Πριν δύο εβδομάδες, ο δισεκατομμυριούχος ιδιοκτήτης της Manchester United Τζιμ Ράντκλιφ δήλωσε ότι «δεν αντέχει η χώρα τεράστια νούμερα μεταναστών. Το Ηνωμένο Βασίλειο αποικιοκρατείται από μετανάστες». Ο Αντυ Μπάρναμ, Δήμαρχος του Μάντσεστερ, απάντησε αμέσως: «Αυτά που λες είναι ανακριβή, προσβλητικά, προκλητικά, αντίθετα στο τι αντιπροσωπεύει το Μάντσεστερ.
Ένας τόπος όπου άνθρωποι όλων των φυλών, θρησκειών και χωρίς θρησκεία έχουν συνεργαστεί για αιώνες για να χτίσουν την πόλη μας και τους θεσμούς μας, συμπεριλαμβανομένης και της Manchester United». Ο Στάρμερ φοβάται τον Μπάρναμ ως αντίπαλο για την αρχηγία του κόμματος από τα αριστερά και δεν του επέτρεψε να είναι υποψήφιος σε επαναληπτική εκλογή στο Μάντσεστερ για την Βουλή.
Έτσι την Πέμπτη το Εργατικό κόμμα έχασε έδρα που την είχε διατηρήσει για 100 χρόνια. Κάτι ανάλογο βλέπουμε στο Λονδίνο. Εδώ ο Τραμπ έχει στοχοποιήσει επανειλημμένα τον εξαιρετικό του δήμαρχο Σαντικ Καν. Πέρσι, ο Τραμπ, που έχει προκαλέσει μια διεθνή συζήτηση για το αν είναι ηλίθιος ή ψυχασθενής, προκάλεσε τον Καν, έναν πετυχημένο δικηγόρο, να κάνει IQ τεστ. Τον αποκάλεσε «σιχαμένο» που εκλέχτηκε δήμαρχος επειδή υπάρχουν πολλοί μετανάστες. «Είναι ένας φρικτός, ανίκανος, κακός και αηδιαστικός δήμαρχος. Το Λονδίνο έγινε ένα διαφορετικό μέρος». Ο Καν απάντησε ότι ο Τραμπ είναι «ρατσιστής, σεξιστής, μισογύνης και Ισλαμοφοβικός».
Ο Τραμπ έχει μονομανία με τον Καν ανάλογη μ΄αυτή με τον Μπάιντεν αλλά οι Αμερικάνοι πολίτες κάνουν ουρά για να μετακομίσουν στο Λονδίνο, γιατί οι αξίες της μεγάλης κοσμοπολης είναι αντίθετες με αυτές του Τραμπ.
Στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας για τον δήμο της Νέας Υόρκης, ο Τραμπ τον αποκαλούσε «κομμουνιστή τρελό, εντελώς παλαβό». Ο Μαμντάνι απαντούσε ότι ο Τραμπ είναι «φασίστας» και «δικτάτορας», κάτι που επανέλαβε λίγες ημέρες μετά την φαινομενικά εγκάρδια συνάντησή τους στο Λευκό Οίκο. Θεωρεί τον Τραμπ απειλή για τη δημοκρατία.
Οι δήμαρχοι υψώνουν το ανάστημα τους στον Τραμπ και τους ρατσιστές περισσότερο από τους Ευρωπαίους ηγέτες. Μετά την νίκη στις 4 Νοεμβρίου, ο Μαμντάνι είπε στην ομιλία του ότι η Νέα Υόρκη μπορεί να είναι το «φως» σε μια «περίοδο πολιτικού σκότους». «Το να εμπνέεις ελπίδα είναι σημαντικό, αλλά για να την διατηρήσεις, πρέπει να φέρεις την αλλαγή», πρόσθεσε. Όλες του οι ενέργειες και δηλώσεις τους πρώτους μήνες της δημαρχίας είναι στην κατεύθυνση της ελπίδας και της αλλαγής. Η δημαρχία πρέπει να λειτουργεί αποτελεσματικά και αποδοτικά για τους πολίτες, με την «δημοκρατική αριστεία» να αποτελεί μία από τις κατευθυντήριες αρχές, υποστηρίζει. Για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην δημαρχία και να αποκρουστεί η επίθεση της Δεξιάς στον δημόσιο τομέα, χρειάζεται μια καθαρή και αποτελεσματική διακυβέρνηση «όπου η αριστεία δεν θα αποτελεί εξαίρεση».
Η αναφορά στην «δημοκρατική αριστεία» και την δημόσια αποδοτικότητα αποτελεί σημαντική καινοτομία για την Αριστερά, σε θέματα που προσπαθεί να κυριαρχήσει η συντηρητική και νεοφιλελεύθερη διακυβέρνησς. Τα παράδειγματα δημόσιας σπατάλης και αναποτελεσματικότητας επιτρέπουν την διατύπωση επιχειρημάτων κατά της ύπαρξης του δημόσιου τομέα. Η χρηστή διαχείριση αποτελεί το πιο σημαντικό μέλημα της Αριστεράς, λέει ο Μαμντάνι «γιατί είτε εκπληρώνει είτε προδίδει την πολιτική μας».
Ο Μαμντάνι παρέλαβε ένα δημοσιονομικό έλλειμα 5,4 δις δολαρίων. Στην προσπάθεια για νοικοκύρεμα, ο δήμαρχος απέρριψε το νεοφιλελεύθερο σενάριο περί δήθεν αποδοτικότητας του ιδιωτικού τομέα και κατηγόρησε τους εργολάβους ως την κύρια πηγή σπατάλης. Υπάρχουν δύο λύσεις υποστηρίζει για την λύση του προβλήματος υποστηρίζειδ. Η αύξηση των φόρων για τους πλουσιους Νεοϋορκέζους με εισόδημα πάνω από ένα εκατομμύριο και τις μεγάλες εταιρείες είναι η βιώσιμη και δίκαιη λύση. Η δεύτερη, η αύξηση των φόρων ακίνητης περιουσίας, θα κτυπήσει και την μεσαία τάξη. Αλλά τους φόρους αποφασίζει η Πολιτεία.
Την περασμένη Τετάρτη μεγάλη διαδήλωση στο Άλμπανυ, πρωτεύουσα της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, άσκησε μεγάλη πίεση στην Δημοκρατική κυβερνήτρια Kathy Hochul να αυξήσει τους φόρους. Η εκστρατεία συνεχίζεται και φαίνεται ότι ο Μαμντάνι θα κερδίσει. Μαθαίνοντας την διακυβέρνηση, ο Μαμντάνι δεν ξεχνάει τις ριζοσπαστικές του καταβολές. Μαζί με την Hochul ανακοίνωσαν ένα σχέδιο για καθολική δωρεάν παιδική φροντίδα.
Στην πόλη της Νέας Υόρκης, το σχέδιο ξεκινά με επενδύσεις 1,5 δις στο «2-Care», ένα πρόγραμμα δωρεάν παιδικής φροντίδας που ξεκινάει καλύπτοντας όλες τις ανάγκες σε παιδιά δύο ετών και σταδιακά θα επεκταθεί μέχρι τα πέντε χρόνια. Το ενδιαφέρον του για θέματα στέγασης φάνηκε όταν συγκρούστηκε με ιδιοκτήτη κατοικιών για νοίκι που είχαν χιλιάδες παραβάσεις. Εμφανίστηκε σε ένα από τα απαράδεκτα κτίρια του μεγαλο-ιδιοκτήτη και ανακοινώσε ότι ο δήμος θα παρέμβει ως αρωγός στην αγωγή των ενοικιαστών. Και την περασμένη εβδομάδα πέτυχε την απελευθέρωση φοιτήτριας που είχε συλλάβει παράνομα ICE στο πανεπιστήμιο Columbia.
Και δεν γίνεται μόνο στις Αγγλόφωνες πόλεις. Στην Βουδαπέστη, όταν η κυβέρνηση απαγόρευσε την ετήσια παρέλαση Pride, ο δήμαρχος Gergely Karácsony την ονόμασε «δημοτική εκδήλωση» και πέρσι τον Ιούνιο κάλεσε τους πολίτες να συμμετάσχουν και να αντισταθούν στον Όρμπαν. 200.000 συμμετείχαν στην Pride την μεγαλύτερη που έγινε ποτέ. Αμέσως μετά, η αστυνομία ζήτησε να απαγγελθούν κατηγορίες εναντίον του δημάρχου που καταδικάστηκε σε μεγάλο πρόστιμο. «Η κυβερνητική προπαγάνδα μας επιτίθεται συνεχώς, έχουμε τεράστια πολιτική πίεση», δήλωσε ο Karácsony.
Η «οικονομική ασφυξία» που επέβαλε η κυβέρνηση εμποδίζει την πόλη να παρέχει ακόμη και βασικές υπηρεσίες. Αλλά ο Όρμπαν θα χάσει στην αναμέτρηση με τον δήμαρχο. Στην Βαρκελώνη ο νέος δήμαρχος Jaume Collboni συνειδητοποίησε η έλλειψη και το αυξανόμενο κόστος της στέγασης ανησυχούσε πολλούς δημάρχους και πόλεις.
Πήρε πρωτοβουλίες που γρήγορα εξελίχθηκαν στο Mayors for Housing, μια συμμαχία 17 Ευρωπαίων δημάρχων που αναζητούν λύσεις στην κρίση. Ένα άλλο σχέδιο αποσκοπεί στην ριζική μείωση των διαμερισμάτων τύπου Airbnb από την πόλη έως τα τέλη του 2028. Η συμμαχία προετοίμασε μια σαφή απάντηση στην κρίση στέγασης.
Αναπτύσσει μιας σειρά προγράμματα για τη στέγαση που θα υποβληθούν στα ευρωπαϊκά όργανα και συγκέντρωνει τις πολιτικές πρωτοβουλίες των διαφόρων πόλεων σε μια ενιαία καμπάνια. Οι πόλεις απαιτούν να εκφράζουν δεσμευτικά την άποψη τους για το στεγαστικό νομικό πλαισίο της ΕΕ, να αυξηθεί η χρηματοδότηση ιδίως για προσιτή κοινωνική στέγαση και να εξασφαλιστεί έκτακτη χρηματοδότηση για τις πόλεις που αντιμετωπίζουν κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Στο Παρίσι, η δήμαρχος Anne Indalgo αναμόρφωσε ριζικά τον αστικό ιστό, κάνοντας μέρος του Σηκουάνα κατάλληλο για κολύμπι και μετατρέποντας τις γεμάτες αυτοκίνητα όχθες του σε πράσινες περιοχές φιλικές στους πεζούς.
Στην Αμερική, εβδομήντα πόλεις, όπως το Σαν Φρανσίσκο, το Σικάγο και η Νέα Υόρκη, έχουν χαρακτηριστεί «πόλεις καταφύγιο» (sanctuary cities) και αρνούνται να συνεργαστούν με τις αρχές μετανάστευσης. Τοπικοί κανονισμοί απαγορεύουν την συνεργασία με τις ομοσπονδιακές αρχές μετανάστευσης. Απαγορεύουν τους πολιτειακούς και δημοτικούς υπαλλήλους της αστυνομίας να ανακρίνουν άτομα για το μεταναστευτικό τους καθεστώς και απορρίπτουν αιτήματα της αρχής μετανάστευσης να συλλαμβάνουν μετανάστες χωρίς έγγραφα. Το μίσος του Τραμπ είναι τεράστιο.
Στην πρώτη προεδρία προσπάθησε να ποινικοποιήσει την πρακτική. Μόλις πρόσφατα, εκνευρισμένος από την αντίσταση στην Μινεάπολη, το Σικάγο, το Σηάτλ και άλλες πόλεις, ο Τραμπ ανακοίνωσε νομοθετική πρωτοβουλία διακοπής της ομοσπονδιακής χρηματοδότησης των πόλεων καταφυγίου. Οι περισσότερες κυβερνήσεις βέβαια αντιπαθούν τους πρόσφυγες και μετανάστες, σε αντίθεση με τις πόλεις. Ανέκαθεν οι πόλεις παρά τα κράτη αποτέλεσαν τον πραγματικό χώρο ασύλου και προστασίας των διωκόμενων.
Από τον Ζόχραν Μαμντάνι ως τον Σάντικ Καν και τον Καράκσονυ, το νέο προφίλ των δημάρχων τους έχει βάλει στο κέντρο της πολιτικής. Σε μεγάλο μέρος του κόσμου, αλλά όχι στην Ελλάδα και τον Πειραιά που ξέρω, ο ρόλος του δημάρχου έχει αναβαπτιστεί. Τα κοψίματα κορδελλών, οι χειραψίες και οι κοπές της πίτας έχουν περιοριστεί.
Οι δήμαρχοι βρίσκονται όλο και περισσότερο στην πρώτη γραμμή των πιο δύσκολων προκλήσεων της κοινωνίας. «Βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή της καθημερινής ζωής των πολιτών», δήλωσε ο Collboni. «Δεν αποτελεί έκπληξη ότι είμαστε αυτοί που λέμε ότι τα πράγματα δεν μπορούν να συνεχίσουν έτσι». Ο δήμαρχος της Βαρκελώνης το εξέφρασε συμβολικά. «Αν υπάρχει κάποιο μέρος στην Ευρώπη που υπερασπίζεται τις ευρωπαϊκές αξίες και την δημοκρατία, αυτό είναι οι πόλεις μας» είπε. «Στην πλειονότητά τους, οι πόλεις, είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες είτε στην Ευρώπη, συνεχίζουν να είναι προπύργια ανοιχτών, κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς, όπου οι προοδευτικοί πολίτες αποτελούν την πλειοψηφία». Οι δήμαρχοι γίνονται οι πιο cool πολιτικοί.
Πόσο διαφορετική είναι η κατάσταση στην Ελλάδα και στον Πειραιά. Οι δημοτικές αρχές, με φωτεινή εξαίρεση την Αθήνα του Δούκα, αποδέχονται τον περιορισμό της χρηματοδότησης και της απαξίωση της αυτοδιοίκησης από την κυβέρνηση αρκούμενος σε ρητορικές διαμαρτυρίες. Υπάρχει έλλειψη αναπτυξιακού προγραμματισμού, ανεπάρκεια φτηνής στέγης και λειτουργικών μεταφορών, έλλειψη πράσινου και κοινών χώρων άσκησης και ξεκούρασης, συνεχής θόρυβος και τουριστικοποίηση του δημόσιου χώρου.
Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές, η συντηρητικοποίηση, η άνοδος της ακροδεξιάς, ο εθνικισμός και η ξενοφοβία έχουν φέρει την χώρα σε απελπιστική κατάσταση. Βλέπουμε τις καταστροφές να συσσωρεύονται γύρω μας, εθνικά και τοπικά: τις πλημμύρες, τις φωτιές, το έγκλημα στα Τέμπη, τους πνιγμένους και ξεχασμένους μετανάστες στην Πύλο, την Χίο και αλλού, τις υποκλοπές, την διαφθορά, την έλλειψη ηθικής και τσίπας.
Η απάντηση μπορεί και πρέπει να έρθει στην πόλη. Όλες οι βασικές ανάγκες των πολιτών υπηρετούνται εδώ. Οι δυνατότητες της πόλης γίνονται εργαλεία για να θεραπευθούν κατά το δυνατό οι αποτυχίες της εθνικής πολιτικής. Ζούμε σε ζοφερή περίοδο και δυστυχώς η πολυδιασπασμένη Αριστερά δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται την ιστορική της ευθύνη ούτε να δίνει μεγάλη σημασία στην αυτοδιοίκηση.
Αλλά η πόλη αποτελεί το κοινό αγαθό που είναι απαραίτητο για μια πλήρη και αξιοπρεπή ζωή. Όλες οι σημαντικές οικονομικές, και πολιτιστικές λειτουργίες γίνονται στην πόλη και την γειτονιά. Στην πόλη ζούμε, εργαζόμαστε, διασκεδάζουμε, αγαπάμε.
Οι δήμοι πρέπει να σχεδιάσουν εναλλακτικά προγράμματα που θεμελιώνονται στα πρωταρχικά σημεία κοινωνικής οργάνωσης του χώρου: την γειτονιά, την κοινότητα, την πόλη. Από εδώ ξεκινάει το δικαίωμα στην πόλη. Συγκροτείται από τα ισχύοντα νομικά δικαιώματα, τις πρακτικές και τα προνόμια που δημιουργούν ένα ελάχιστο σύνολο εγγυήσεων για την ζωή στην πόλη. Είναι δικαίωμα όλων των κατοίκων, σημερινών και μελλοντικών, μόνιμων και προσωρινών, Ελλήνων και αλλοδαπών να κατοικούν, να παράγουν, να διοικούν την πόλη τους, να χρησιμοποιούν και να οργανώνουν κοινούς χώρους και να απολαμβάνουν ασφαλείς και βιώσιμες υπηρεσίες χωρίς αποκλεισμούς.
Το δικαίωμα στην πόλη, οι θαρραλέοι δήμαρχοι και οι δυναμικές δημοτικές παρατάξεις αποτελούν μεγάλη ελπίδα. Όταν δούμε και στην Ελλάδα κάποιους σαν τον Μαμντάνι, τον Καν ή τον Καράκσονυ θα έχει γυρίσει η σελίδα.
*Ο Κώστας Δουζίνας είναι Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Λονδίνου και δημοτικός σύμβουλος της παράταξης «Αλλάζουμε τον Πειραιά για όλες και για όλους»