Ο Ντόναλντ Τραμπ υπερέβη τις συνταγματικές του αρμοδιότητες επιβάλλοντας το μεγαλύτερο μέρος των αυξημένων δασμών σε παγκόσμιες εισαγωγές, έκρινε την Παρασκευή (20/2) το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών, ανατρέποντας έναν από τους βασικούς πυλώνες της επιθετικής οικονομικής του πολιτικής. Ads Με απόφαση 6–3, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο νόμος του 1977 που αφορά την αντιμετώπιση εθνικών εκτάκτων αναγκών δεν παρείχε επαρκή νομική βάση για τους περισσότερους από τους δασμούς που επέβαλε η κυβέρνηση Τραμπ σε χώρες ανά τον κόσμο.
Η ετυμηγορία συνιστά σοβαρό πλήγμα για μία από τις πιο φιλόδοξες και αμφιλεγόμενες διεκδικήσεις εκτελεστικής εξουσίας από τον Τραμπ μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο.
Παρά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να συνεχίσει να επιβάλλει δασμούς επικαλούμενος λόγους εθνικής ασφάλειας. Ads Οι δασμοί 25% στον χάλυβα από το Ηνωμένο Βασίλειο και 50% σε αντίστοιχα προϊόντα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και οι επιπλέον «τιμωρητικοί» δασμοί σε προϊόντα που περιέχουν χάλυβα – τα λεγόμενα «παράγωγα χάλυβα» – ενδέχεται να μπορούν να δικαιολογηθούν βάσει των ερευνών του άρθρου 232 της αμερικανικής νομοθεσίας.
Το συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για την επιβολή δασμών σε προϊόντα που θεωρείται ότι απειλούν την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, επιτρέποντας στον πρόεδρο να λαμβάνει μέτρα προστασίας χωρίς την άμεση έγκριση του Κογκρέσου.
Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι η ερμηνεία της κυβέρνησης Τραμπ σχετικά με τον Νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών σε Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA) – τον οποίο επικαλέστηκε για την επιβολή δασμών – υπερέβαινε τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, η εφαρμογή του νόμου παραβίαζε την αρμοδιότητα του Κογκρέσου και συγκρουόταν με τη λεγόμενη «αρχή των μεγάλων ζητημάτων» (major questions doctrine), η οποία προβλέπει ότι ζητήματα μεγάλης πολιτικής και οικονομικής σημασίας απαιτούν σαφή και ρητή εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο.
Το επιχείρημα του Τραμπ και οι οικονομικές επιπτώσεις
Ο πρόεδρος είχε υποστηρίξει ότι οι δασμοί θα ενίσχυαν τα ομοσπονδιακά έσοδα, θα αναζωογονούσαν τις βιομηχανικές περιοχές των ΗΠΑ και θα καθιστούσαν την παγκόσμια οικονομία «δικαιότερη» για την Αμερική.
Ωστόσο, οικονομολόγοι είχαν προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι το μέτρο εγκυμονεί τον κίνδυνο νέων αυξήσεων τιμών για τους Αμερικανούς καταναλωτές, ιδίως μετά από πολυετή περίοδο υψηλού πληθωρισμού.
Σύμφωνα με το Σύνταγμα των ΗΠΑ, η επιβολή φόρων – και κατ’ επέκταση δασμών – αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα του Κογκρέσου. Οι δασμοί συνήθως απαιτούν κοινοβουλευτική έγκριση.
Το νομικό επιχείρημα της κυβέρνησης
Ο Τραμπ επικαλέστηκε τον Νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών σε Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA), υποστηρίζοντας ότι του επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να ρυθμίζει ή να περιορίζει διεθνείς οικονομικές συναλλαγές όταν συντρέχει εθνική έκτακτη ανάγκη.
Κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, ο γενικός νομικός εκπρόσωπος της κυβέρνησης ενώπιον του Δικαστηρίου, Ντ. Τζον Σάουερ, επιχείρησε να αποσυνδέσει τους δασμούς από τη φορολογική τους διάσταση.
«Πρόκειται για ρυθμιστικούς δασμούς», δήλωσε. «Δεν είναι δασμοί με σκοπό την αύξηση εσόδων. Το γεγονός ότι αποφέρουν έσοδα είναι απλώς παρεπόμενο».
Σκεπτικισμός από τους δικαστές
Η επιχειρηματολογία αυτή προκάλεσε έντονο σκεπτικισμό στο σώμα του Δικαστηρίου.
Η δικαστής Σόνια Σοτομαγιόρ σχολίασε: «Δεν κατανοώ αυτό το επιχείρημα. Θέλετε να πείτε ότι οι δασμοί δεν είναι φόροι, αλλά ακριβώς αυτό είναι».
Ακόμη και συντηρητικοί δικαστές, σε ένα σώμα όπου κυριαρχεί δεξιά υπερπλειοψηφία που διαμορφώθηκε επί προεδρίας Τραμπ, εξέφρασαν επιφυλάξεις.
Ο πρόεδρος του Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς, τόνισε: «Το μέσο εδώ είναι η επιβολή φόρων στους Αμερικανούς – και αυτό ήταν ανέκαθεν βασική αρμοδιότητα του Κογκρέσου».
Η αντίδραση Τραμπ
Ο Τραμπ χαρακτήρισε «ντροπή» την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, κατά τη διάρκεια πρωινής ενημέρωσης στον Λευκό Οίκο την Παρασκευή, ενώ είπε στους συγκεντρωμένους ότι έχει ένα «εφεδρικό σχέδιο» στο μυαλό του.
Ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει ότι μια τέτοια απόφαση θα είχε «σεισμικές» συνέπειες για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μία ημέρα μετά την ακροαματική διαδικασία, είχε δηλώσει ότι η απόφαση θα μπορούσε να σημαίνει «τη διαφορά ανάμεσα στη χρεοκοπία και την ευημερία» για τη χώρα – αλλά και για τη δική του δυνατότητα να «κάνει ξανά την Αμερική μεγάλη».
Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, ωστόσο, θέτει πλέον σαφή όρια στη χρήση των προεδρικών εξουσιών στον τομέα της εμπορικής πολιτικής και επαναφέρει το Κογκρέσο στο επίκεντρο της διαδικασίας επιβολής δασμών.