Αν υπήρχε ένας άνθρωπος που μπορούσε να κοιτάξει το μέλλον και να δει καθαρά τις πιθανότητες επιβίωσής μας, αυτός ήταν ο Stephen Hawking. Λίγο πριν τον θάνατό του, ο κορυφαίος κοσμολόγος άφησε στην ανθρωπότητα μια «κληρονομιά» που μοιάζει περισσότερο με αυστηρή προειδοποίηση παρά με επιστημονική θεωρία: Έχουμε περίπου 1.000 χρόνια για να βρούμε, να φτάσουμε και να αποικίσουμε έναν νέο πλανήτη. Αν δεν το πράξουμε, η εξαφάνιση του είδους μας είναι σχεδόν βέβαιη.
Η δήλωση αυτή, που έγινε κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο Oxford Union, δεν ήταν μια προσπάθεια εντυπωσιασμού. Ήταν το απόσταγμα δεκαετιών παρατήρησης της ανθρώπινης φύσης και των τεχνολογικών εξελίξεων. Ο Hawking δεν φοβόταν τόσο τους αστεροειδείς ή τις εξωγήινες εισβολές, όσο εμάς τους ίδιους.
Γιατί όμως 1.000 χρόνια; Για έναν παρατηρητή της Ιστορίας, μια χιλιετία μπορεί να φαντάζει τεράστιο χρονικό διάστημα. Για την κοσμική κλίμακα, ωστόσο, είναι λιγότερο από μια ανάσα. Το σκεπτικό του Hawking βασιζόταν στη στατιστική συσσώρευση κινδύνου.
Η πιθανότητα να συμβεί μια πλανητική καταστροφή σε ένα συγκεκριμένο έτος μπορεί να είναι χαμηλή. Όμως, καθώς τα χρόνια περνούν, οι πιθανότητες αθροίζονται. Σε βάθος χρόνου, το «χαμηλό ρίσκο» μετατρέπεται σε σχεδόν απόλυτη βεβαιότητα. Όταν φτάσουμε σε εκείνο το κρίσιμο σημείο καμπής, η ανθρωπότητα πρέπει να έχει ήδη διασφαλίσει τη συνέχεια της μακριά από τη Γη. Πρέπει να έχουμε γίνει ένα διαπλανητικό είδος.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι απειλές που αντιμετωπίζουμε είναι σχεδόν αποκλειστικά ανθρωπογενείς. Η τεχνολογική πρόοδος, ενώ είναι απαραίτητη για την ευημερία μας, φέρνει μαζί της και τα εργαλεία της αυτοκαταστροφής μας. Ο Hawking εστίασε σε τρεις βασικούς άξονες κινδύνου:
Το κρίσιμο σημείο στην επιχειρηματολογία του Stephen Hawking είναι η ευθραυστότητα του πλανήτη μας. Σε αντίθεση με τις ταινίες, δεν υπάρχει μαγική λύση που θα διορθώσει το κλίμα ή θα εξαφανίσει τη ραδιενέργεια σε μία νύχτα. Αν μείνουμε εγκλωβισμένοι σε έναν μόνο πλανήτη, βάζουμε «όλα τα αυγά μας σε ένα καλάθι». Και αυτό το καλάθι είναι εξαιρετικά εύθραυστο.
Η λύση, κατά τον ίδιο, είναι η διασπορά. Όπως η φύση χρησιμοποιεί τη διασπορά των σπόρων για να εξασφαλίσει την επιβίωση ενός φυτού, έτσι και ο άνθρωπος πρέπει να διασπείρει το DNA του και τον πολιτισμό του στο Διάστημα. Ο Άρης, η Σελήνη και αργότερα οι εξωπλανήτες, πρέπει να γίνουν οι νέες μας γειτονιές.
Παρά τον σκοτεινό τόνο της πρόβλεψης, ο Stephen Hawking δεν ήταν πεσιμιστής. Αντιθέτως, πίστευε βαθιά στην ανθρώπινη ευφυΐα και την προσαρμοστικότητα. Η προειδοποίηση του είχε σκοπό να κινητοποιήσει, όχι να παραλύσει.
«Να θυμάστε να κοιτάτε ψηλά στα αστέρια και όχι κάτω στα πόδια σας», έλεγε χαρακτηριστικά. Η περιέργεια είναι το καύσιμο που μπορεί να μας σώσει. Η κατανόηση του Σύμπαντος, η αποκωδικοποίηση της Μ-θεωρίας και η ανάπτυξη τεχνολογιών διαστημικών ταξιδιών δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης.
Σήμερα, χρόνια μετά την ομιλία του, τα λόγια του ηχούν πιο επίκαιρα από ποτέ. Με την ιδιωτική πρωτοβουλία να έχει μπει δυναμικά στην κούρσα του Διαστήματος (SpaceX, Blue Origin) και τη NASA να σχεδιάζει την επιστροφή στη Σελήνη μέσω του προγράμματος Artemis, φαίνεται πως η ανθρωπότητα έχει αρχίσει να λαμβάνει το μήνυμα.
Ωστόσο, ο χρόνος κυλάει. Τα 1.000 χρόνια μπορεί να ακούγονται πολλά, αλλά η τεχνολογική πρόοδος που απαιτείται για να γίνει ο Άρης κατοικήσιμος ή για να ταξιδέψουμε σε άλλα Ηλιακά Συστήματα, απαιτεί αιώνες έρευνας και πόρων. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε τα τελευταία 100 χρόνια της προθεσμίας για να ξεκινήσουμε.