Με αφορμή τη δημοσίευση των πολύκροτων φωτογραφιών από τις εκτελέσεις των 200 Ελλήνων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944, που έγιναν ως γερμανικά αντίποινα για τον θάνατο του Στρατηγού Κρεχ έξω από τους Μολάους έχει αρχίσει ένας κύκλος συζητήσεων και σχολίων, για μια εποχή, με την οποία ασχολούμαστε πολύ συχνά στο protothema.gr Το άρθρο μας, της 17/02/2026 για το θέμα ανέδειξε μία πτυχή του όλου ζητήματος που δεν είχε προβληθεί πολύ. Τα γερμανικά αντίποινα για τους θανάτους και τους τραυματισμούς στρατιωτών της Βέρμαχτ από ενέργειες αντιστασιακών.
Δυστυχώς, όπως είδαμε στο άρθρο μας για τα γερμανικά στρατιωτικά νεκροταφεία στην Ελλάδα, δεν μπορούν να υπολογιστούν οι ακριβείς αριθμοί των μεν και των δε. Ωστόσο, ο Χέρμαν Φρανκ Μάγερ, στο βιβλίο του «Από τη Βιέννη στα Καλάβρυτα» παραθέτει αναλυτικά στοιχεία για όσα διαδραματίστηκαν στην Πελοπόννησο, από τις 6 Νοεμβρίου 1943 ως και τις 5 Αυγούστου 1944. Παραθέτουμε φωτοτυπημένο τον εξαιρετικά κατατοπιστικό κατάλογο του Μάγερ και θα ακολουθήσουν πληροφορίες που συλλέξαμε και για την υπόλοιπη Ελλάδα.
Είχαμε από την αρχή την απορία, με ποια κριτήρια γινόταν η επιλογή αυτών που θα εκτελούνταν. Σύμφωνα με τους υψηλόβαθμους Γερμανούς αξιωματικούς Σπάιντελ και Σίμανα, αυτοί καθόριζαν τον αριθμό όσων θα εκτελούνταν στην Αθήνα, ενώ τα ονόματα των μελλοθανάτων παραδίδονταν στους Γερμανούς από τον Έλληνα Αναστάσιο Ταβουλάρη, Υπουργό Εσωτερικών τόσο στην κυβέρνηση Λογοθετόπουλου, όσο και στην κυβέρνηση Ράλλη. Ο Ταβουλάρης διέφυγε στο εξωτερικό μετά τη λήξη του Β’ ΠΠ, συγκεκριμένα στην Αυστρία όπου και πέθανε το 1945 ή το 1946. Δεν πρόλαβε βέβαια να επιστρέψει στην Ελλάδα, όπου είχε καταδικαστεί σε ισόβια κάθειρξη από το Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων. Σκοτεινή προσωπικότητα, με πολλά σκοτεινά σημεία στη ζωή του. (Τα στοιχεία για το ότι ο Ταβουλάρης αποφάσιζε ποιοι θα εκτελεστούν υπάρχουν, σύμφωνα με τον Φ.Β. Μάγερ, στο IFZ.Μόναχο: αρχείο 1948/56, ανάκριση του Σίμανα και του Φέλμι, στις 21/4/47 από τον Δημητσά (;), σελ. 26).
O Walter Schimana
O Hans Speidel
Τα Τάγματα Ασφαλείας και η άψογη συνεργασία τους με τους Γερμανούς
Σύμφωνα με στοιχεία από τη Δίκη της Νυρεμβέργης (Υπόθεση VII, σ. 6826), ο Διονύσιος Παπαδόγγονας από τις αρχές του 1944 οργάνωσε το κεντρικό αρχηγείο του στην Τρίπολη και άρχισε να συγκροτεί ταχύτατα «τις εθελοντικές μονάδες χωροφυλακής», στη Σπάρτη, στο Γύθειο, στην Καλαμάτα, στην Πάτρα και φυσικά στην Τρίπολη, καθεμιά από τις οποίες θα στελεχωνόταν από 1.000 άνδρες. Η Σπάρτη ήταν η πρώτη πόλη που έφτασε αυτό τον αριθμό. Ο Φέλμι, Πτέραρχος, Διοικητής του 68ου Σώματος Στρατού, πρόσφερε στον Παπαδόγγονα μια γερμανική μονάδα επικοινωνίας, για να μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες του ορεινού αγώνα.
Κλείσιμο
O Helmuth Felmy
Ο Παπαδόγγονας, για να δείξει την πίστη του στους Γερμανούς και ότι δεν πρόκειται να τους «πουλήσει» σε περίπτωση απόβασης των Συμμάχων στην Ελλάδα έδωσε τη γυναίκα του και την κόρη του ως ομήρους στους Γερμανούς (!), ο Φέλμι όμως δεν το δέχθηκε, γιατί «εμπιστεύθηκε αυτόν και τον λόγο του»… Ο Φέλμι και ο Σπάιντελ, Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδας ήταν απόλυτα ικανοποιημένοι από τη συνεργασία τους με τα «Τάγματα Ευζώνων», το ίδιο και ο Βάλτερ Σίμανα, στον οποίο αυτά ήταν ενταγμένα. Όταν το 1944 (Ιούλιος) έγινε η αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας σε βάρος του Χίτλερ, ο Παπαδόγγονας εξέφρασε τη λύπη του στον Σίμανα, ο οποίος προφανώς ενημέρωσε τον Χίμλερ και αυτός με τη σειρά του, τον Χίτλερ, ο οποίος ασχολήθηκε προσωπικά με τον Παπαδόγγονα! Διέταξε τον Χίμλερ, να μεταβιβάσει στον Έλληνα αξιωματικό, μέσω του Σίμανα, το ακόλουθο μήνυμα:
«Αγαπητέ Συνταγματάρχη Παπαδόγγονα!
Αναλυτικά στοιχεία για τους νεκρούς Γερμανούς και τα «αντίποινα» στην Πελοπόννησο (Νοέμβριος 1943-Αύγουστος 1944) – Αναφορές και για άλλες περιοχές – Ο Ταβουλάρης, ο Παπαδόγγονας και η δράση τους – Τα συμμαχικά «αντίποινα»
Ο Φίρερ έλαβε την ανακοίνωση που κάνατε εσείς και οι 5.000 αξιωματικοί και στρατιώτες των ελληνικών μονάδων εθελοντών της Πελοποννήσου και ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Πελοποννήσου και χάρηκε πάρα πολύ. Ο Φίρερ μου ζήτησε να σας διαβιβάσω τις ευχαριστίες και τους χαιρετισμούς.
Χάιλ Χίτλερ!
Υπογραφή: Χ. Χίμλερ
Διοικητής των SS
Υπουργός Εσωτερικών
Ο Σίμανα με Γερμανούς αξιωματικούς και έναν ταγματασφαλίτη
Προσθήκη για τον ομαδάρχη των SS Σίμανα
Μίλησα ήδη με τον Στρατηγό Βίντερ (αξιωματικός του Γενικού Επιτελείου της μονάδας στρατού Ε) ότι θα πρέπει με κάθε μέσο να φροντίσει ώστε οι πιστές ελληνικές μονάδες εθελοντών να λάβουν καλύτερα και ισχυρότερα όπλα. Θα σας παρακαλούσα να επιμεληθείτε του θέματος».
Όταν ο Σίμανα επέστρεψε στη Γερμανία δέχτηκε προσωπικά τα θερμά συγχαρητήρια του Χίμλερ για την οργάνωση των Ταγμάτων Ασφαλείας. Ο Παπαδόγγονας σταδιακά, άρχισε να παίρνει μόνος του αποφάσεις για επιχειρήσεις μικρής κλίμακας και να συμμετέχει πιο ενεργά στις επιχειρήσεις των Γερμανών.
O Διονύσιος Παπαδόγγονας
Πολύ στενή ήταν η συνεργασία του δύο πλευρών στο θέμα των εκτελέσεων των Ελλήνων. Οι συλλήψεις τους γίνονταν «μέσω των ερευνών της μυστικής στρατιωτικής αστυνομίας, μέσω των ερευνών των μονάδων και μετά από πληροφορίες Ελλήνων ιδιωτών και Ελλήνων ιδιωτών συνδέσμων». Οι συλληφθέντες ανακρίνονταν από τον ίδιο και τους συνεργάτες του και όταν εκείνος έκρινε ότι επρόκειτο όντως για ύποπτους «συμμορίτες», εκτελούνταν στην κατάλληλη περίπτωση».
Θέλοντας να έχουμε και μια άλλη άποψη επικοινωνήσαμε με τον άριστο γνώστη των γεγονότων της περιόδου κύριο Ιωάννη Μπουγά. Πρόθυμα, για μία ακόμη φορά, ο κύριος Μπουγάς μας ανέφερε κάποια στοιχεία, που θα παραθέσουμε σε επόμενο άρθρο. Το βασικό του συμπέρασμα είναι ότι ο Παπαδόγγονας ευθύνεται για πολύ λιγότερα από όσα τον κατηγορούν και ότι ο Φέλμι στη Νυρεμβέργη, καθώς ο Παπαδόγγονας σκοτώθηκε στα Δεκεμβριανά(1944) έριξε σε αυτόν την ευθύνη για πολλές ενέργειες των Γερμανών, καθώς δεν υπήρχε αντίλογος…
Ο Σίμανα στην ανάκρισή του είπε τη μισή αλήθεια. Ότι σκότωναν τους αντάρτες όταν τους συλλάμβαναν με το όπλο στο χέρι, ενώ τους ομήρους και αμάχους, μόνο μετά από διαταγές και επιπλήξεις των ανωτέρων τους. Μάλιστα, απέφευγαν πολύ συχνά να εκτελέσουν ανάλογες διαταγές! Ο Σίμανα ήταν ένας από τους πιο σκληρούς και βάρβαρους ναζί στην Ελλάδα. Ο Μπαρτ, αξιωματικός του Γενικού Επιτελείου της 117ης Μεραρχίας τόνισε στη Δίκη της Νυρεμβέργης (υπόθεση VII, σ. 6818), ότι «ως όμηροι (λαμβάνονταν)αυτοί που ήταν αποδεδειγμένα μπολσεβίκοι… Κομμουνιστικές αντιλήψεις, συνεργασία με ή υποστήριξη συμμοριών ήταν λόγοι σύλληψης. Κατάλογοι ονομάτων, κατασχεθέντα έγγραφα, καταθέσεις συλληφθέντων ανταρτών, καταδόσεις κ.λπ. οδηγούσαν στον προσδιορισμό των ονομάτων των Ελλήνων που ήταν κομμουνιστικών φρονημάτων. Μόνο τέτοια άτομα συλλαμβάνονταν».
Όπως όμως αναφέραμε, στην Αθήνα οι εκτελέσεις γίνονταν από ομήρους του Χαϊδαρίου το οποίο διοικούσε ο δρ. Μπλούμε Διοικητής της Ασφάλειας. Ο αριθμός εκείνων που επρόκειτο να εκτελεστούν καθοριζόταν από τους Σπάιντελ και Σίμανα, ενώ ο Ταβουλάρης τους έδινε τα ονόματα αυτών που θα εκτελούνταν.
Alexander Löhr Αρχιστράτηγος της Ομάδας Στρατιών Ε, μεταξύ 1943-1945
Νεκροί Γερμανοί και Έλληνες θύματα αντιποίνων (Νοέμβριος 1943 – Αύγουστος 1944)
Εκτός από τα παραπάνω, ως τις 5/8/1944 έχουμε και τις ακόλουθες ενέργειες των Ελλήνων και τα γερμανικά «αντίποινα»).
9/5/44: 10 «όμηροι» απαγχονίστηκαν στην Πάτρα για 2 τραυματίες Γερμανούς πεζοναύτες
16/5/44: 27 «όμηροι» εκτελέστηκαν στην Καλαμάτα, για τον φόνο ενός Έλληνα Ταγματάρχη (προφανώς των Ταγμάτων Ασφαλείας)
16/5/44: Για την «απαγωγή και δολοφονία» της ελληνικής φρουράς του Βαλτετσίου (80 άνδρες) εκτελέστηκαν 10 Έλληνες
17/5/44: Λόγω επανειλημμένων «δολιοφθορών» στην περιοχή Καμαρίου – Δερβενίου (ΒΔ του Ξυλοκάστρου) κρεμάστηκαν σε τηλεγραφικούς στύλους 17 Έλληνες, στον δρόμο μεταξύ των δύο κωμοπόλεων
6/6/44: Για τον φόνο ενός Έλληνα Ανθυπαστυνόμου εκτελέστηκαν 9 Έλληνες
23/7/44: Η επίθεση σε γερμανική φάλαγγα νοσοκομειακών κοντά στη Βλαχέρνα Τρίπολης οδήγησε στην εκτέλεση 100 Ελλήνων. Και στις
5/8/44: Για δολιοφθορά εναντίον μεταφορικής αμαξοστοιχίας στο Χιλιομόδι Κορινθίας εκτελέστηκαν 18 Έλληνες.
Συνολικά, έγιναν 28 επιχειρήσεις «αντιποίνων» από τους Γερμανούς, από τις 6/11/1943 ως τις 5/8/1944. Σε αντίποινα για 300 Γερμανούς νεκρούς, 70 αγνοούμενους και 40 τραυματίες, εκτελέστηκαν τουλάχιστον 2.300 Έλληνες.
Να σημειώσουμε, ότι στους νεκρούς, αγνοούμενους και τραυματίες συμπεριλαμβάνονταν Έλληνες συνεργάτες τους, αλλά και ξένοι «εθελοντές», τις εθνικότητες των οποίων θα δούμε στο τέλος του άρθρου.
Γερμανοί αιχμαλωτίζονται από δυνάμεις του ΕΛΑΣ
Έγιναν και από τους Συμμάχους ανάλογες ενέργειες αντιποίνων κατά των Γερμανών;
Σε μια δίκη μεγάλης διάρκειας (117) ημέρες, την Υπόθεση VII που άρχισε στις 10/5/1947 κατηγόρησαν 12 Γερμανούς Στρατηγούς του λεγόμενου «νοτιοανατολικού χώρου», για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα της ανθρωπότητας κ.ά., σε Ελλάδα, Γιουγκοσλαβία και Αλβανία (!). Η κατηγορούσα Αρχή θεώρησε ότι ορισμένες αντάρτικες ομάδες δεν είχαν τηρήσει τους κανόνες πολέμου». Ποιοι είναι αυτοί; Οι λεγόμενοι κανόνες της Χάγης για τη διεξαγωγή του πολέμου ξηράς. Επίσης, οι Αμερικανοί δικαιολόγησαν τη σύλληψη ομήρων ως «αιχμαλώτων πολέμου για αντίποινα» και την εκτέλεσή τους ως έσχατη επιλογή.
Βέβαια, στην Ελλάδα, οι Γερμανοί δεν προέβησαν σε εκτελέσεις ως έσχατη λύση, αλλά αμέσως μετά από μια επίθεση εναντίον τους ή των υποδομών τους. Οι ποινές χάδι που επιβλήθηκαν σε όσους επιβλήθηκαν στους Γερμανούς εγκληματίες της Ελλάδας θα μας απασχολήσουν σε επόμενο άρθρο. Όπως θα δούμε, επρόκειτο για θρασύδειλους εγκληματίες που δεν παραδέχονταν όσα έκαναν και έριχναν την ευθύνη σε ανωτέρους τους που είχαν σκοτωθεί.
Χωρίς βέβαια να κάνουμε συγκρίσεις, και τα συμμαχικά στρατεύματα είχαν προβεί σε αντίποινα εναντίον των Γερμανών το 1944 και το 1945 με βάση το αμερικανικό πολεμικό εγχειρίδιο «Rules of Land Warfare» (1940), (παράγραφος 358d) και το βρετανικό «British Military Hand Book» (παράγραφος 358), σύμφωνα με τα οποία «επιτρέπεται σε μαχόμενους στρατούς η χρήση παρόμοιων αντιποίνων ως τελευταία διέξοδος». Έτσι, στη Στουτγκάρδη, ο Γάλλος Στρατηγός Λατρ ντε Τασινί απείλησε με την εκτέλεση ομήρων, με αναλογία 1:25. Στο Ρόιτλινγκεν οι Γάλλοι εκτέλεσαν 4 Γερμανούς γιατί, υποτίθεται, ότι είχε σκοτωθεί από τους ναζί ένας Γάλλος μοτοσικλετιστής. Αποδείχτηκε, ότι αυτός είχε πέσει θύμα τροχαίου δυστυχήματος. Στο Χαρτς, οι Αμερικανοί απείλησαν δημόσια με εκτέλεση ομήρων, σε αναλογία 1:200. Όταν δολοφονήθηκε ο Αμερικανός Στρατηγός Ρόουζ, οι συμπατριώτες του εκτέλεσαν 120 Γερμανούς ως αντίποινα, αλλά και για να αντιμετωπίσουν την οργάνωση «Werwolf». Τέλος και ο Κόκκινος Στρατός απείλησε με εκτελέσεις 1:50 ως αντίποινα. Πάντως στο Ζόλντιν (Νόιμαρκ), 120 Γερμανοί εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τη δολοφονία ενός Ρώσου Ταγματάρχη… (οι αναφορές είναι ενδεικτικές).
Νεκροί Γερμανοί σταρτιώτες μετά τη μάχη στις Θερμοπύλες το 1941
Επίλογος
Η Ομάδα Ε (Heeresgruppe E), ήταν ένας σχηματισμός της Βέρμαχτ, ο οποίος κατά τη διάρκεια του 1944 είχε την ευθύνη των επιχειρήσεων στην Ελλάδα. Τον Σεπτέμβριο του έτους αυτού, η Ομάδα Ε περιλάμβανε: 165.048 Γερμανούς στρατιωτικούς (3.829 αξιωματικούς, 25.804 υπαξιωματικούς, 114.806 στρατιώτες, 19.290 μέλη των SS και 1.319 υπαλλήλους), 54.965 Βούλγαρους, 11.299 «φασίστες», 19.797 Ιταλούς, εθελοντές και τους λεγόμενους «μισθοφόρους» (500 Άραβες, 64 Ρουμάνους, 56 Έλληνες, 3.999 «Ανατολικούς μισθοφόρους» και 1.440 Ρώσους και Έλληνες εθελοντές».
Σύμφωνα τέλος με έγγραφο που παρουσιάζει ο Χάγκεν Φλάισερ, από 1/6/1943 ως τις 30/6/1944, 25.728 Έλληνες σκοτώθηκαν ή αγνοείται η τύχη τους. 20.650 ήταν οι νεκροί της Αντίστασης (1η στήλη) και 4.785 όσοι εκτελέστηκαν για εξιλασμό (3η στήλη). Ο αριθμός αυτός είναι πολύ μικρός, γιατί τα χωριά όπου έγιναν σφαγές (Κομμένο Άρτας, Βιάννος, Δίστομο κ.ά.), θεωρήθηκε ότι είχαν καταληφθεί, άρα οι νεκροί τους εντάσσονται στους αντάρτες – συμμορίτες της 1ης στήλης…
Πηγή: Χέρμαν Φρανκ Μάγερ, «Από τη Βιέννη στα Καλάβρυτα», Τέταρτη έκδοση, 2022, Εκδόσεις λαβύρινθος.
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή