Ο Αντριου Μάουντμπάτεν-Γουίνδσορ δεν γεννήθηκε για να βασιλέψει. Γεννήθηκε για να στηρίζει -ως ο δεύτερος γιος μιας μονάρχη που έμαθε να επιβιώνει σιωπηλά, βήμα-βήμα, μέσα από κρίσεις που θα είχαν σπάσει οποιονδήποτε άλλο θεσμό. Για δεκαετίες ο Αντριου ήταν ο πρίγκιπας που μπορούσε να κινείται χωρίς το βάρος της πρώτης γραμμής. Ενας «εφεδρικός» με προνόμιο πρόσβασης, χωρίς την υποχρέωση καθημερινής πολιτικής αυτοπειθαρχίας που απαιτεί ο θρόνος και, το σημαντικότερο, με πολύ λιγότερο φως πάνω του.
Το προφίλ του έμοιαζε συμπαγές. Υπηρέτησε στο Βασιλικό Ναυτικό, συμμετείχε στον Πόλεμο των Φόκλαντ το 1982, χτίζοντας δημόσια εικόνα αξιωματικού που «κάνει τη δουλειά». Ο γάμος του με τη Σάρα Φέργκιουσον, οι εντάσεις, ο χωρισμός τους το 1992, τα ταμπλόιντ – όλα αυτά έμοιαζαν τότε διαχειρίσιμα. Ηταν η εποχή που ο Οίκος των Γουίνδσορ μπορούσε ακόμη να πείθει ότι η προσωπική αταξία είναι μια «ενοχλητική υποσημείωση», όχι απειλή. Είναι άλλωστε η ίδια περίοδος που το Παλάτι έχει να ασχοληθεί με άλλα ζητήματα τα οποία θα γίνουν δημόσιο θέαμα και θα λάβουν διάσταση σκανδάλου το 1995… Ο Αντριου και το διαζύγιό του ήταν το μικρότερο των θεμάτων για την Ελισάβετ. Επιπλέον, του είχε μεγάλη αδυναμία.
Η πραγματική μετατόπιση ξεκινά όταν ο Αντριου μπαίνει στο πεδίο όπου η μοναρχία είναι πιο ευάλωτη από ποτέ: στην οικονομική διπλωματία, στις επιχειρηματικές διασυνδέσεις και τα δίκτυα ισχύος που δεν έχουν κάμερες, αλλά έχουν συναλλαγή. Εκεί, κάθε λάθος κρίσης δεν είναι απλώς προσωπικό, γίνεται θεσμικό ρίσκο.
Το 2001, ο Αντριου αναλαμβάνει ρόλο ειδικού εμπορικού απεσταλμένου του Ηνωμένου Βασιλείου. Πρόκειται για θέση με υψηλό συμβολισμό, αλλά και πολύ ουσιαστικά και μεγάλα κεφάλαια. Ενας βασιλικός εκπρόσωπος που ανοίγει πόρτες, διευκολύνει επαφές, προωθεί βρετανικά συμφέροντα. Στην πράξη είναι ένα πεδίο γεμάτο γκρίζες ζώνες. Η δουλειά βασίζεται σε κοινωνικό κεφάλαιο – και το κοινωνικό κεφάλαιο συχνά δεν ρωτά για το ηθικό μητρώο του συνομιλητή.
Η γνωριμία με τον Επστάιν
Η περίοδος αυτή τον φέρνει κοντά σε κύκλους πλούτου και διεθνούς επιρροής. Εκεί εμφανίζεται και ο Τζέφρι Επστάιν, ένας άνθρωπος που για χρόνια παρουσιαζόταν ως χρηματοοικονομικός διαχειριστής με ιδιαίτερη πρόσβαση σε ελίτ, προτού καταστεί σαφές ότι πίσω από τη βιτρίνα υπήρχε ένα δίκτυο σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης. Η δημόσια εκδοχή τοποθετεί τη γνωριμία του Αντριου με τον Επστάιν το 1999, μέσω της Γκιλέιν Μάξγουελ, κεντρικής φιγούρας στο περιβάλλον του Επστάιν. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ισχυροί γνωρίζονται με αμφιλεγόμενους ανθρώπους χωρίς να γνωρίζουν τα πάντα. Αυτό συμβαίνει. Το κρίσιμο σημείο, όμως, είναι η χρονική στιγμή που οι πληροφορίες παύουν να είναι «φήμες» και γίνονται καταδίκη.
Προβολή από ακτιβιστές, πάνω στο κάστρο του Γουίνδσορ, της φωτογραφίας που έδειχνε τον πρίγκιπα Αντριου να συναντιέται με τον Τζέφρι Επστάιν, τον Δεκέμβριο του 2010, στη Νέα Υόρκη
Το 2008, ο Επστάιν καταδικάζεται στη Φλόριντα για υπόθεση που αφορά ανήλικο. Από εκείνο το σημείο και μετά η λογική μιας σχέσης κοινωνικής οικειότητας καταρρέει. Στον κόσμο των δημόσιων ρόλων, το 2008 είναι το χρονικό ορόσημο που θα έπρεπε να λειτουργήσει ως απαγορευτικό. Κι όμως, το 2010, ο Αντριου τον επισκέπτεται στη Νέα Υόρκη μετά την αποφυλάκισή του. Η φωτογράφησή του έξω από την κατοικία του Επστάιν γίνεται παγκόσμιο στιγμιότυπο. Δεν είναι μια «κακιά στιγμή». Είναι η αποκάλυψη ότι ο πρίγκιπας δεν αντιλαμβάνεται την πολιτική και τις επιταγές της περιόδου και του ίδιου του τού ρόλου – ότι η ηθική ανοχή της κοινωνίας έχει αλλάξει και ότι η θεσμική υποχρέωση για απόσταση είναι μη διαπραγματεύσιμη.
Κλείσιμο
Το 2011 η πίεση κορυφώνεται και ο Αντριου υποβαθμίζει και ουσιαστικά εγκαταλείπει τον ρόλο του ως εμπορικού απεσταλμένου. Η αποχώρηση αυτή είναι το πρώτο «κούρεμα» αρμοδιοτήτων. Η ζημιά, όμως, έχει ήδη γραφτεί στο υπόστρωμα: ο Αντριου έχει συνδεθεί, δημόσια, καθαρά, αλλά και πολυεπίπεδα με τον Επστάιν.
Η Βιρτζίνια Τζιουφρέ
Η υπόθεση περνά από το επίπεδο της κακής κρίσης στο επίπεδο του βαρύτατου ισχυρισμού, όταν εμφανίζονται οι καταγγελίες της Βιρτζίνια Τζιουφρέ, η οποία υποστηρίζει ότι, ως 17χρονη, στρατολογήθηκε και κακοποιήθηκε στο πλαίσιο του δικτύου Επστάιν – Μάξγουελ και ότι εξαναγκάστηκε να έχει σεξουαλικές επαφές με τον Αντριου σε τρεις περιπτώσεις, το 2001, σε διαφορετικές τοποθεσίες μάλιστα.
Ο Αντριου αρνείται κατηγορηματικά κάθε σεξουαλική επαφή μαζί της. Το Παλάτι, για χρόνια, κινείται ανάμεσα σε άμυνα και αναμονή. Προσπαθεί να κρατήσει την υπόθεση μακριά από τον πυρήνα του θεσμού, παρουσιάζοντάς την ως ένα σύνθετο νομικό και επικοινωνιακό ζήτημα που δεν πρέπει να ταυτιστεί με τη λειτουργία της.
Ο πρίγκιπας Αντριου με τη Βιρτζίνια Τζιουφρέ και την Γκιλέιν Μάξγουελ, κεντρικής φιγούρας στο περιβάλλον του Επστάιν
Η γεμάτη σκάνδαλα διαδρομή του πρίγκιπα Αντριου, που βλέπει το Παλάτι να τον αφήνει αβοήθητο, εξαιτίας της πολυεπίπεδης σχέσης του με τον παιδόφιλο Τζέφρι Επστάιν – Η συνέντευξη που τον «έκαψε» και οι κατηγορίες της Βιρτζίνια Τζιουφρέ
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Το 2019, μετά τη σύλληψη του Επστάιν και τον θάνατό του σε αμερικανική φυλακή, η υπόθεση αποκτά νέα, παγκόσμια βαρύτητα. Το κοινό ζητά απαντήσεις. Οι Αρχές ζητούν συνεργασία. Η μοναρχία επιμένει στη σιωπή. Και τότε ο Αντριου κάνει το πιο μοιραίο επικοινωνιακό βήμα της σύγχρονης βασιλικής Ιστορίας.
Στη συνέντευξή του στο «BBC Newsnight», ο Αντριου επιχειρεί να αποκαταστήσει το όνομά του. Αντί, όμως, να κλείσει τη συζήτηση, την ανοίγει διάπλατα.
Οι απαντήσεις του για τη φωτογραφία όπου εμφανίζεται με την Τζιουφρέ, η επίκληση μιας ιατρικής κατάστασης ως αντίκρουση σε επιμέρους ισχυρισμούς, οι αντιφάσεις και -κυρίως- η έλλειψη σαφούς ενσυναίσθησης προς τα θύματα δημιουργούν την αίσθηση ότι ο πρίγκιπας δεν αντιλαμβάνεται τον αντίκτυπο των πράξεών του και δεν έχει την παραμικρή αντίληψη του τι σημαίνει συνέπειες.
Η συνέντευξη δεν καταρρίπτει απλώς την αξιοπιστία του Αντριου, αλλά και την ιδέα ότι η μοναρχία μπορεί ακόμη να κρύβεται πίσω από πρωτόκολλα και τελετουργικά.
Η κρίση γίνεται ορατή, μαζική, πολιτισμικά τοξική. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 20 Νοεμβρίου 2019, ο Αντριου αποσύρεται από τα δημόσια καθήκοντα «για το άμεσο μέλλον», όπως αναφέρει η ανακοίνωση από το Παλάτι. Στην πράξη, η απόσυρση είναι η αρχή μιας αργής εξορίας.
Η αγωγή στη Νέα Υόρκη
Τον Αύγουστο του 2021, η Τζιουφρέ καταθέτει αστική αγωγή σε ομοσπονδιακό δικαστήριο της Νέας Υόρκης. Η υπόθεση περνά πλέον σε καθαρό νομικό πεδίο, σε ένα σύστημα Δικαιοσύνης που δεν έχει καμία σχέση με τη βρετανική παράδοση απορρόφησης κρίσεων μέσω κυρίως της σιωπής.
Οι νομικές ενστάσεις της πλευράς Αντριου δεν ανακόπτουν την πορεία της υπόθεσης. Η προοπτική μιας πλήρους δίκης -με κατάθεση, ερωτήσεις, έγγραφα- γίνεται υπαρξιακός κίνδυνος για τη μοναρχία. Οχι γιατί μια δίκη ισοδυναμεί με ενοχή, αλλά γιατί ισοδυναμεί με αναγκαστική έκθεση.
Στις 13 Ιανουαρίου 2022, το Παλάτι κάνει το καθαρότερο βήμα αποσύνδεσης: αφαιρούνται από τον Αντριου οι στρατιωτικοί τιμητικοί τίτλοι και οι βασιλικές εγγυήσεις. Δηλώνεται ότι δεν θα χρησιμοποιεί το «HRH» -ή αυτού μεγαλειότητα- σε επίσημη ιδιότητα. Το μήνυμα είναι κοφτό: «ιδιώτης». Ο θεσμός τραβά γραμμή.
Στις 15 Φεβρουαρίου 2022, ανακοινώνεται εξωδικαστικός συμβιβασμός μεταξύ Αντριου και Τζιουφρέ. Το ποσό δεν δημοσιοποιείται επισήμως. Δεν υπάρχει παραδοχή ενοχής. Υπάρχει κοινή δήλωση που αναγνωρίζει τον πόνο των θυμάτων του Επστάιν και προβλέπει χρηματοδότηση φιλανθρωπικών σκοπών που συνδέονται με την υποστήριξη θυμάτων.
Τοιχογραφία του πρίγκιπα με τη λέξη «ντροπή» στο Λονδίνο
Στις 8 Μαρτίου 2022, η υπόθεση απορρίπτεται τυπικά από το δικαστήριο, ολοκληρώνοντας τη διαδικασία. Νομικά, ο Αντριου ξεμπλέκει. Κοινωνικά, δεν υπάρχει επιστροφή. Για το κοινό ο συμβιβασμός δεν εκλαμβάνεται ως κάθαρση, αλλά ως πράξη που αποδεικνύει την εμπλοκή του σε κάτι όχι μόνο σκοτεινό αλλά και βρώμικο.
Εδώ εμφανίζεται το κεφάλαιο που για τη μοναρχία είναι σχεδόν εξίσου επικίνδυνο με την ίδια την υπόθεση: τα χρήματα. Σε μια χώρα όπου η δημόσια χρηματοδότηση της μοναρχίας είναι μόνιμο πολιτικό θέμα, το ερώτημα «ποιος πλήρωσε;» είναι δηλητήριο.
Η κυβέρνηση ξεκαθαρίζει ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν δημόσιοι πόροι για τον συμβιβασμό. Η δήλωση αυτή δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική ασπίδα, διότι οποιαδήποτε αμφιβολία θα άνοιγε κοινοβουλευτικό μέτωπο.
Ακόμη και χωρίς δημόσιο χρήμα, όμως, παραμένουν τα ερωτήματα για τη δομή της βασιλικής οικονομίας:
■ Πόσο «ιδιωτικό» είναι ένα μέλος της βασιλικής οικογένειας όταν ζει σε ακίνητα που ανήκουν στο Στέμμα ή βρίσκονται σε βασιλικά κτήματα;
■ Πώς χρηματοδοτείται η νομική άμυνα ενός ανθρώπου που δεν έχει εισόδημα κλίμακας δισεκατομμυριούχου;
■ Τι σημαίνει για τη διαφάνεια του θεσμού το γεγονός ότι τα κρίσιμα ποσά συχνά παραμένουν αδήλωτα στο δημόσιο επίπεδο;
Το Royal Lodge στο Γουίνδσορ (η κατοικία του Αντριου) γίνεται μέρος της Ιστορίας, όχι ως κτίριο, αλλά ως σύμβολο. Ενας «απομονωμένος» πρίγκιπας που εξακολουθεί να ζει σε βασιλικό περιβάλλον προκαλεί την αίσθηση προνομίου χωρίς λογοδοσία. Για τον Κάρολο, αυτό είναι διπλή απειλή: ηθική και λογιστική. Η μετα-ελισαβετιανή μοναρχία προσπαθεί να δείξει οικονομική πειθαρχία. Και ο Αντριου είναι το ακριβώς αντίθετο.
Το μοτίβο της επιβίωσης
Ο «εξευτελισμός» δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο για τη μοναρχία. Το 1936, ο Εδουάρδος Η’ παραιτείται για να παντρευτεί τη Γουόλις Σίμπσον – σε μια συνταγματική κρίση που έδειξε πως όταν το πρόσωπο απειλεί τον θεσμό το πρόσωπο θυσιάζεται. Μέσα από τη συγκεκριμένη κρίση η Ελισάβετ μπαίνει στο προσκήνιο, καθώς διαδέχεται τον πατέρα της. Το 1992, η Ελισάβετ Β’ μιλά για «annus horribilis» μέσα σε ένα τοπίο διαζυγίων, σκανδάλων και της πυρκαγιάς στο κάστρο του Γουίνδσορ. Το 1995 η τηλεοπτική εξομολόγηση της Νταϊάνα κάνει την ιδιωτική αποσύνθεση δημόσιο θέαμα, τραυματίζοντας την αίσθηση αξιοπρέπειας που προστατεύει το Στέμμα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ακόμη και οι διαρροές τύπου Tampongate δείχνουν ότι η τελετουργική επιφάνεια δεν αρκεί όταν η κοινωνία διψά για «αλήθεια» – έστω και κίτρινη.
Το κοινό νήμα είναι σταθερό: η μοναρχία επιβιώνει όταν επανασχεδιάζει τα όριά της. Οταν εγκαταλείπει την ψευδαίσθηση της οικογενειακής ομπρέλας και επιστρέφει στο δόγμα της θεσμικής αυτοπροστασίας.
Ο Αντριου, με αυτή την έννοια, δεν είναι «μοναδικός». Είναι η σύγχρονη εκδοχή του διαχρονικού ρόλου: ο συγγενής που γίνεται βάρος κόβεται ώστε ο θρόνος να συνεχίσει.
Ο βασιλιάς Κάρολος αποφάσισε να αφήσει μόνο του τον αδερφό του. Ο Αντριου μετατρέπεται σε ιδιώτη στην πράξη
Η διαχείριση κρίσεων στις ευρωπαϊκές μοναρχίες έχει ένα κοινό λεξιλόγιο: απόσταση, περιορισμός, αφαίρεση προνομίων, σιωπηρή πειθαρχία. Στην Ισπανία, η πτώση του Χουάν Κάρλος επιταχύνθηκε όταν η κοινωνία είδε τον πρώην βασιλιά να συμβολίζει ένα παλαιό καθεστώς αδιαφάνειας – με σκάνδαλα και οικονομικές σκιές που τελικά ανάγκασαν την οικογένεια και τον διάδοχο να τραβήξουν γραμμή. Η απομάκρυνση από τη δημόσια εικόνα, η αφαίρεση επιδομάτων, η μετεγκατάσταση στο εξωτερικό – όλα είναι μορφές «θεσμικής καραντίνας».
Στο Βέλγιο, η υπόθεση της Ντελφίν Μποέλ δεν είχε ποινική διάσταση, αλλά έδειξε ότι η Δικαιοσύνη μπορεί να επιβάλει αλλαγές σε μια βασιλική αφήγηση, ακόμη και σε επίπεδο ταυτότητας και τίτλων. Η δυναμική δεν είναι ίδια με του Αντριου.
Ωστόσο, το μάθημα είναι κοινό: η σύγχρονη κοινωνία δεν αποδέχεται πια τη βασιλική «εξαίρεση» ως αυτονόητη. Η Βρετανία απλώς το κάνει με μεγαλύτερη θεσμική τεχνική – και με μεγαλύτερο ένστικτο αυτοσυντήρησης.
Τον «εξαφάνισαν»
Η διαχείριση του Αντριου από τον Κάρολο Γ’ αποτυπώνει τη νέα εποχή της μοναρχίας: λιγότερο συναίσθημα, περισσότερη θεσμική λογιστική και ξαφνικά επιστροφή στις αρχές της Ελισάβετ. Ο Κάρολος κινείται σε τρεις άξονες.
■ Πρώτον, θεσμικός διαχωρισμός. Ο Αντριου μετατρέπεται σε ιδιώτη στην πράξη: χωρίς δημόσιο ρόλο, χωρίς προστάτιδες, χωρίς στρατιωτικές τιμές ως προέκταση του Στέμματος.
■ Δεύτερον, ελαχιστοποίηση έκθεσης. Καμία φωτογραφία, καμία τελετή, καμία σκηνή όπου ο Αντριου μπορεί να εμφανιστεί ως υπονοούμενο συνενοχής. Η μοναρχία δεν τον «καίει» δημοσίως. Τον εξαφανίζει λειτουργικά.
■ Τρίτον, οικονομική πειθαρχία και διαφάνεια ως άμυνα. Σε μια εποχή που οι πολίτες συνδέουν τη νομιμοποίηση με το «πόσο κοστίζετε;», η μοναρχία δεν μπορεί να φανεί ότι πληρώνει νομικούς λογαριασμούς σκανδάλων. Η απαγόρευση της οικονομικής σκιάς είναι πλέον βασιλική πολιτική.
Το δόγμα είναι σαφές: η διαδοχή και η επιβίωση του brand προηγούνται του οικογενειακού δεσμού.
Το 2026, η υπόθεση απέκτησε και νέο σκέλος: ο Αντριου συλλαμβάνεται στο Ηνωμένο Βασίλειο στο πλαίσιο έρευνας για «misconduct in public office», υπό την υποψία ότι κατά την περίοδο που είχε δημόσιο ρόλο ως εμπορικός απεσταλμένος μοιράστηκε ευαίσθητες πληροφορίες με τον Επστάιν.
Ο Αντριου αφέθηκε ελεύθερος υπό έρευνα, ενώ οι Αρχές πραγματοποίησαν έρευνες σε συνδεδεμένα ακίνητα. Το Παλάτι, αυτή τη φορά, δεν αφήνει περιθώριο παρερμηνείας: η γραμμή είναι «ο νόμος πρέπει να ακολουθήσει την πορεία του».
Ακόμη κι αν αυτό το σκέλος δεν οδηγήσει σε κατηγορίες, σηματοδοτεί κάτι βαθύτερο: ότι ο Αντριου δεν είναι πια απλώς «ο αδελφός με πρόβλημα». Είναι ένας παράγοντας που μπορεί να ανοίγει -ξανά και ξανά- κρίσεις λογοδοσίας.
Και αυτό είναι το χειρότερο είδος κρίσης για μια μοναρχία: η κρίση που δεν τελειώνει.
Το χρονικό της πτώσης
1999
Γνωριμία του Αντριου με τον Τζέφρι Επστάιν μέσω της Γκιλέιν Μάξγουελ.
2001
Ανάληψη ρόλου ειδικού εμπορικού απεσταλμένου του Ηνωμένου Βασιλείου.
2008
Καταδίκη του Επστάιν στη Φλόριντα για υπόθεση που αφορά ανήλικο.
Δεκέμβριος 2010
Δημόσια φωτογράφηση του Αντριου έξω από την κατοικία του Επστάιν στη Νέα Υόρκη μετά την αποφυλάκιση του τελευταίου.
21 Ιουλίου 2011
Υποβάθμιση και ουσιαστικό τέλος του ρόλου του Αντριου ως εμπορικού απεσταλμένου.
2015
Εμφάνιση των ισχυρισμών της Βιρτζίνια Τζιουφρέ σε αμερικανικά δικαστικά έγγραφα που τον κατονομάζουν.
Νοέμβριος 2019
Συνέντευξη στο «BBC Newsnight».
20 Νοεμβρίου 2019
Απόσυρση από δημόσια καθήκοντα «για το προβλέψιμο μέλλον».
Αύγουστος 2021
Κατάθεση αστικής αγωγής της Τζιουφρέ σε ομοσπονδιακό δικαστήριο της Νέας Υόρκης.
13 Ιανουαρίου 2022
Αφαίρεση στρατιωτικών τιμητικών τίτλων και βασιλικών προστάτιδων – παύση χρήσης του «HRH» σε επίσημη ιδιότητα.
15 Φεβρουαρίου 2022
Ανακοίνωση εξωδικαστικού συμβιβασμού με την Τζιουφρέ (χωρίς παραδοχή ενοχής και με ποσό μη επισήμως δημοσιοποιημένο).
8 Μαρτίου 2022
Τυπική απόρριψη/λήξη της αγωγής μετά τον συμβιβασμό.
19 Φεβρουαρίου 2026
Σύλληψη στο Ηνωμένο Βασίλειο στο πλαίσιο έρευνας για «misconduct in public office» που συνδέεται με την περίοδό του ως εμπορικού απεσταλμένου και τη σχέση με τον Επστάιν – αφέθηκε ελεύθερος υπό έρευνα.
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή