δεν υπάρχουν σαφή σημάδια ότι ο Τραμπ μετακινήθηκε ουσιαστικά αναφορικά με τις
θέσεις του για το εμπόριο ή την Ουκρανία. Αντιθέτως, οι δημόσιες τοποθετήσεις
του υποδηλώνουν ότι διατηρεί τη σκληρή γραμμή.
Για τον Μερτς, η
ισορροπία είναι λεπτή: από τη μία, χρειάζεται τις ΗΠΑ ως πυλώνα ασφάλειας και
βασικό εμπορικό εταίρο· από την άλλη, οφείλει να προστατεύσει την ευρωπαϊκή
ενότητα και το πολιτικό του κύρος.
Η συνάντηση στο
Οβάλ Γραφείο κατέδειξε τα όρια της στρατηγικής του. Η σιωπή μπορεί να διατηρεί
ανοιχτές πόρτες, αλλά ενδέχεται να κλείνει άλλες – στην ευρωπαϊκή εμπιστοσύνη
και στη γερμανική κοινή γνώμη.
Το αν η επιλογή του θα αποδώσει σε βάθος χρόνου ή θα αποδειχθεί πολιτικά επιζήμια, θα φανεί στις επόμενες κινήσεις του Τραμπ – και στις αντοχές της Ευρώπης.