Η «Γυναίκα της Ζάκυθος» του Διονυσίου Σολωμού επιστρέφει ως μια ζωντανή, πολυτροπική θεατρική εμπειρία που συνομιλεί ευθέως με το παρόν. Σε έναν χώρο καθημερινής μνήμης —ένα ιστορικό καφενείο στο κέντρο της Αθήνας— ο σολωμικός λόγος συναντά σύγχρονες παρεμβάσεις, προσωπικές και συλλογικές μνήμες, ανοίγοντας έναν διάλογο για την ανθρώπινη κακία, την κοινωνική αδικία και την ανάγκη για όραμα.
Με αφορμή την επιστροφή της παράστασης, η Αντιγόνη Γύρα μιλά για τη γέννηση της ιδέας, τη διαχρονική επικαιρότητα του Σολωμού, τις καλλιτεχνικές επιλογές του εγχειρήματος και τις προκλήσεις της δημιουργίας σήμερα, τριάντα χρόνια μετά την ίδρυση του Κινητήρα.
Η παράσταση «Γυναίκα της Ζάκυθος» επιστρέφει. Πάμε λίγο στην αρχή όμως: πώς ξεκίνησε η ιδέα και γιατί επιλέξατε τον συγκεκριμένο ποιητή;
Η ιδέα κυκλοφορούσε εδώ και καιρό στο μυαλό του Δημήτρη (Αγορά), γιατί είναι ένα κείμενο που αγάπησε πάρα πολύ όταν το είχε δουλέψει τριάντα χρόνια πριν σε έναν θίασο μαζί με την Αλίκη (Αβδελοπούλου).
Το καλοκαίρι βρεθήκαμε σε μια ποιητική βραδιά στη Μάνη, στο Καρυοβούνι, στη μέση του πουθενά, και εκεί ο Δημήτρης απήγγειλε ένα απόσπασμα. Κάτι μετακινήθηκε μέσα μου εκείνη τη στιγμή. Αισθάνθηκα ότι χρειαζόταν να επιστρέψουμε σε σπουδαία κείμενα για να βρούμε παρηγοριά και ανακούφιση μέσα σε αυτό το δυστοπικό παρόν.
Πολλές φορές η επιστροφή στο παρελθόν σου δίνει κουράγιο για το τώρα και όραμα για το μέλλον. Έτσι κι έγινε.
Βούτηξα μέσα στον κόσμο του Σολωμού και κυριολεκτικά έμεινα άναυδη με τον βαθύ πλούτο αυτού του ποιητή, την ευαισθησία του, την τρυφερότητά του. Ταυτίστηκα, εμπνεύστηκα και αποφάσισα μαζί με αυτή την καταπληκτική μικρή ομάδα συνεργατών —ανθρώπων πολύ αγαπημένων— να τολμήσουμε μαζί, εμπλέκοντας όμως στο ατελείωτο αυτό έργο μνήμες πρόσφατες, μνήμες προσωπικές και συλλογικές, μνήμες που θέλουμε να μείνουν αιώνιες κατά κάποιον τρόπο.
Η επιλογή ενός ιστορικού καφενείου ως τόπου παρουσίασης μετατοπίζει το έργο από το θεατρικό πλαίσιο σε έναν χώρο καθημερινής μνήμης. Έχοντας πραγματοποιήσει ήδη παραστάσεις εκεί, τι είδατε ότι σας προσφέρει ο συγκεκριμένος χώρος;
Το καφενείο «Σωκράτης» βρίσκεται πάνω στην Πλατεία Αγίου Παύλου, μεταξύ Μεταξουργείου και Σταθμού Λαρίσης. Αυτή ήταν η πρώτη μου γειτονιά· εκεί ήταν η κλινική του παππού μου, σε αυτή την εκκλησία με πήγαινε η γιαγιά μου όταν ήμουν μικρή, στην οδό Χίου απέναντι από τη Φίνος Φιλμ ήταν το πρώτο μου σπίτι.
Τώρα, στην οδό Χίου —εντελώς κατά τύχη— ζει η μεσαία κόρη μου. Στην οδό Ψαρών είναι το Τεχνουργείο, ένα από τα βασικά στούντιο με τα οποία συνεργαζόμαστε…
Μοιράζομαι αυτές τις πληροφορίες γιατί αποτελούν μέρος των αιώνιων καθημερινών μνημών που μας έφεραν κοντά σε αυτή την επιλογή. Και φυσικά ο πλάτανος. Ο υπέροχος, τεράστιος πλάτανος έξω από το καφενείο, πάνω στην πλατεία.
Ήταν ένα ρίσκο να φέρουμε ένα τόσο απαιτητικό κείμενο σε έναν χώρο όπου οι άνθρωποι δεν θα βλέπουν μόνο ούτε θα ακούν μόνο, αλλά θα γεύονται και θα μυρίζουν τα μοναδικά κεφτεδάκια της κυράς Παγώνας και τη σαλάτα με το απίθανο λάδι του Γιάννη.
Ο πρώτος κύκλος παραστάσεων απέδειξε ότι αυτή η συνθήκη λειτούργησε και ότι ο χώρος προδιαθέτει το κοινό να αφεθεί στην τελετουργία της ακρόασης και της θέασης μαζί με την ύψιστη τελετουργία του φαγητού.
Έτσι, η παράστασή μας αποτελεί μια πολυτροπική εμπειρία και πλέον δεν μπορώ να φανταστώ εύκολα να γίνεται κάπου αλλού παρά μόνο σε κάποιο καφενείο.
Στην παράσταση συνυπάρχουν ο σολωμικός λόγος με σύγχρονες παρεμβάσεις, όπως ο δημοσιογραφικός σχολιασμός και η ραπ μουσική. Πώς αντιλαμβάνεστε αυτή τη συνομιλία ανάμεσα στο κλασικό και το σύγχρονο;
Για μένα ήταν μονόδρομος να βρεθεί ένας ιστός που να ενώνει τον Σολωμό με το σήμερα. Πρώτον, γιατί όσο τον μελετούσα συνειδητοποιούσα πόσο σύγχρονος είναι και πόσο διαχρονικά είναι τα ερωτήματα που θέτει. Και δεύτερον, γιατί ήθελα να βρω έναν τρόπο να ακούσουν το έργο νέοι άνθρωποι και να το κατανοήσουν.
Η βασική του μορφή βασίζεται στη μεθοδολογία του αναλογίου, δηλαδή της ανάγνωσης του κειμένου. Να το κατανοήσουν συνειδητοποιώντας ότι το δίκιο και το άδικο, ο πόλεμος, η προσφυγιά, η ανάγκη για βιοπορισμό, ο φόβος της τρέλας ήταν ανέκαθεν στην πρώτη γραμμή «αγωνίας» κάθε ιστορικής περιόδου της ανθρωπότητας.
Το συγκεκριμένο έργο, επειδή —όπως και τα περισσότερα έργα του Σολωμού— είναι ημιτελές, μας δίνει χώρο για να συνομιλήσουμε με αυτό άμεσα, χωρίς να διακόπτουμε τον ειρμό του. Είναι μοναδική ευκαιρία.
Γι’ αυτό προσκάλεσα τον Κωνσταντίνο Πουλή να δημιουργήσει μια «Ανασκόπηση», η οποία παρεμβάλλεται συγκεκριμένα στο Κεφάλαιο 21, προάγγελο των Ελεύθερων Πολιορκημένων, και μιλάει για τους πρόσφυγες τότε. Ο Πουλής μιλά για τους πρόσφυγες σήμερα μέσα από μια συγκλονιστική ηχητική παρεμβολή με πραγματικά συμβάντα στη Λέσβο, στην Πύλο και αλλού.
Για το τέλος της παράστασης, δίνοντας το νήμα στο μέλλον, ο Anser έφτιαξε ένα τραγούδι με τους στίχους της «Τρίχας», ένα ποίημα που έγραψε ο Σολωμός μετά από τη «Γυναίκα της Ζάκυθος», αυτοσαρκαζόμενος σε σχέση με την έννοια του ονείρου και του οράματος που πραγματεύεται ολόκληρο το έργο.
Τριάντα χρόνια μετά την ίδρυση του Κινητήρα, πώς βλέπετε να έχει μεταβληθεί τόσο το καλλιτεχνικό σας όραμα όσο και ο ρόλος της ομάδας μέσα στο ευρύτερο θεατρικό και κοινωνικό τοπίο της χώρας;
Το καλλιτεχνικό μου όραμα είναι διαρκώς μεταβλητό μέσα σε μια κοινωνία που αλλάζει με ταχύτητες φωτός. Χρειάζεται διαρκώς συζήτηση και προσαρμογή σε νέα δεδομένα, και κυρίως σε αυτά που έχουν φέρει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η τεχνητή νοημοσύνη.
Αλλά κυρίως στην αλλαγή της αντιμετώπισης της τέχνης. Πλέον η τέχνη αντιμετωπίζεται ως «πολιτιστικό προϊόν», ως κάτι που παράγεται για να πουληθεί, και δεν αρκεί απλώς να δημιουργηθεί από την εσωτερική και κοινωνική ανάγκη του καλλιτέχνη.
Αυτό είναι που πονάει περισσότερο και που συχνά μας έχει οδηγήσει, τους ανθρώπους του δικτύου του Κινητήρα, να εφεύρουμε διαρκώς τρόπους για να υπάρχουμε, ανεξάρτητα από το αν θα υπάρξει οικονομική υποστήριξη από το κράτος, την Ευρώπη ή ιδιωτικούς φορείς.
Ωστόσο, αυτό που παραμένει ίδιο και απαράλλαχτο εδώ και τριάντα χρόνια είναι η ασίγαστη ανάγκη για δημιουργία και έρευνα, το μοίρασμα του πόνου και της θλίψης μέσα από αυτοσαρκαστικές διαδικασίες και η εμμονή στο να παραμείνουμε μέσα στο παιχνίδι της ζωής με πίστη στους ανθρώπους και την καλοσύνη τους.
Ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για τη συνέχεια: η διατήρηση της ταυτότητας της ομάδας ή η ανάγκη για συνεχή επαναπροσδιορισμό της μέσα σε ένα μεταβαλλόμενο πολιτιστικό περιβάλλον;
Αυτή η ερώτηση είναι πολύ ουσιαστική και βαθύτατα… υπαρξιακή. Ειλικρινά δεν ξέρω τι να απαντήσω.
Γι’ αυτό και έχουμε συγκαλέσει συνάντηση των ανθρώπων του Κινητήρα στις αρχές Φλεβάρη, για να ανοίξουμε για άλλη μια φορά τη συζήτηση, να οραματιστούμε το μέλλον, δίνοντας αξία στο παρελθόν μας και βάρος στο παρόν μας.
Η βιωσιμότητά μας διακυβεύεται για άλλη μια φορά, αλλά θέλω να πιστεύω πως μέσα από μια μεγάλη διεργασία ομάδας θα μπορέσουμε να πάρουμε καθοριστικές αποφάσεις ώστε ο Κινητήρας να συνεχίσει την παρουσία του στον δημιουργικό χώρο των παραστατικών τεχνών για άλλα τριάντα χρόνια τουλάχιστον.
Ο λόγος που έχει αντέξει ο Κινητήρας τόσα χρόνια είναι οι άνθρωποί του και η κοινή ανάγκη μας για διαρκή, ατέρμονο αναστοχασμό.
Ο Διονύσιος Σολωμός έρχεται αυτή την καθοριστική στιγμή, δείχνοντάς μας έναν δρόμο μέσα από τον τρόπο που υπήρξε στη ζωή του, και μας δίνει δύναμη και ελπίδα. Σε καιρούς που αυτή είναι, ομολογουμένως, δυσεύρετη.
Κάθε Παρασκευή στις 20:30 στο Καφενείο Σωκράτης στο Μεταξουργείο.
Πληροφορίες και προπώληση στο Η Γυναίκα της Ζάκυθος κι άλλες αιώνιες μνήμες | Εισιτήρια online! | More.com
Μετά τον πρώτο κύκλο παραστάσεων και τη θερμή ανταπόκριση του κοινού, η παράσταση «Η Γυναίκα της Ζάκυθος», σε σκηνοθετική επιμέλεια της Αντιγόνης Γύρα, επιστρέφει, εγκαινιάζοντας τις επετειακές δράσεις της ομάδας του Κινητήρα, που φέτος συμπληρώνει 30 χρόνια διαρκούς παρουσίας στη σκηνή, στους δρόμους, στις αίθουσες διδασκαλίας, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Το αριστουργηματικό έργο του Διονυσίου Σολωμού ζωντανεύει ξανά σε έναν απρόσμενο, ζωντανό χώρο συνάντησης: ένα από τα παλιότερα και ομορφότερα καφενεία της Αθήνας, το καφενείο «Σωκράτης».
Η Αλίκη Αβδελοπούλου και ο Δημήτρης Αγοράς ακολουθούν την έντονη ρυθμικότητα του κειμένου, διαβάζουν με όλο τους το σώμα, τραγουδούν κι εναλλάσσουν ρόλους σε όλη την διάρκεια του αναλογίου. Το κείμενο συνομιλεί με συλλογικές αιώνιες μνήμες αλλά και τις προσωπικές μνήμες των συντελεστών της παράστασης, συναντώντας αποσπάσματα και από άλλα έργα του Σολωμού («Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» και «Η Φαρμακωμένη»). Ταυτόχρονα, μέσα από τα σχόλια του δημοσιογράφου Κωνσταντίνου Πουλή και την μουσική του ράπερ Anser, η παράσταση συναντιέται δυναμικά με το σήμερα.
Το χιούμορ και η θλίψη συνδυάζονται αποκαλυπτικά στη «Γυναίκα της Ζάκυθος», μιλώντας για την αδικία και την ανθρώπινη κακία με μια σκληρή και σατιρική γλώσσα. Ένα ποιητικό έργο που ο Σολωμός δεν τελείωσε ποτέ, όπως δεν τελείωσε ποτέ τα περισσότερα έργα του. Η πίστη στη διαρκή ατέρμονη έρευνα όσα χρόνια κι αν περάσουν συνδέει την ομάδα του Κινητήρα και την παρουσία της με την βαθιά αναστοχαστική διάθεση του σπουδαίου ποιητή.
Σκηνοθετικό σημείωμα:
«Ο Ελύτης λέει στο Άξιον Εστί, «… Όπου και να σας βρίσκει το κακό, αδελφοί, όπου και να θολώνει ο νους σας, μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη», αυτή η φράση αποτέλεσε το έναυσμα για να δημιουργηθεί αυτό το θεατρικό αναλόγιο».
Αντιγόνη Γύρα
Ταυτότητα παράστασης:
«Η Γυναίκα της Ζάκυθος» του Διονυσίου Σολωμού
Σκηνοθετική-Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Αντιγόνη Γύρα
Ερμηνεύουν: Αλίκη Αβδελοπούλου – Δημήτρης Αγοράς
Μουσική Επιμέλεια: Αλίκη Αβδελοπούλου
Πρωτότυπη Μουσική: Anser
Αιώνιες Μνήμες/ Κείμενο: Δήμητρα Ζαγορά
Ακούγεται η φωνή του Κωνσταντίνου Πουλή, δημοσιογράφου του Press Project, σε δικό του κείμενο
Βοηθός Σκηνοθέτη: Ελένη Αγορά
Πληροφορίες
Καφενείο «Ο Σωκράτης» Χίου 42, Πλατεία Αγίου Παύλου (5΄λεπτά από το μετρό Μεταξουργείο)
Από 6 Φεβρουαρίου κάθε Παρασκευή στις 21:00
Διάρκεια: 65’
Ώρα προσέλευσης: 20.15-20.30 για το σερβίρισμα
Ώρα έναρξης: 21.00
Είσοδος: 15€ / 10€ για ανέργ@, φοιτητ@, 65+, ΑμεΑ*