Μια εξαιρετικά επώδυνη τροπική ασθένεια που ονομάζεται chikungunya μπορεί πλέον να μεταδοθεί από τα κουνούπια σε ολόκληρη την Ευρώπη, σύμφωνα με μια νέα μελέτη.
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες που παρατηρούνται λόγω της κλιματικής κρίσης σημαίνουν ότι οι μολύνσεις είναι πλέον πιθανές για περισσότερο από έξι μήνες το χρόνο στην Ισπανία, την Ελλάδα και άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης, και για δύο μήνες το χρόνο στη νοτιοανατολική Αγγλία, σημειώνει ο Guardian, που παρουσιάζει τα αποτελέσματα της έρευνας.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η συνεχιζόμενη υπερθέρμανση του πλανήτη σημαίνει ότι είναι μόνο θέμα χρόνου πριν η ασθένεια εξαπλωθεί περαιτέρω προς τα βόρεια.
Η ανάλυση είναι η πρώτη που αξιολογεί πλήρως την επίδραση της θερμοκρασίας στον χρόνο επώασης του ιού στο ασιατικό κουνούπι «τίγρης», το οποίο έχει εισβάλει στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες. Η μελέτη διαπίστωσε ότι η ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία μπορούν να εμφανιστούν μολύνσεις είναι 2,5 °C χαμηλότερη από προηγούμενες, λιγότερο αξιόπιστες εκτιμήσεις, κάτι που αποτελεί μια «αρκετά συγκλονιστική» διαφορά, σύμφωνα με τους ερευνητές.
Ο ιός chikungunya εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1952 στην Τανζανία και περιοριζόταν σε τροπικές περιοχές, όπου καταγράφονται εκατομμύρια κρούσματα ετησίως. Η ασθένεια προκαλεί σοβαρό και παρατεταμένο πόνο στις αρθρώσεις, ο οποίος είναι εξαιρετικά εξουθενωτικός και μπορεί να αποβεί θανατηφόρος σε μικρά παιδιά και ηλικιωμένους.
Τα τελευταία χρόνια έχουν αναφερθεί λίγα κρούσματα σε περισσότερες από 10 ευρωπαϊκές χώρες, αλλά το 2025 σημειώθηκαν μεγάλης κλίμακας επιδημίες με εκατοντάδες κρούσματα στη Γαλλία και την Ιταλία.
Ευρώπη: Η υπερθέρμανση και τα κρούσματα τροπικών ιών που αυξάνονται
Ο Sandeep Tegar, του Κέντρου Οικολογίας και Υδρολογίας του Ηνωμένου Βασιλείου (UKCEH) και κύριος συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε στον Guardian: «Ο ρυθμός της υπερθέρμανσης του πλανήτη στην Ευρώπη είναι περίπου διπλάσιος από τον ρυθμό της υπερθέρμανσης σε παγκόσμια κλίμακα και το κατώτατο όριο θερμοκρασίας για την εξάπλωση του ιού έχει μεγάλη σημασία, οπότε οι νέες εκτιμήσεις μας είναι αρκετά συγκλονιστικές. Η εξάπλωση της νόσου προς τα βόρεια είναι απλώς θέμα χρόνου».
Ο Δρ Steven White, επίσης του UKCEH, δήλωσε: «Πριν από είκοσι χρόνια, αν λέγατε ότι θα είχαμε chikungunya και δάγκειο πυρετό στην Ευρώπη, όλοι θα σας θεωρούσαν τρελό: αυτές είναι τροπικές ασθένειες. Τώρα όλα έχουν αλλάξει. Αυτό οφείλεται σε αυτό το επιθετικό κουνούπι και στην κλιματική αλλαγή – είναι πραγματικά τόσο απλό.
«Παρατηρούμε ραγδαίες αλλαγές και αυτό είναι ανησυχητικό. Μέχρι πέρυσι, η Γαλλία είχε καταγράψει περίπου 30 κρούσματα χικουνγκούνια τα τελευταία 10 χρόνια. Πέρυσι, τα κρούσματα ξεπέρασαν τα 800», πρόσθεσε.
Το ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο τσιμπάει κατά τη διάρκεια της ημέρας, μετακινείται προς τα βόρεια της Ευρώπης καθώς αυξάνονται οι θερμοκρασίες. Έχει εντοπιστεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά δεν έχει ακόμη εγκατασταθεί μόνιμα στην περιοχή.
Η Δρ Diana Rojas Alvarez, επικεφαλής της ομάδας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τους ιούς που μεταδίδονται από τσιμπήματα εντόμων και κροτώνων, δήλωσε στον Guardian: «Αυτή η μελέτη είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι η μετάδοση [στην Ευρώπη] ενδέχεται να γίνει ακόμη πιο εμφανής με την πάροδο του χρόνου».
Πρόσθεσε ότι ο συγκεκριμένος ιός μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες, με έως και 40% των ατόμων να εξακολουθούν να πάσχουν από αρθρίτιδα ή πολύ έντονο πόνο μετά από πέντε χρόνια.
«Το κλίμα έχει τεράστιο αντίκτυπο σε αυτό, αλλά η Ευρώπη έχει ακόμα την ευκαιρία να εμποδίσει την περαιτέρω εξάπλωση αυτών των κουνουπιών», είπε. Η ενημέρωση της κοινότητας σχετικά με την απομάκρυνση των στάσιμων υδάτων όπου αναπαράγονται τα κουνούπια είναι ένα σημαντικό μέσο, ενώ η χρήση μακριών, ανοιχτόχρωμων ρούχων και απωθητικών αποτρέπει τα τσιμπήματα. Οι υγειονομικές αρχές πρέπει επίσης να δημιουργήσουν συστήματα επιτήρησης, πρόσθεσε.
Όταν ένα κουνούπι τσιμπάει ένα μολυσμένο άτομο, ο ιός chikungunya εισέρχεται στο έντερό του. Στη συνέχεια, μετά από μια περίοδο επώασης, ο ιός βρίσκεται ακόμα στο σάλιο του κουνουπιού, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να μολύνει το επόμενο άτομο που θα τσιμπήσει. Ωστόσο, εάν η περίοδος επώασης είναι μεγαλύτερη από τη διάρκεια ζωής του κουνουπιού, ο ιός δεν μπορεί να εξαπλωθεί.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Royal Society Interface, χρησιμοποίησε δεδομένα από 49 προηγούμενες έρευνες σχετικά με τον ιό chikungunya σε κουνούπια τίγρης, προκειμένου να προσδιορίσει για πρώτη φορά τον χρόνο επώασης σε όλο το φάσμα των θερμοκρασιών.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι η μικρότερη θερμοκρασία που μπορεί να μεταδοθεί είναι 13 με 14 βαθμούς, πράγμα που σημαίνει ότι οι μολύνσεις μπορούν να εμφανιστούν για περισσότερο από έξι μήνες το χρόνο στην Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία και την Ελλάδα, και για τρεις έως πέντε μήνες το χρόνο στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελβετία και μια ντουζίνα άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η ελάχιστη θερμοκρασία είχε προηγουμένως εκτιμηθεί σε 16C-18C, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει κίνδυνος εκδήλωσης επιδημιών του ιού σε περισσότερες περιοχές και για μεγαλύτερες περιόδους από ό,τι πιστευόταν προηγουμένως.
Η νέα μελέτη παρέχει πολύ πιο λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις περιοχές που διατρέχουν κίνδυνο. «Ο προσδιορισμός συγκεκριμένων τοποθεσιών και των μηνών πιθανής μετάδοσης θα επιτρέψει στις τοπικές αρχές να αποφασίσουν πότε και πού θα αναλάβουν δράση», δήλωσε ο Tegar.
Οι επιδημίες στην Ευρώπη προκαλούνται από μολυσμένους ταξιδιώτες που επιστρέφουν από τροπικές περιοχές και δέχονται τσιμπήματα από τοπικά κουνούπια, τα οποία στη συνέχεια μεταδίδουν την ασθένεια. Μέχρι τώρα, οι κρύοι χειμώνες της Ευρώπης σταματούσαν τη δραστηριότητα των «κουνουπιών τίγρη» και λειτουργούσαν ως φράγμα για την ασθένεια από το ένα έτος στο άλλο.
Ωστόσο, οι επιστήμονες αρχίζουν να παρατηρούν δραστηριότητα των συγκεκριμένων κουνουπιών όλο το χρόνο στη νότια Ευρώπη, πράγμα που σημαίνει ότι οι επιδημίες chikungunya είναι πιθανό να ενταθούν καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται. Η ομάδα του UKCEH ερευνά αυτό το ζήτημα. «Η διαίσθησή μας είναι ότι θα έχουμε πολύ μεγαλύτερες επιδημίες, επειδή δεν υπάρχει αυτό το φυσικό φράγμα», δήλωσε ο White.
Δεν έχουν ακόμη αναφερθεί τοπικές μεταδόσεις του ιού chikungunya στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά καταγράφηκαν 73 κρούσματα μεταξύ ατόμων που προσβλήθηκαν από τον ιό στο εξωτερικό μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουνίου 2025, σχεδόν τριπλάσια από την αντίστοιχη περίοδο του 2024.
Ο White δήλωσε επίσης: «Είναι σημαντικό να συνεχιστούν οι ενέργειες για την πρόληψη της εγκατάστασης του κουνουπιού τίγρης στο Ηνωμένο Βασίλειο, επειδή αυτό το εξαιρετικά επιθετικό είδος είναι ικανό να μεταδώσει διάφορες λοιμώξεις που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές παθήσεις, όπως οι ιοί chikungunya, δάγκειος πυρετός και Zika».