Η ένταση στα σύνορα Πακιστάν – Αφγανιστάν έχει μετατραπεί σε ευθεία στρατιωτική σύγκρουση, με τον υπουργό Άμυνας του Πακιστάν, Χαουάτζα Άσιφ, να κάνει λόγο για «ανοιχτό πόλεμο» με την κυβέρνηση των Ταλιμπάν. Ads Η τελευταία αυτή κλιμάκωση σηματοδοτεί το σοβαρότερο επεισόδιο από τον περασμένο Οκτώβριο, όταν κατάπαυση πυρός με τη μεσολάβηση Κατάρ και Τουρκίας είχε ανακόψει πιθανές πολύνεκρες συγκρούσεις, δυστυχώς όμως οι διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν δεν κατέληξαν σε βιώσιμη συμφωνία.
Η σύγκρουση Αφγανιστάν – Πακιστάν έχει ρίζες στη Γραμμή Ντουράντ του 1893, που διχοτόμησε τους Παστούν και δεν αναγνωρίζεται από την Καμπούλ.
Έκτοτε κυριαρχούν καχυποψία, διαμάχες για σύνορα, στήριξη ένοπλων ομάδων και ανταγωνισμός επιρροής με φόντο την οργάνωση TTP, τους Ταλιμπάν και τον ρόλο της Ινδίας – θα τα δούμε αυτά αναλυτικά παρακάτω. Ads Αεροπορικά πλήγματα και αντεπιθέσεις
Το βράδυ της Πέμπτης, πακιστανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν αεροπορικές επιδρομές σε 22 στόχους εντός αφγανικού εδάφους, συμπεριλαμβανομένης της Καμπούλ, της Κανταχάρ, της Πακτία, της Νανγκαρχάρ, της Χοστ και της Πακτίκα.
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων, αντιστράτηγο Αχμέντ Σαρίφ Τσόντρι, τα πλήγματα στόχευσαν «κεντρικά στρατηγεία των Ταλιμπάν, αποθήκες πυρομαχικών, βάσεις επιμελητείας και καταφύγια που παρέχουν στέγη σε τρομοκράτες και συνεργούς τους».
Το Ισλαμαμπάντ ανακοίνωσε ότι στο πλαίσιο της επιχείρησης Ghazab lil-Haq σκοτώθηκαν τουλάχιστον 274 μαχητές των Ταλιμπάν και τραυματίστηκαν πάνω από 400, ενώ καταστράφηκαν 73 φυλάκια και 115 άρματα μάχης, τεθωρακισμένα και πυροβόλα. Παράλληλα, σύμφωνα με την ίδια ενημέρωση, 12 Πακιστανοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους και 27 τραυματίστηκαν.
Η αφγανική πλευρά κάνει λόγο για βαριές απώλειες του Πακιστάν, υποστηρίζοντας μάλιστα ότι συνέλαβε Πακιστανούς στρατιώτες – κάτι που το Ισλαμαμπάντ διαψεύδει. Οι πραγματικοί αριθμοί παραμένουν ασαφείς.
Ο εκπρόσωπος των Ταλιμπάν, Ζαμπιχουλάχ Μουτζαχίντ, δήλωσε ότι το Αφγανιστάν επιθυμεί «η σύγκρουση να επιλυθεί μέσω διαλόγου», αλλά προειδοποίησε ταυτόχρονα πως «θα απαντήσουμε σε κάθε κακόβουλη πράξη του Πακιστάν». Σε ακόμη σκληρότερη όμως διατύπωση, ανέφερε ότι οι επιθέσεις σε στρατιωτικούς στόχους στο Πακιστάν «στέλνουν το μήνυμα ότι το χέρι μας μπορεί να φτάσει στον λαιμό τους».
Η κλιμάκωση αυτή ακολουθεί μήνες αλληλοκατηγοριών, με το Πακιστάν να υποστηρίζει ότι η Καμπούλ παρέχει καταφύγιο στο Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP), οργάνωση που πραγματοποιεί επιθέσεις εντός πακιστανικού εδάφους.
Για πρώτη φορά, ωστόσο, πακιστανικά πλήγματα φαίνεται να στόχευσαν απευθείας δομές του καθεστώτος των Ταλιμπάν και όχι μόνο θέσεις που αποδίδονταν στο TTP.
Ιστορικό και βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης
Η τρέχουσα στρατιωτική αναμέτρηση δεν είναι απλώς αποτέλεσμα μεμονωμένων επεισοδίων στα σύνορα. Είναι η κορύφωση δεκαετιών ιστορικών τραυμάτων, γεωπολιτικών ανταγωνισμών, φυλετικών διαιρέσεων και αλληλοκατηγοριών.
Ιστορικά, οι σχέσεις Πακιστάν – Αφγανιστάν χαρακτηρίζονται από αμοιβαία δυσπιστία και καχυποψία ήδη από το 1947.
Η ένταση διατηρήθηκε τόσο επί στρατιωτικών όσο και πολιτικών κυβερνήσεων στο Πακιστάν, ενώ στο Αφγανιστάν πέρασε μέσα από μοναρχία, κομμουνιστικό καθεστώς, εμφύλιο πόλεμο, καθεστώς Ταλιμπάν, αμερικανική επέμβαση και εκ νέου επιστροφή των Ταλιμπάν το 2021.
Το Πακιστάν στήριξε την αφγανική αντίσταση τόσο κατά της σοβιετικής εισβολής (1979-1989) όσο και αργότερα, όταν έπαιξε ρόλο στην ανάδειξη των Ταλιμπάν τη δεκαετία του 1990. Μετά την αμερικανική εισβολή του 2001, οι Ταλιμπάν κατέφυγαν στο πακιστανικό έδαφος. Το 2021, με την αποχώρηση των ΗΠΑ, επανήλθαν στην εξουσία.
Παρά τη στήριξη αυτή, οι σχέσεις δεν εξομαλύνθηκαν ποτέ.
Η γραμμή Ντουράντ: Η «πληγή» των Παστούν
Στην καρδιά της διαμάχης βρίσκεται η Γραμμή Ντουράντ, μήκους 2.640 χιλιομέτρων, που χαράχθηκε το 1893 από τον Βρετανό διπλωμάτη Σερ Μόρτιμερ Ντουράντ.
Η γραμμή διχοτόμησε τις παστούνικες φυλές, τη μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα του Αφγανιστάν και τη βάση των Ταλιμπάν.
Το Πακιστάν θεωρεί τη Γραμμή Ντουράντ διεθνώς αναγνωρισμένο σύνορο. Το Αφγανιστάν δεν την αποδέχεται ως νόμιμο διεθνές όριο, και ήδη από το 1947, ήταν η μόνη χώρα που αντιτάχθηκε στην ένταξη του Πακιστάν στον ΟΗΕ.
Κατά καιρούς, η ιδέα ενός ανεξάρτητου «Παστουνιστάν» – που θα ένωνε παστούνικες περιοχές του Πακιστάν με το Αφγανιστάν – οδήγησε σε συγκρούσεις και κλείσιμο συνόρων.
Το ζήτημα του TTP
Σήμερα, το βασικό σημείο τριβής είναι το Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP). Οι Πακιστανοί Ταλιμπάν, συγγενείς ιδεολογικά και φυλετικά με τους Αφγανούς, πραγματοποιούν επιθέσεις κατά του πακιστανικού κράτους.
Το Ισλαμαμπάντ κατηγορεί την Καμπούλ ότι τους παρέχει καταφύγιο. Οι Αφγανοί Παστούν θεωρούν το TTP «συγγενική δύναμη». Αυτό αποτελεί το κύριο «αγκάθι» στις σχέσεις των δύο χωρών.
Εμπόριο, διέλευση και οικονομικός μοχλός πίεσης
Το Αφγανιστάν είναι περίκλειστη χώρα και εξαρτάται από διαδρόμους μέσω Πακιστάν, Ιράν ή Κεντρικής Ασίας. Η διαδρομή μέσω Πακιστάν είναι η πλέον πρακτική.
Ωστόσο, το Ισλαμαμπάντ έχει επανειλημμένα χρησιμοποιήσει τη διέλευση και το εμπόριο ως μέσο πίεσης, περιορίζοντας τη μεταφορά αγαθών ή αρνούμενο τη διέλευση ινδικών εξαγωγών προς το Αφγανιστάν, όπως τονίζουν οι Times of India.
Το ζήτημα της «ευγνωμοσύνης»
Το Πακιστάν θεωρεί ότι φιλοξένησε εκατομμύρια Αφγανούς πρόσφυγες και βοήθησε τους Μουτζαχεντίν να νικήσουν τη Σοβιετική Ένωση και αργότερα τους Ταλιμπάν να επανέλθουν στην εξουσία.
Πιστεύει ότι η σημερινή αφγανική ηγεσία οφείλει ευγνωμοσύνη. Οι Αφγανοί, αντίθετα, θεωρούν ότι το Πακιστάν κινήθηκε πρωτίστως με βάση τα δικά του στρατηγικά συμφέροντα.
Η σκιά της Ινδίας
Το Πακιστάν φοβάται διαχρονικά το ενδεχόμενο στρατηγικού «κλοιού» από Ινδία και Αφγανιστάν. Επιθυμεί η Καμπούλ να περιορίσει τις σχέσεις της με το Νέο Δελχί.
Οι αφγανικές κυβερνήσεις, ωστόσο, δεν δέχονται να καθορίζεται η εξωτερική τους πολιτική από το Ισλαμαμπάντ. Η πρόσφατη προσέγγιση των Ταλιμπάν με την Ινδία ενισχύει τις υποψίες στο Πακιστάν.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν οι δύο χώρες θα επιστρέψουν στον διάλογο, αλλά αν μπορούν να υπερβούν ένα παρελθόν που διαρκώς αναπαράγει την ένταση.