Κύμα συγκίνησης αλλά και αναμόχλευση της οδυνηρής ιστορικής μνήμης για τα γεγονότα της εκτέλεσης στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 έχουν πυροδοτήσει οι αδημοσίευτες φωτογραφίες που εμφανίστηκαν 82 χρόνια μετά σε διεθνή πλατφόρμα δημοπρασιών (eBay).
Αν επιβεβαιωθεί η γνησιότητά τους, θα θεωρηθούν ντοκουμέντο φωτογραφικής τεκμηρίωσης για μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της Ιστορίας και ένα από τα πλέον θηριώδη εγκλήματα των Ναζί.
Η χρονολογία όπως φαίνεται στις φωτογαρφίες (1/5/1944)
Οι φωτογραφίες φέρονται να προέρχονται από άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόϊερ, που υπηρετούσε στο 1012 Festungs-Bataillon με έδρα τη Μαλακάσα. Ήρθαν στη δημοσιότητα μέσω διαδικτυακής δημοπρασίας στο eBay, από Βέλγο πωλητή, χωρίς να είναι γνωστός ο φωτογράφος, και αναρτήθηκαν στη σελίδα Greece at WWII Archives.
Tο πρωί της Δευτέρας (16/02), φαίνεται ότι έληξε η δημοπρασία για τα συγκεκριμένα ντοκουμέντα, καθώς δεν υπάρχουν πια στη λίστα του eBay. Μέχρι στιγμής πάντως δεν υπάρχουν πληροφορίες για το αν έχει διακοπεί η διαδικασία ή κάποιος πλειοδότησε για τις φωτογραφίες ντοκουμέντα. Στην πλατφόρμα η δημοπρασία έχει λήξει από τον ίδιο τον πωλητή, ωστόσο δεν διευκρινίζεται αν οι φωτογραφίες αγοράστηκαν ή αν έχει γίνει κάποια κίνηση από την ελληνική πολιτεία για να εξασφαλίσει το υλικό και να ελέγξει τη γνησιότητά του.
«Οι φωτογραφίες, που είδαν το φως της δημοσιότητας και αφορούν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών, μελών και στελεχών του ΚΚΕ, πριν την εκτέλεση τους από τους ναζί κατακτητές στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας», σημειώνει σε ανακοίνωσή του το γραφείο Τύπου της ΚΕ του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος.
Το ΚΚΕ επισημαίνει πως «εγείρεται συνεπώς σοβαρό ιστορικό και ηθικό ζήτημα και θα πρέπει με ευθύνη του κράτους τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του δήμου Καισαριανής, στον δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ, για να είναι προσιτά στον λαό και τη νεολαία ως πηγή ιστορικής γνώσης και έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο».
Ο πρώτος που φέρεται να ταυτοποιήθηκε από την οικογένειά του, είναι ο ψηλός άνδρας με το λευκό πουκάμισο στην πιο κάτω φωτογραφία, όπως γράφουν «Τα Νέα». Πρόκειται για τον μηχανικό στο εργοστάσιο της Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας στη Μεσσηνία , γεννημένο στην Πύλο Βασίλη Ν. Παπαδήμα, αδερφό του εκδότη Δημήτρη Παπαδήμα, ο οποίος είχε συλληφθεί τον Αύγουστο του 1941 από τους Ιταλούς καραμπινιέρους.
Η συγκλονιστική εικόνα των ανθρώπων που οδηγήθηκαν για εκτέλεση στον τοίχο της Καισαριανής
Η μητέρα του Βασίλη πέθανε από εγκεφαλικό 40 μέρες μετά την εκτέλεση του γιου της. Παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον πως και ο εκδότης Δημήτρης Παπαδήμας, που έφηβος ακόμη εντάχθηκε στην Αντίσταση, παραλίγο να είναι στους ανθρώπους προς εκτέλεση στην Καισαριανή, ενώ στη συνέχεια εξορίστηκε στη Μακρόνησο.
Το πρώτο νέο παιδί, που εικονίζεται, είναι -σύμφωνα με μαρτυρίες- ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου. Ήταν αρτεργάτης σε βιοτεχνία με ζυμαρικά στη Λαμία (ιδιοκτησίας Παληός / Ράμμος). Για την ακρίβεια, επρόκειτο για μικρή βιοτεχνία με ζυμαρικά, κουλουράκια και ψωμί στην περιοχή του Αγίου Λουκά, στη Λαμία (Κλαραίικα), κοντά στο σπίτι του Άρη Βελουχιώτη. Όταν εισέβαλαν οι Ιταλοί στην πόλη, οι Έλληνες συνεργάτες τους τον παρέδωσαν στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Οι εικόνες που κυκλοφόρησαν προς δημοπρασία
Η αιματοβαμμένη Πρωτομαγιά του 1944 έχει καταγραφεί στη συλλογική μνήμη, εξαιτίας του τρομερού μαζικού εγκλήματος, που έγινε στην Καισαριανή.
Στις 27 Απριλίου του 1944 διμοιρία του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ Πελοποννήσου σκοτώνει, σε ενέδρα στον δρόμο Μολάων Σπάρτης στη Λακωνία, τον Γερμανό στρατιωτικό διοικητή Πελοποννήσου, στρατηγό Φράντς Κρεχ και τρεις άνδρες της συνοδείας του. Σε αντίποινα, ο στρατός κατοχής αποφάσισε «την εκτέλεση 200 κομμουνιστών, καθώς και την εκτέλεση όλων των ανδρών που θα συλλαμβάνονται μεταξύ Μολάων και Σπάρτης».
«Και στ’ ανοιχτά του κόσμου, τα καμιόνια, θα ξεφορτώνουν στην Καισαριανή» όπως λέει ο στίχος του γνωστού τραγουδιού
Παρά τις προσπάθειες των οργανώσεων του ΕΑΜ και του αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού για τη διάσωσή τους, η απόφαση υλοποιήθηκε και οι εκτελέσεις των 200 έγιναν την 1η Μαΐου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Από αυτούς, οι 170 ήταν πρώην κρατούμενοι των φυλακών της Ακροναυπλίας και οι 30 πρώην εξόριστοι από την Ανάφη, που είχαν συλληφθεί για «κομμουνιστική δράση» πριν από την Κατοχή.
Εικόνα πριν την εκτέλεση
Στην ανάρτησή του χθες για την δημοπρασία των φωτογραφιών, ο δημοσιογράφος Ανδρέας Ρουμελιώτης έγραψε: «Ένας Ιταλός βοηθητικός της Βέρμαχτ με τσιγάρο μπροστά σε ένα φορτηγό. Τα πρόσωπα των μελλοθανάτων, κομμουνιστές οι περισσότεροι, φαίνονται καθαρά. Έξω από την είσοδο του Σκοπευτηρίου, κάτι πεταμένα ρούχα (αυτών που προηγήθηκαν).
Ρούχα πεταμένα έξω από το Σκοπευτήριο
Παράστημα στητό. Βλέμμα σταθερό. Μισάνοιχτα στόματα κατά το βάδισμα – κάτι τραγουδούν. Ένας σηκώνει το χέρι σε γροθιά. Ο αστυνομικός στην πύλη του Σκοπευτηρίου χαμογελάει».
Λίγες ώρες μετά τη δημοσίευση των φωτογραφιών, που αναδεικνύουν την ηρωική στάση των 200 κομμουνιστών, που αντίκρυσαν θαρρετά το εκτελεστικό απόσπασμα, προκλήθηκαν υλικές φθορές στο μνημείο της Καισαριανής.
Η Δημοτική Αρχή Καισαριανής καταδίκασε τον βανδαλισμό που έγινε από αγνώστους στη μαρμάρινη πλάκα που αναφέρει την εκτέλεση την Πρωτομαγιά του 1944.