Η αντιπαράθεση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν παραμένει εύθραυστη, με μια σειρά εξελίξεων να ενισχύουν την εκτίμηση ότι το ενδεχόμενο πολέμου αυξάνεται επικίνδυνα.
Σύμφωνα με πηγές που μίλησαν στο Axios αυτή την εβδομάδα, σε περίπτωση σύγκρουσης δεν θα πρόκειται για περιορισμένα, στοχευμένα πλήγματα – όπως εκείνα του περασμένου καλοκαιριού – αλλά για μια επιχείρηση διάρκειας εβδομάδων, με χαρακτηριστικά γενικευμένου πολέμου.
Η διαρροή αυτή, σε συνδυασμό με την ταχύτατη ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή, την αδιαλλαξία της Τεχεράνης απέναντι στις «κόκκινες γραμμές» του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, τις δορυφορικές εικόνες που δείχνουν οχυρώσεις κρίσιμων ιρανικών εγκαταστάσεων, την αυξανόμενη εσωτερική πίεση στο Ιράν και την αιφνιδιαστική κίνηση της Τεχεράνης να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, συνθέτουν ένα σκηνικό που παραπέμπει σε επικείμενη ανάφλεξη, όπως αναφέρει το Newsweek.
Το μέγεθος και η ταχύτητα της αμερικανικής στρατιωτικής κινητοποίησης ξεχωρίζουν.
Ο Τραμπ έδωσε εντολή στο αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford – το μεγαλύτερο στον κόσμο – να κατευθυνθεί στη Μέση Ανατολή, όπου θα ενωθεί με το USS Abraham Lincoln και αντιτορπιλικά κατευθυνόμενων πυραύλων που ήδη επιχειρούν στην περιοχή.
Οι ΗΠΑ έχουν επίσης μετακινήσει επιπλέον αεροσκάφη και ναυτικά μέσα, ενώ αμερικανικές δυνάμεις κατέρριψαν πρόσφατα ιρανικό drone που πλησίασε το «Λίνκολν».
Η κίνηση αυτή υπερβαίνει τα όρια της συνήθους αποτροπής, καθώς εγκαθιστά την απαραίτητη υποδομή – πλοία, αεροσκάφη και υποστήριξη – για παρατεταμένες αεροναυτικές επιχειρήσεις, όπως θα απαιτούσε μια εκστρατεία μεγάλης κλίμακας εναντίον των ιρανικών πυρηνικών και πυραυλικών εγκαταστάσεων.
Οι ανώνυμες ενημερώσεις προς το Axios κάνουν λόγο για «μαζική, πολυεβδομαδιαία εκστρατεία» και όχι για περιορισμένα χειρουργικά πλήγματα, όπως εκείνα που εξαπέλυσε ο Τραμπ το περασμένο καλοκαίρι.
Μια τέτοια φρασεολογία προετοιμάζει την αμερικανική κοινή γνώμη για μια παρατεταμένη σύγκρουση και ταυτόχρονα στέλνει μήνυμα αποφασιστικότητας στην Τεχεράνη – αυξάνοντας όμως και τον κίνδυνο κλιμάκωσης.
Οι δύο πλευρές παραμένουν σε μεγάλη απόσταση. Οι έμμεσες διαπραγματεύσεις στη Γενεύη, με διαμεσολάβηση του Ομάν, σημειώνουν περιορισμένη πρόοδο.
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι οι συζητήσεις «πήγαν καλά από ορισμένες απόψεις», υπογράμμισε όμως ότι ο Τραμπ έχει θέσει «κόκκινες γραμμές που οι Ιρανοί δεν είναι ακόμη διατεθειμένοι να αναγνωρίσουν και να επεξεργαστούν».
Τα μεγαλύτερα αγκάθια είναι ο εμπλουτισμός ουρανίου και το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα.
Η Τεχεράνη επιμένει στο δικαίωμά της να εμπλουτίζει ουράνιο στο έδαφός της και αρνείται να εγκαταλείψει αποθέματα εμπλουτισμένα έως και 60% – ποσοστό που απέχει ελάχιστα από το επίπεδο οπλικής καθαρότητας.
Πρόσφατες δορυφορικές εικόνες, που δημοσίευσε το Reuters, δείχνουν ότι το Ιράν επισκευάζει και ενισχύει διακριτικά κρίσιμες εγκαταστάσεις, ένδειξη ότι προετοιμάζεται για σύγκρουση ενώ η διπλωματία συνεχίζεται.
Αναλυτές που εξέτασαν φωτογραφίες της Planet Labs και άλλων εμπορικών δορυφόρων παρατήρησαν νέες στέγες και κατασκευές απόκρυψης πάνω από κατεστραμμένα κτίρια σε βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, όπως η Νατάνζ και η Ισφαχάν.
Πιθανός στόχος είναι η απόκρυψη δραστηριοτήτων από διεθνείς παρατηρητές και η αποτίμηση του εξοπλισμού ή του εμπλουτισμένου ουρανίου που ενδέχεται να διασώθηκε από τα περσινά πλήγματα. Ορισμένες είσοδοι σηράγγων φαίνεται να έχουν ενισχυθεί, ενώ βάσεις πυραύλων που επλήγησαν έχουν αποκατασταθεί.
Η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση στο εσωτερικό. Χρόνια κυρώσεων, βαθιά οικονομική κρίση, νομισματική αστάθεια και επαναλαμβανόμενα κύματα κοινωνικής αναταραχής έχουν δοκιμάσει το πολιτικό σύστημα και διαβρώσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, η αγοραστική δύναμη έχει μειωθεί και η δυσαρέσκεια εκδηλώνεται στους δρόμους, με τις αρχές να απαντούν με σκληρή καταστολή.
Ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ έχει απευθύνει αυστηρές προειδοποιήσεις, τονίζοντας ότι ακόμη και ο ισχυρότερος στρατός μπορεί να υποστεί συντριπτικό πλήγμα και αφήνοντας να εννοηθεί ότι το Ιράν μπορεί να πλήξει αμερικανικά ναυτικά μέσα σε περίπτωση επίθεσης.
Αντίθετα, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υιοθετεί πιο μετριοπαθή τόνο, δηλώνοντας ότι έχει ανοίξει «νέο παράθυρο» για τη διπλωματία.
Η αντίθεση αυτή αποτυπώνει μια ηγεσία που βαδίζει σε τεντωμένο σκοινί: προβάλλει ισχύ για να αποτρέψει αντιπάλους και να καθησυχάσει τους σκληροπυρηνικούς στο εσωτερικό, ενώ διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο διαπραγμάτευσης που θα μπορούσε να ανακουφίσει την οικονομική πίεση.
Κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ – Πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1980
Το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ για ασκήσεις με πραγματικά πυρά – η πρώτη ανακοινωμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας εκεί από τη δεκαετία του 1980. Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου διέρχεται από το στρατηγικό αυτό πέρασμα.
Ιρανικές δυνάμεις εκτόξευσαν πυραύλους και περιόρισαν τη ναυσιπλοΐα για ώρες, επικαλούμενες λόγους ασφαλείας.
Ακόμη κι αν η διακοπή ήταν σύντομη, το μήνυμα ήταν σαφές: οποιαδήποτε σύγκρουση θα είχε παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες.
Σε περίπτωση επίθεσης, η Τεχεράνη θα μπορούσε να απαντήσει διαταράσσοντας τις αγορές ενέργειας.
Οι ασκήσεις πραγματοποιήθηκαν ενώ Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι συναντώνταν στη Γενεύη.
Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν προσωρινά λόγω φόβων κλιμάκωσης, πριν υποχωρήσουν με την ελπίδα συνέχισης των συνομιλιών.
Αραβικά κράτη του Κόλπου έχουν προειδοποιήσει ότι ένα πλήγμα θα μπορούσε να πυροδοτήσει ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο, ιδίως μετά τη 12ήμερη σύγκρουση Ισραήλ – Ιράν πέρυσι.
Οι έξι αυτοί παράγοντες συνθέτουν μια περίοδο αυξημένου ρίσκου. Οι αμερικανικές δυνάμεις λαμβάνουν θέσεις μάχης, ενώ η διπλωματία παραμένει μπλοκαρισμένη σε θεμελιώδη ζητήματα.
Οι αγορές προβλέψεων αντανακλούν επίσης αυξημένες προσδοκίες στρατιωτικής δράσης. Στην πλατφόρμα προβλέψεων Polymarket, η πιθανότητα αμερικανικού ή ισραηλινού πλήγματος έως τις 30 Ιουνίου εκτιμάται γύρω στο 71%.
Στην παρόμοια πλατφόρμα Kalshi, οι πιθανότητες επίτευξης πυρηνικής συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν πριν από τον Αύγουστο διαμορφώνονται μόλις στο 30% – και υποχωρούν.
Ο πόλεμος δεν είναι αναπόφευκτος. Οι συνομιλίες συνεχίζονται και αμφότερες οι πλευρές δηλώνουν ότι προτιμούν μια συμφωνία.
Ωστόσο, τα προειδοποιητικά σημάδια γενικευμένης σύρραξης είναι ισχυρότερα από οποιαδήποτε στιγμή των τελευταίων ετών.