Ερευνητές του πανεπιστημίου Johns Hopkins ανακάλυψαν τον ακριβή μηχανισμό με τον οποίο το ανθρώπινο μάτι αναπτύσσει την «υψηλή ανάλυση».Τα κύτταρα του ματιού αποδείχτηκαν «πλαστικά»: τα μπλε κωνία επαναπρογραμματίζονται βιολογικά σε πράσινα και κόκκινα για να προσφέρουν μέγιστη ευκρίνεια.Η μελέτη που δημοσιεύτηκε στο PNAS, ανοίγει τον δρόμο για τη βιοεκτύπωση «κατά παραγγελία» οργανοειδών αμφιβληστροειδούς, δίνοντας ελπίδες για αντικατάσταση κατεστραμμένου ιστού σε παθήσεις όπως η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.
Μιλάμε διαρκώς για αισθητήρες των 200MP στα κορυφαία smartphones και για τις 8K microOLED οθόνες των VR headsets, αλλά το απόλυτο hardware υψηλής ανάλυσης παραμένει το ανθρώπινο μάτι. Πιο συγκεκριμένα, μια μικροσκοπική περιοχή στο κέντρο του αμφιβληστροειδούς που ονομάζεται foveola (βοθρίο).
Μια νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS, αποκρυπτογράφησε επιτέλους τον βιολογικό «κώδικα» πίσω από την οξύτατη όρασή μας. Γιατί μας αφορά αυτό άμεσα; Διότι δεν αποτελεί απλώς μια ιατρική παρατήρηση. Είναι το θεμέλιο της βιομηχανικής παραγωγής εργαστηριακών φωτοϋποδοχέων κατά παραγγελία.
Ας περάσουμε στα τεχνικά δεδομένα. Η foveola στερείται παντελώς μπλε (S) κωνίων. Διαθέτει αποκλειστικά μια υπερ-πυκνή διάταξη από πράσινα (M) και κόκκινα (L) κωνία, λειτουργώντας ουσιαστικά σαν το απόλυτο, εγγενές σύστημα επεξεργασίας εικόνας. Εστιάζει όλη την «επεξεργαστική ισχύ» και την ευκρίνεια αποκλειστικά στο κέντρο του οπτικού μας πεδίου.
Πώς προκύπτει όμως αυτό; Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν εργαστηριακά οργανοειδή αμφιβληστροειδούς και ανακάλυψαν κάτι ανατρεπτικό: τα κύτταρα έχουν εντυπωσιακή «πλαστικότητα». Στα αρχικά στάδια της εμβρυϊκής ανάπτυξης, η foveola περιέχει όντως μπλε κωνία. Στην πορεία, όμως, ένας συνδυασμός χημικών εντολών — συγκεκριμένα το ένζυμο CYP26A1 που διασπά το ρετινοϊκό οξύ και η παρατεταμένη δράση της θυρεοειδικής ορμόνης μέσω του ρυθμιστή DIO2 — αναγκάζει τα μπλε κωνία να αλλάξουν ταυτότητα. Ουσιαστικά επαναπρογραμματίζονται και μετατρέπονται σε πράσινα/κόκκινα. Η ανακάλυψη αποδεικνύει ότι ο τύπος των κυττάρων δεν είναι κλειδωμένος στο DNA με απόλυτο τρόπο, αλλά μπορεί να «αναβαθμιστεί» μέσω των κατάλληλων βιοχημικών διεργασιών.
Αυτό που μας ιντριγκάρει τεχνολογικά είναι η προοπτική του «κατά παραγγελία» hardware για τον άνθρωπο. Η foveola είναι το τμήμα του ματιού που χτυπιέται ανελέητα από την εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, μια πάθηση που καταστρέφει την κεντρική όραση. Γνωρίζοντας πλέον τον ακριβή μηχανισμό ανάπτυξης αυτών των κυττάρων υψηλής ανάλυσης, οι επιστήμονες μπορούν να καλλιεργήσουν τέλεια ανταλλακτικά οργανοειδή στο εργαστήριο. Αντί να προσπαθούμε να “ξεγελάσουμε” τον οπτικό φλοιό με εξωτερικά τσιπ τύπου Neuralink Blindsight — τα οποία, κακά τα ψέματα, παρέχουν ρεύμα πληροφορίας εξαιρετικά χαμηλής ανάλυσης προς το παρόν — οδεύουμε προς την αντικατάσταση των κατεστραμμένων βιολογικών «pixels» με 100% συμβατά, εργαστηριακά εξαρτήματα.
Επειδή γύρω από τη βιοτεχνολογία ακούγονται συχνά υπερβολές, οφείλουμε να διαχωρίσουμε τα δεδομένα από τις φήμες.
Τι γνωρίζουμε επιβεβαιωμένα: Η μοριακή διαδικασία (ο ρόλος των RA, TH, CYP26A1, DIO2) λειτουργεί και επιβεβαιώθηκε πειραματικά στο εργαστήριο (in vitro). Η πλαστικότητα των κωνίων είναι πλέον ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός.Τι φημολογείται: Κυκλοφορούν ήδη υπερβολές ότι «αύριο θα θεραπεύεται η τύφλωση». Όπως τονίζει ο επικεφαλής της έρευνας, Robert J. Johnston, η τεχνολογία των οργανοειδών απαιτεί μακροχρόνιες μελέτες βελτιστοποίησης για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα πριν φτάσει σε κλινικές δοκιμές. Το hardware μπορεί να «τυπώνεται», αλλά η ενσωμάτωση στο ανθρώπινο σώμα θέλει αρκετή δουλειά ακόμα.
Βρισκόμαστε στο σημείο καμπής όπου η βιολογία αρχίζει να αντιμετωπίζεται με καθαρούς όρους μηχανικής. Όπως ακριβώς παρακολουθούμε σήμερα τα νανόμετρα παραγωγής της TSMC και την απόδοση των επεξεργαστών, στο μεσοπρόθεσμο μέλλον ενδεχομένως θα αξιολογούμε την απόδοση των εργαστηριακών οργανοειδών από διάφορες εταιρείες βιοτεχνολογίας. Η ιδέα ότι θα μπορούμε να καλλιεργήσουμε κατά παραγγελία τους αισθητήρες υψηλής ανάλυσης του ματιού μας, μετατρέπει σταδιακά την απώλεια όρασης από μια ανεπανόρθωτη βλάβη ολόκληρου του συστήματος, σε μια ρουτίνα αντικατάστασης ενός ελαττωματικού «εξαρτήματος».