Η αυξανόμενη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονης επιστημονικής ανησυχίας τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος ερευνών υποδεικνύει τη σχέση τους με χρόνιες ασθένειες.
Μια νέα έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention της Αμερικανικής Ένωσης Έρευνας για τον Καρκίνο (AACR), προσθέτει ένα ακόμη ανησυχητικό στοιχείο: οι επιζώντες του καρκίνου που καταναλώνουν υψηλά επίπεδα υπερεπεξεργασμένων τροφίμων φαίνεται να αντιμετωπίζουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο θανάτου, τόσο από οποιαδήποτε αιτία όσο και ειδικά από καρκίνο.
Η έρευνα, υπό την καθοδήγηση της επιδημιολόγου Marialaura Bonaccio από το ερευνητικό ινστιτούτο Neuromed στην Ιταλία, βασίστηκε σε δεδομένα από τη μακροχρόνια προοπτική μελέτη Moli-sani, η οποία παρακολούθησε περισσότερους από 24.000 ενήλικες από το 2005 έως το 2022. Από αυτούς, 802 συμμετέχοντες ήταν επιζώντες καρκίνου κατά την έναρξη της μελέτης και είχαν παράσχει λεπτομερή στοιχεία για τη διατροφή τους μέσω ενός εκτενούς ευρωπαϊκού ερωτηματολογίου σε σχέση με τη διατροφή.
Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ορίζονται ως προϊόντα που έχουν υποστεί εκτεταμένη βιομηχανική επεξεργασία και περιέχουν πρόσθετα, όπως συντηρητικά, ενισχυτικά γεύσης, τεχνητά γλυκαντικά, γαλακτωματοποιητές και υψηλά επίπεδα ζάχαρης, αλατιού ή ανθυγιεινών λιπαρών.
Συνήθως περιλαμβάνουν αναψυκτικά, επεξεργασμένα κρέατα, έτοιμα γεύματα, σνακ, γλυκά και διάφορα βιομηχανικά παρασκευασμένα τρόφιμα. Αυτά τα προϊόντα είναι συχνά φτωχά σε φυτικές ίνες, βιταμίνες και άλλα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.
Κατά τη διάρκεια μιας μέσης περιόδου παρακολούθησης σχεδόν 15 ετών, καταγράφηκαν 281 θάνατοι μεταξύ των επιζώντων καρκίνου. Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: όσοι κατανάλωναν τα μεγαλύτερα ποσοστά υπερεπεξεργασμένων τροφίμων είχαν 48% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία και 57% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου ειδικά από καρκίνο, σε σύγκριση με όσους κατανάλωναν τα λιγότερα.
Η συσχέτιση αυτή παρέμεινε ισχυρή ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη άλλους παράγοντες, όπως το κάπνισμα, η φυσική δραστηριότητα, ο δείκτης μάζας σώματος, το ιατρικό ιστορικό και η συνολική ποιότητα της διατροφής με βάση τη μεσογειακή δίαιτα, αναφέρει το eurekalert.org.
Το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι δείχνει ότι ο κίνδυνος δεν εξηγείται μόνο από τη χαμηλή θρεπτική αξία αυτών των τροφίμων. Οι χημικές ουσίες και τα πρόσθετα που χρησιμοποιούνται μπορούν να διαταράξουν τον μεταβολισμό, να επηρεάσουν το μικροβίωμα του εντέρου και να προκαλέσουν φλεγμονώδεις αντιδράσεις.
Για να κατανοήσουν καλύτερα τους βιολογικούς μηχανισμούς, οι ερευνητές εξέτασαν δείκτες φλεγμονής, καρδιαγγειακής λειτουργίας και μεταβολισμού. Διαπίστωσαν ότι η αυξημένη φλεγμονή και ο υψηλότερος καρδιακός ρυθμός σε κατάσταση ηρεμίας εξηγούσαν εν μέρει τη σχέση μεταξύ υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και αυξημένου κινδύνου θανάτου.
Η μελέτη εξέτασε επίσης διαφορετικές κατηγορίες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, όπως αναψυκτικά, επεξεργασμένα κρέατα, γλυκά, αλμυρά σνακ και έτοιμες σάλτσες.
Ορισμένες κατηγορίες ενοχοποποιήθηκαν περισσότερο πως ευθύνονται για αυξημένη θνησιμότητα, ενώ άλλες όχι.
Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι η συνολική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων παίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία των επιζώντων καρκίνου. Ακόμη και όταν η διατροφή φαίνεται ισορροπημένη ως προς τις θερμίδες ή τα θρεπτικά συστατικά, η υψηλή παρουσία βιομηχανικά επεξεργασμένων προϊόντων μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες.
Οι ερευνητές προτείνουν ως πρακτική στρατηγική τη μείωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και την ενίσχυση της κατανάλωσης φρέσκων, ελάχιστα επεξεργασμένων και σπιτικών τροφών. Ένας απλός τρόπος για να εντοπίσει κανείς τέτοια προϊόντα είναι να ελέγχει τις ετικέτες: τρόφιμα με πολλά συστατικά ή με πρόσθετα είναι πιθανότερο να είναι υπερεπεξεργασμένα.
Επιπλέον, οι διατροφικές πληροφορίες βασίστηκαν σε αναφορές των συμμετεχόντων, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει την ακρίβεια των δεδομένων. Ωστόσο, η μακροχρόνια παρακολούθηση και η προσεκτική ανάλυση πολλαπλών παραγόντων ενισχύουν την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων.
Η μελέτη αυτή ενισχύει την άποψη ότι η ποιότητα και ο βαθμός επεξεργασίας των τροφίμων είναι εξίσου σημαντικοί με τη θρεπτική τους αξία. Για τους επιζώντες καρκίνου, αλλά και για τον γενικό πληθυσμό, η στροφή προς πιο φυσικές και λιγότερο επεξεργασμένες διατροφικές επιλογές μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για τη μακροχρόνια υγεία και επιβίωση.