Στην είσοδο του κόλπου του Αυλώνα, εκεί όπου τα νερά της Αδριατικής γίνονται στενά και ελεγχόμενα, στήθηκε τη δεκαετία του ’50 ένα από τα πιο παράδοξα επεισόδια του Ψυχρού Πολέμου. Η ναυτική εγκατάσταση στο Πασαλιμάνι, γνωστή και ως βάση του Παλέρμο, μετατράπηκε σε σοβιετικό προγεφύρωμα στη Μεσόγειο, σε μια περίοδο που η μικρή Αλβανία του Ενβέρ Χότζα ήταν από τους πιο πιστούς συμμάχους της Σοβιετικής Ένωσης.
Το σοβιετικό προγεφύρωμα στην Αδριατική
Η βάση του Παλέρμο (Πασαλιμάνι), λίγα χιλιόμετρα νότια από τον Αυλώνα, επιλέχθηκε για έναν σαφή λόγο: προσέφερε φυσική προστασία, βάθος και δυνατότητα ελέγχου των θαλάσσιων οδών που οδηγούν από την Αδριατική στο Ιόνιο. Εκεί εγκαταστάθηκαν ορισμένα από τα 12 υποβρύχια τύπου Whiskey (Project 613) των Ρώσων, ντιζελοηλεκτρικά σκάφη με έξι τορπιλοσωλήνες, κατάλληλα για επιτήρηση και αντιαποβατικές αποστολές σε κλειστές θάλασσες.
Η είσοδος της βάσης
Για τη Μόσχα, η βάση δεν ήταν απλώς μια διευκόλυνση. Ήταν το μοναδικό σταθερό της στήριγμα στη Μεσόγειο πριν από τη μόνιμη εδραίωση παρουσίας της Ρωσίας στη Συρία χρόνια αργότερα. Για το ΝΑΤΟ, η παρουσία σοβιετικών υποβρυχίων τόσο κοντά στις ιταλικές ακτές αποτελούσε διαρκή υπενθύμιση ότι ο Ψυχρός Πόλεμος παιζόταν και στα νερά της Αδριατικής.
Ο «μύθος» λέει πως από τον θάνατο του Χότζα και μετά, η συγκεκριμένη βάση δεν έχει ανοίξει τις πόρτες της και κάνεις δεν ξέρει τι έχει μέσα καθώς μόνο αυτός και ο «στενός» του κύκλος ήξεραν τους κωδικούς.
Κλείσιμο
Η συγκεκριμένη ήταν από τις πλέον μυστικότερες βάσεις που υπήρχαν στην Αλβανία του Χότζα. Για να τη φτιάξουν και να λειτουργήσει η συγκεκριμένη βάση μάλιστα, είχε εκκενωθεί από τον γενικό πληθυσμό μια μεγάλη σε έκταση περιοχή.
Το καθεστώς απαγόρευε στους πάντες να πηγαίνουν προς το συγκεκριμένο σημείο ενώ είχε δημιουργήσει και βάσεις του πεζικού πάνω και δίπλα στο βουνό οπού ήταν η ναυτική βάση, τόσο για αντιπερισπασμό (ώστε να νομίζουν ότι είναι βάση πεζικού) όσο και για τη φύλαξη της.
Πανοραμική εικόνα από την βάση
Άλλες μαρτυρίες πολιτών που υπηρετούσαν εκείνο το διάστημα σε κοντινά στρατόπεδα λένε πως ένα πλοίο μπορούσε να μπει από το συγκεκριμένο σημείο και να βρεθεί αρκετά χιλιόμετρα μακρύτερα περνώντας μέσα από τα βουνά κυριολεκτικά
Η ιδεολογική σύγκρουση που έγινε στρατιωτική κρίση
Η ρήξη του Χότζα με τη Ρωσία άρχισε να διαφαίνεται μετά το 1956, όταν ο Νικίτα Χρουστσόφ εγκαινίασε την αποσταλινοποίηση. Ο Χότζα, αμετακίνητος στη σταλινική ορθοδοξία, θεώρησε τη νέα γραμμή «προδοσία». Η πολιτική διαφωνία μετατράπηκε σταδιακά σε κρίση εμπιστοσύνης και, τελικά, σε ανοιχτή αντιπαράθεση.
Το 1960–1961, οι σχέσεις των δύο χωρών κατέρρευσαν. Οι Σοβιετικοί ζήτησαν να αποσύρουν τα υποβρύχια και το προσωπικό τους από το Πασαλιμάνι. Η αλβανική πλευρά αμφισβήτησε την κυριότητα μέρους του υλικού, υποστηρίζοντας ότι είχε αποκτηθεί στο πλαίσιο διμερών συμφωνιών και δεν μπορούσε να απομακρυνθεί μονομερώς.
Η εκκένωση και τα «τέσσερα υποβρύχια»
Η ένταση κορυφώθηκε την άνοιξη του 1961. Αλβανικές δυνάμεις περικύκλωσαν τη βάση του Παλέρμο και απαίτησαν την αποχώρηση των Σοβιετικών. Παρά τις απειλές και τις εκατέρωθεν πιέσεις, η Μόσχα επέλεξε να μην κλιμακώσει στρατιωτικά.
Μέχρι το φθινόπωρο του 1961, οι περισσότερες σοβιετικές μονάδες είχαν αποχωρήσει. Από τα 12 υποβρύχια της μοίρας, οκτώ αποσύρθηκαν από τη Σοβιετική Ένωση, ενώ τέσσερα παρέμειναν στην Αλβανία, περνώντας στον έλεγχο του αλβανικού ναυτικού. Ήταν μια συμβολική αλλά και ουσιαστική ήττα για τη Μόσχα: για πρώτη φορά, μια μικρή χώρα του ανατολικού μπλοκ απέσπασε στρατιωτικό υλικό από τον σοβιετικό στόλο.
Απομόνωση και νέα συμμαχία
Η εκκένωση της βάσης του Παλέρμο σήμανε το οριστικό τέλος της σοβιετικής στρατιωτικής παρουσίας στην Αλβανία. Τα Τίρανα στράφηκαν προς τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, στο πλαίσιο της σινοσοβιετικής διάσπασης, ενώ το καθεστώς Χότζα υιοθέτησε ακόμη πιο απομονωτική πολιτική, επενδύοντας σε οχυρώσεις και αυτάρκεια.
Η βάση του Παλέρμο παρέμεινε ενεργή υπό αλβανικό έλεγχο για δεκαετίες, αλλά ποτέ ξανά δεν αποτέλεσε κομβικό σημείο της παγκόσμιας ναυτικής ισορροπίας. Το 1961, σε εκείνον τον κλειστό κόλπο της Αδριατικής, δεν κρίθηκε απλώς η τύχη δώδεκα υποβρυχίων. Κρίθηκε η θέση μιας μικρής χώρας απέναντι σε μια υπερδύναμη — και η αρχιτεκτονική ισχύος ολόκληρης της περιοχής.
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή