Η ιδέα της αθανασίας δεν ανήκει πλέον αποκλειστικά στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Την ίδια στιγμή που οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το προσδόκιμο ζωής στον ανεπτυγμένο κόσμο φαίνεται να έχει πιάσει ταβάνι, η βιομηχανία της «μακροζωίας» ανθεί, υπόσχεται υπέρβαση των βιολογικών ορίων και φλερτάρει ανοιχτά με την κατάργηση της ίδιας της έννοιας της θνητότητας.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το περασμένο καλοκαίρι στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ (PNAS) κατέγραψε «σημαντική επιβράδυνση» στη βελτίωση του προσδόκιμου ζωής, διακόπτοντας μια μακρόχρονη τάση σταθερής ανόδου. Αντίστοιχα, έρευνα στο Nature Aging εκτίμησε ότι το ποσοστό των ανθρώπων που θα φτάσουν τα 100 έτη μέσα στον 21ο αιώνα είναι απίθανο να ξεπεράσει το 15% για τις γυναίκες και το 5% για τους άνδρες.
Κι όμως, την ώρα που τα δημογραφικά δεδομένα δείχνουν όρια, η αγορά υπόσχεται το αντίθετο. Στην πρόσφατη έκθεση τεχνολογίας CES στο Λας Βέγκας, η «longevity tech» ήταν από τα πιο πολυσυζητημένα πεδία. Ανάμεσα στα προϊόντα που παρουσιάστηκαν ξεχώριζε ένας «καθρέφτης μακροζωίας» αξίας 899 δολαρίων, που μέσα σε 30 δευτερόλεπτα υπολογίζει πόσο «καλά» γερνάς. Άλλο gadget, η «longevity station» των 600 δολαρίων, μετρά σύσταση σώματος και πάνω από 60 βιοδείκτες για να σου δώσει μια συνολική «αξιολόγηση μακροζωίας».
Η ζήτηση είναι υπαρκτή. Οι παγκόσμιες αναζητήσεις στο Google για τον όρο «longevity» τριπλασιάστηκαν μέσα στο 2025. Από πολυτελή retreats μέχρι «λέσχες μακροζωίας» σε trendy γειτονιές, η αγορά πουλά υπόσχεση χρόνου — περισσότερο χρόνο, καλύτερο χρόνο, ίσως και… άπειρο χρόνο.
Στο κέντρο αυτής της κουλτούρας βρίσκεται μια νέα ιδεολογία. Ο Μπράιαν Τζόνσον, πρώην επιχειρηματίας και ίσως ο πιο εμβληματικός εκπρόσωπος του κινήματος «Don’t Die», έχει δηλώσει ότι στόχος του είναι η ιδέα της αθανασίας να γίνει «η πιο επιδραστική ιδεολογία στον κόσμο έως το 2027». Για τους θιασώτες του, ο θάνατος δεν είναι αναπόφευκτο γεγονός αλλά τεχνικό πρόβλημα προς επίλυση.
Η φαντασίωση της παράτασης της ζωής αγγίζει ακόμη και την πολιτική εξουσία. Μια συνομιλία που καταγράφηκε κατά λάθος τον περασμένο Σεπτέμβριο φέρεται να έδειξε τον Βλαντιμίρ Πούτιν να συζητά με τον Σι Τζινπίνγκ για τις δυνατότητες μεταμοσχεύσεων που θα μπορούσαν να ανανεώνουν το σώμα και ίσως να οδηγήσουν στην αθανασία. Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία υπόσχεται υπέρβαση των βιολογικών ορίων, ακόμη και οι αυταρχικοί ηγέτες μπορούν να ονειρεύονται διακυβέρνηση χωρίς χρονικό όριο.
Ωστόσο, η επιδίωξη της μακροζωίας δεν είναι ακίνδυνη. Ιατρικοί ειδικοί προειδοποιούν για τη ραγδαία εξάπλωση μιας μαύρης αγοράς πεπτιδίων — αμινοξέων που λαμβάνονται για λόγους «αντιγήρανσης» ή βελτίωσης της εμφάνισης — με αμφίβολη ασφάλεια και ελάχιστη εποπτεία από ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Τόσο έντονη είναι η εμμονή ορισμένων με την παράταση της ζωής, ώστε ελβετική κλινική εισήγαγε πρόσφατα τον όρο «σύνδρομο εμμονής με τη μακροζωία». Σύμφωνα με τον ιδρυτή της, οι πάσχοντες αρχίζουν να εγκαταλείπουν βασικές πτυχές της ζωής τους — καριέρα, σχέσεις, κοινωνικότητα — σε μια προσπάθεια να ελέγξουν κάθε μεταβλητή που θα μπορούσε να επηρεάσει το προσδόκιμο ζωής τους.
Εδώ αναδύεται μια βαθιά ειρωνεία. Γνωρίζουμε ότι η κοινωνική απομόνωση και η χρόνια μοναξιά έχουν εξίσου επιβλαβείς επιπτώσεις στην υγεία όσο το κάπνισμα ή η παχυσαρκία. Ξέρουμε ότι η ψυχική και η σωματική υγεία είναι αλληλένδετες. Κι όμως, η καλλιέργεια ουσιαστικών σχέσεων σπάνια περιλαμβάνεται στα πεντάωρα πρωινά τελετουργικά των φαν της μακροζωίας.
Η εμμονή με την αθανασία αποκαλύπτει ίσως κάτι βαθύτερο: μια κοινωνία πιο ατομοκεντρική, λιγότερο δεμένη με την κοινότητα που δυσκολεύεται να αποδεχθεί τη θνητότητα. Σε μια εποχή που τα ποσοστά γεννήσεων καταρρέουν, η ιδέα της «μεταβίβασης της σκυτάλης» φαίνεται να αντικαθίσταται από την επιθυμία της αδιάκοπης προσωπικής συνέχειας.
Τελικά, η μακροζωία είναι και το τελευταίο μεγάλο buzzword της αγοράς, σημειώνουν οι Financial Times. Προϊόντα, εφαρμογές, συμπληρώματα και συνδρομές υπόσχονται έλεγχο πάνω στο αναπόφευκτο. Ίσως όμως αυτό που δεν μπορεί να πουληθεί — και γι’ αυτό απουσιάζει — είναι το γέλιο, η χαρά, η αποδοχή της φθοράς που υπάρχει στη φύση.
Η ζωή, τελικά, ίσως να είναι πολύ πολύτιμη για να τη σπαταλάμε προσπαθώντας να τη ζήσουμε για πάντα.